Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Су ішінде метре
Бай да өткен, қара да өткен, жарлы да өткен.Жас бала, кемпір мен шал бәрі де өткен-ай.Балалар, тіршілікте күліп-ойна.Өлмесе ата-бабаң қайда..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Сәулем-ай /1-нұсқа/
Айдап салдым жылқымды ақ қауданға,Жабағы арық, тай семіз көп сауғанға, сәулем-ай.Қуанғаннан жүрегім от боп жанар,Ақ білегің сыбанып қой сауғанға..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Сары жез құмған-ай
Біздің ауыл, сұрасаң, Белтұрғанда,Биік ағаш солқылдар жел тұрғанда.Күн мен айын басқаның мен қайтейін,Тал шыбықтай солқылдап сен тұрғанда.Сары жез..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Сары бидай
Біздің ауыл текшенің етегінде,Ерте шықсам аулыңа жетемін бе?Ақ тамақтан емінте бір иіскетсең,Айналақтап аулыңнан кетемін бе?Есіктің алды..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Сағыныш сазы
Сағыныш сазы сен едің,Ғашықтың бірі мен едім.Армандай асыл ақ гүлім,Өзіңді аңсап келемін.Арманым неткен көп еді,Асудай асу бел еді.Жанымда ұйықтап..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ойланшы өзің
Дүние өте шығар құрдай пырлап,Өтпейді-ау өтерінде, сірә, жарлап.Екеуің, ойланшы өзің,Бірге өскен кішкенеден құрбым едің.Көңіліңді көтерелік..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ой көк
Ақ үйден бір қыз шықты көзі күлген,Үстінде дүрия көйлек шәймен бүрген.Сол қыздың сұлулығын мен айтайын,Шаштарын он күн тарап, бес күн өрген.Ой, көк..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қызыл бидай
Қыз емес, қыздың аты – қызыл бидай,Қыз үшін түнде жүрдім көңілін қимай,Қалмады баста бөрік, белде белбеу,Жеңгесін қызды ауылдың сыйлай-сыйлай.Ақау..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Құрбым-ай
Сен ар жақта, қалқатай, мен бер жақта, құрбым-ай.Кер арғымақ шұлғиды, құрбым-ай, баушарбақта, құрбым-ай.Құнан атан қолымда, сүйіншім бар..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Құдаша
Келші, келші, бермен келші, құдаша,Бір сөз айтам көңіліңе ұнаса.“Кетші әрі” деп ұрса ма деп деп зәрем жоқ,Не де болса шығып кетші оңаша.Дедім-дағы..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қоғалы
Бозбеткейлім-ай ендеше, бозбеткейлім, ахау,Бозбеткейден-ай ендеше, мал кетпейді-ай,Қоғалы-ай,Қоңыр салқын,Малға жай.Шөбі жұмсақ-ай шаруа, шөбі..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қарлығаш
Қарлығаш-ау, қарлығаш,Қызыл тамақ, түйме бас.Құйрығың тізген маржандай,Қанатың өткір қанжардай.Күнде жақын келесің,Тимесіме сенесің,Балаңды қылмен..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қарға
Қарғам-ау, сен қалайсың мен дегенде,Құриды ынтызарым сен дегенде.Аршын төс, алма мойын, беу, қарағым,Бал татыр сілекейің шөлдегенде.Қарғам-ау..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қараторғай /2-нұсқа/
Қарағым, айналайын, қара қасым,Жібектей қара мақпал қара шашың, еркем-ай.Еліктің лағындай егілемін,Мөлдіреп, сені ойласам, көзден жасым..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қараторғай
(Сырдың “Қараторғайы”)Құс болсаң жібектен бау тағар едім,Күмістен тұғырыңды жабар едім.Мойныңа сары алтыннан алқа тағып,Қолға алып, сылап-сипап бағар..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қарағым-ай
Қара тайға жарасқан қара терлік,Жараспайды жігітке төтен ерлік.Жамандардың жабыққан ісі дейді,Өлең айтып көңілді көтерелік.Қарағым-ай,Қырға..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қара көзім
Аулым көшіп барады белден басып,Белден асқан бұлтпенен араласып-ай.Аулың алыс кеткенде, әй қарағым,Ақ қағазбен жүрелік амандасып-ай.Қара көзім,Бар ма..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қара жорға
Айдап салдым жылқымды теріскейге,Бақпай қойса мал шіркін өрістей ме-ай.Жылқы ішінен саңлақты ұстап мініп,Осылайша ән салсам-ай, келіспей ме-ай.Қара..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қанатталды
Әндердің ұлы атасы “Қанатталды”,Арқада аңыратып Сәтжан салды.Талдырып, тамылжытып шырқағанда,Үзілтіп, естігенде жұрт таңқалды.Гүл бақша көңілді бір..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қамажай
Басында Қамажайдың бір тал үкі,Айрылып Қамажайдан болдым күлкі.Айрылып Қамажайдан отырғанда,Келеді қай жерімнен ойын-күлкі.Ахау хайлилайым..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қалқатайым
Басы еді өлеңімнің-ей, айым-қайым-ей,Бітеді саздау жерге-ай, тал мен қайың-ей.Көп айдың көрмегелі-ей, жүзі болды-ей,Жүрмісің аман-есен-ай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Көкен-ай
Екі ауылдың арасы қар болды ғой, ай,Бір көре алмай Көкенді зар болдым ғой, ай.Көкен-ай, қиылған қас екен-ай.Бір көре алмай Көкенді жүргенімде..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Көкем-ай
Шынында өскен асқардың сен бір шынар,Бір өзіңе, қалқатай, болдым құмар.Бұраң бел, көкем-ай,Қасы, көзі қиылыпҚай жерде отыр екен-ай.Көрмегелі жүзіңді..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Көзіңнің мөлдірін-ай
Барады аулым көшіп Қызылжарға,Таң атар шолпан туып сызылғандаКөзіңнің мөлдірін-ай.Осы әнге қоңырлатып сала берем,Көңілім сені ойлап..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Келіншек
Қан түссе аяғына ат сүріншек,Келгенде жиырма беске қыз еріншек.Осы әнге шаттандырып салады екен,Түбінде займкенің бір келіншек.Әмірхан, Темірхан,Ау..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті