Бөлім: «Ақын өлеңдері жинағы»
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Ыңғай-ау
Көлдерде көк ала үйрек,қаз арылмай,Ақ жүзің айдын көлін ажарындай.Үйіңнен күндіз-түні ат кетпейді,Секілді Орынбордың базарындай.Ауылдан мен шыққанда..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Шәпибай-ау
Дегенде Шәпибай-ау, Шәпибай-ау,Атымды талға байлап, келдім жаяу.Атымды талға байлап келсем жаяу,Шәпи қыз отыр екен ұйқылы ояу.[Қайырмасы]Ахоу, қайран..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Сұр желгенше
Қарағым, айналайын, қалқажаным,Сенбе едің, бұл жалғанда бар арманым.Ала алмай хабарынды коптен бері,Болғанмен сыртым бүтін, іште..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Өтесің, қайран заман-ай
Дегенде ырғи-қырғи,ырғи-қырғи,Қанаты құйрығынан ұзын қырғи.Барынды оралыңның ойна да күл,Барады өтіп заман сырғи-сырғи,Өтесің, қайран..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Он алты қыз
Астыма мінген атым генадушка,Шабамын көңіл ашып немножка.Не стоит на свете жить етуге,Азырақ ойнап-күлмей, молодушка.[Қайырмасы]Зұлқия-ай..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Мұхида-Шайбан
Дүние-ай, өткенің бе екі келмей,Табаны тарлан боздың гулер желдей.Қайырмасы:Сағындым, айнам,Сағындым сені.Өлеңді гулет десең гулетейін,Қоңырдан қой..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Маусымжан
Біреу күлсе жалғанда Маусым күлсін,Күн нұрындай күлімдеп Маусым жүрсін.[Қайырмасы]Маусымжан, Маусымжан,Танимын, қалқам, даусыңнан.Еркетайы ауылымның..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қозыкөш
Ауылым көшіп барады Қозыкөшке,Қозыкөште болған іс түседі өске.Қайырмасы:Угай-ай, ән салшы-ай бір ғана-ай!Қос етек, бұраң бел,Қуалай соғар қоңыр..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Қалқаш-ау
Қарайғаннан қарайып қамыс қалды,Ауылы қалқатайдың алыс қалды.Ауылыңа алыс қалған қарай-қарай,Қайырылып, қаршығадай мойным талды.Бір еді қалқаменен..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Керім-ау,айдай
Көк ала үйрек ұшады көлге қарсыЖануардың ұясы желге қарсы.Сағынғанның белгісі сол емес пе,Орамалға тамады көздің..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жылыой
Біздің ел қайтушы еді Сағыз жайлап,Тепсеңге су шығатын,бие байлап.Қызыл шай,жез самауырын,саздың суы,Сәскеде ішуші едік әрең қайнап.Аққұба,қарақат..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жас келін
Жетісу келген жерім,елім Қыбырай,Жаратқан етек-жеңінен кең ғып құдайКелің боп осы еліме келген күні,Ән салдым, сұраған соң Жәкем..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жарым-айдай
Алып келген базардан қыжым кебіс,Сілекейі қалқаның болар жемәс.Жел тимесе,күн тимес деген сөз бар,Сұлу қыздың айтқаны ұят..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жамал-ай
Қызыл нардың басындай ала ноқта,Ақ жүзіңді көрейін,айнам,тоқта.Жерің шалғай болса да іздеп келдім,Әнеугі айтқан уәдең бар ма,жоқ..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жайдарман
Көрінсеңші көзіме егіндей боп,Жаңа шыққан егіннің көгіндей боп.Қайырмасы:Жайдарман қара көз,Жақсы құрбым,майдай сөз.Аңсап,шаршап алыстан..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Жаз болса
Жаз болса жердің жүзі жайнап тұрған,Ән шырқап бұлбұл құстар сайрап тұрған.Болғанда қырық күн шілде, сарша тамыз,Ыстық боп жердің жүзі қайнап..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Елік-ай
Кел деп едің, Елік-ай,келіп тұрмын,Отқа түспей өртеніп еріп түһұрмын.Сертте тұрсаң мен сендік жаным құрбан,Сырым осы сертімді беріп тұрмын.Айналайын..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Дидар
Базарға қой айдаттым пұл екен деп,Қояды қыздың атын Ұлмекен деп.Ойыма ішкен асым тарамайды,Көңілі Ұлмекеннін кімде екен деп.Ауылымның қонған жері боз..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бір бидай-арпа
Ұшады аққу көлден байпандаған,Қалқаға бір сөзім бар айта алмаған.Су құйып сырлы аяққа тұндырғандай,Көзіңнен айналайын жаутандаған.Бір бидай-арпа,Өзің..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бұлбұл құсым
Сірен тартыр сілекей шөлдегендеКөздің жасы көл болар еңірегендеКүндіз күлкі көрмеймін,түнде- ұйқы,Ішкен асым батпайды сен дегенде.Қайырмасы:Бұлбұл..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Босмойын
Айта бар, барсаң сәлем босмойынға,Бос болса, келе кетсин осы ойынға.Патсайы атылас көрпе белден салған,Жатты екен қандай жігіт сол қойынға.Үйреткен..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бипыл
Асар кер жүрмейді шалдыққандаЕркін даусым келмейді қарлыққанда.Қайырмысы:Ахау, тәнім-ай,Талма, менің жаным-ай,Ей, күлди-күлди, жаным-ай,Күнде қызық..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бесқарагер
Дегенде бесқарагер, бесқарагер,Бес жүзік,бес білезік, бес тана бер.Берсең бер, бермесең қой, соларыңды,Жан сәулем, қайда жүрсең еске ала жүр.Өкшесі..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Бейнем-ау
Атырау біздің елдің тиянағы,Дауысыңды ети алмадым қиядағы.Болғанда сен ақ сұңқар қиядағы,Талпынған мен балапан ұядағы.Оу, Бейнем-ау!Тойсойған..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті
Ақ сұңқар
Жебесі шын күмістен садағымның,Әдеті осылай ма еді базарлымның.Несіне сөйлер сөзден іркілейін,Тұсына кез келгенсің ажарлымның.Қайырмасы:Ақ сұңқар..
© Қазақ халық ауыз әдебиеті