Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Бір қорада қамалған сансыз жануар,
Әрқайсысының басында тұрған панар.
Аңдаусызда сүйкеніп тиіп кетсе,
Тыз етіп сол жануар от боп жанар.
Жауабы:..
Әрқайсысының басында тұрған панар.
Аңдаусызда сүйкеніп тиіп кетсе,
Тыз етіп сол жануар от боп жанар.
Жауабы:..
Елу тентек тып-тыныш,
Бір сарайда жатады.
Тысқа шықса біреуі,
Жарқ етіп от шашады.
Жауабы: Сіріңке
Бір сарайда жатады.
Тысқа шықса біреуі,
Жарқ етіп от шашады.
Жауабы: Сіріңке
Кішкентай ғана арық,
Іші тола балық.
Жауабы: Сіріңке
Іші тола балық.
Жауабы: Сіріңке
Кішкене ғана мүсәтір,
Ол мүсәтір жоқ болса,
Елдің бәрі мүсәпір.
Жауабы: Сіріңке
Ол мүсәтір жоқ болса,
Елдің бәрі мүсәпір.
Жауабы: Сіріңке
Бір бөлмеде көп тентек,
Әрқайсысы отпен тең,
Жатпайды олар біз-сіз деп,
Шыға келер шыж-быж деп.
Жауабы: Сіріңке
Әрқайсысы отпен тең,
Жатпайды олар біз-сіз деп,
Шыға келер шыж-быж деп.
Жауабы: Сіріңке
Әкесі баласын көтеріп тұрады.
Жауабы: Қазан, ошақ
Жауабы: Қазан, ошақ
Қара бием қалт етті,
Қабырғасы жалт етті.
Жауабы: Жалын, қазан
Қабырғасы жалт етті.
Жауабы: Жалын, қазан
Жер жүзін бір айдаһар жеп барады,
Аузынан бітеу сүйек боп барады.
Айдаһардың аузына түспей қалса,
Енді іске жарамаймын деп барады.
Жауабы: Өрт..
Аузынан бітеу сүйек боп барады.
Айдаһардың аузына түспей қалса,
Енді іске жарамаймын деп барады.
Жауабы: Өрт..
Анасы - жуан,
Қызы - қызыл.
Жауабы: Пеш
Қызы - қызыл.
Жауабы: Пеш
Тап-тап, тап балшық,
Тап-тап соққан сор балшық.
Іші қызыл қиямет,
Сырты сұлу әлемет.
Жауабы: Пеш
Тап-тап соққан сор балшық.
Іші қызыл қиямет,
Сырты сұлу әлемет.
Жауабы: Пеш
Қос белбеу, мауыт шекпен, қазан қалпақ,
Нәрседей жылан сорған қарны жалпақ.
Бір жерден қозғалмайды сабыр етіп,
Қылмайды сабырсыздық етсе..
Нәрседей жылан сорған қарны жалпақ.
Бір жерден қозғалмайды сабыр етіп,
Қылмайды сабырсыздық етсе..
Заттардың қуаңына өр құмар,
Үстінде күйіп піскен нәрсе тұрар.
Орнынан аузын ашып, ұмтылса егер,
Тығылар берген тамақ ұмар-жұмар.
Жауабы: Пеш..
Үстінде күйіп піскен нәрсе тұрар.
Орнынан аузын ашып, ұмтылса егер,
Тығылар берген тамақ ұмар-жұмар.
Жауабы: Пеш..
Сырты қап-қара,
Іші қып-қызыл жара.
Әлсін кіріп шығады,
Бір жалаңбас бала.
Жауабы: Пеш, от, кесеу
Іші қып-қызыл жара.
Әлсін кіріп шығады,
Бір жалаңбас бала.
Жауабы: Пеш, от, кесеу
Бір нәрсе төрт бұрышты, доп-домалақ,
Үстінде тыныш тұрақ, бір сабалақ.
Өзінің бір ұшы жерде, бір ұшы көкте,
Тоймайды бес жүз түйе баққан..
Үстінде тыныш тұрақ, бір сабалақ.
Өзінің бір ұшы жерде, бір ұшы көкте,
Тоймайды бес жүз түйе баққан..
Ұзын құрығым үйге сыймайды.
Жауабы: Пештің мойны
Жауабы: Пештің мойны
Қозғалмайды, үш аяқпен тұрады,
Ауыл көшсе, шаңырақта тұрады.
Жауабы: Ошақ
Ауыл көшсе, шаңырақта тұрады.
Жауабы: Ошақ
Аузы іште, мойны сыртта,
Бар жылуын берер жұртқа.
Жауабы: Пеш
Бар жылуын берер жұртқа.
Жауабы: Пеш
Қуаты ыссы керемет,
Үйге лебін жаяды.
Жауабы: Пеш
Үйге лебін жаяды.
Жауабы: Пеш
Мың дозақ қиямет дерсің,
Ішіне нанды пісіріп жерсің.
Жауабы: Тандыр пеш
Ішіне нанды пісіріп жерсің.
Жауабы: Тандыр пеш
Үсті бүтін,
Іші түтін.
Жауабы: Тандыр пеш
Іші түтін.
Жауабы: Тандыр пеш
Іші қызыл әлеумет,
Сырты қызыл керемет.
Тыңдап тұрып дәл ұрсаң,
Пайғамбарға сәлем ет.
Жауабы: Тандыр пеш
Сырты қызыл керемет.
Тыңдап тұрып дәл ұрсаң,
Пайғамбарға сәлем ет.
Жауабы: Тандыр пеш
Аузы қара,
Түбі жара.
Сулап салсаң,
Шығады сары бала.
Жауабы: Тандыр пеш
Түбі жара.
Сулап салсаң,
Шығады сары бала.
Жауабы: Тандыр пеш
Арқаға міндім, хан болдым,
Үйге келдім, құл болдым.
Отқа жандым, күл болдым.
Жауабы: Отын
Үйге келдім, құл болдым.
Отқа жандым, күл болдым.
Жауабы: Отын
Ұзыннан ұзақ,
Көкке тұзақ.
Жауабы: Түтін
Көкке тұзақ.
Жауабы: Түтін
Шешесі мәсісін кигенше,
Қызы Мәскеуге барып қалды.
Жауабы: Түтін
Қызы Мәскеуге барып қалды.
Жауабы: Түтін