Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
От басында ұзын темір.
Жауабы: Көсеу
Жауабы: Көсеу
Жұмбағым жұты қара,
Таба алмаған кісінің беті қара.
Жауабы: Көсеу
Таба алмаған кісінің беті қара.
Жауабы: Көсеу
Іші қара,
Тысы ақ.
Жауабы: Мұржа
Тысы ақ.
Жауабы: Мұржа
Дүниеде бір сұлу бар жылтыраған,
Көргенде жел мен суды қалтыраған.
Сен оны қасына алып жүре қалсаң,
Нәрсе жоқ қараңғыда табылмаған.
Жауабы: Шам
Көргенде жел мен суды қалтыраған.
Сен оны қасына алып жүре қалсаң,
Нәрсе жоқ қараңғыда табылмаған.
Жауабы: Шам
Бір тон бар өте әлді болған түзік,
Ешкімге қарамайды түсін бұзып.
Жаман-жақсы пайдасы көпке бірдей,
Сол себепті біз көрдік қанша қызық.
Жауабы:..
Ешкімге қарамайды түсін бұзып.
Жаман-жақсы пайдасы көпке бірдей,
Сол себепті біз көрдік қанша қызық.
Жауабы:..
Ақ тауға бір бәйтерек қарсы біткен,
Басына бір адамзат мекен еткен.
Әділдігі елге бар, өзіне жоқ,
Ақырында өз басына өзі жеткен.
Жауабы: Шам
Басына бір адамзат мекен еткен.
Әділдігі елге бар, өзіне жоқ,
Ақырында өз басына өзі жеткен.
Жауабы: Шам
Ояғы дуалша,
Бұяғы дуалша.
Ортасында молда бала.
Жауабы: Шам
Бұяғы дуалша.
Ортасында молда бала.
Жауабы: Шам
Бір нәрсе әділ етті,
Әділ етті де өліп кетті.
Жауабы: Шам
Әділ етті де өліп кетті.
Жауабы: Шам
Жапанда бір бәйтерек жалғыз біткен,
Басына бір азамат мекен еткен.
Пайдасы жұртына бар, өзіме жоқ,
Басынан алтын шоғы ұшып кеткен.
Жауабы: Шам
Басына бір азамат мекен еткен.
Пайдасы жұртына бар, өзіме жоқ,
Басынан алтын шоғы ұшып кеткен.
Жауабы: Шам
Бір тастың қақ басында құдығы бар,
Құдықтың айналасы бәрі де жар.
Жауабы: Білте шам
Құдықтың айналасы бәрі де жар.
Жауабы: Білте шам
Бір тілім ет не қаны жоқ,
Азғана май қорегі,
Тапсаң ойлап, тез шешіп,
Жауабын кім береді?
Жауабы: Шам
Азғана май қорегі,
Тапсаң ойлап, тез шешіп,
Жауабын кім береді?
Жауабы: Шам
Атасы аяғын кигенше,
Ұлы базарға барып қайтар.
Жауабы: Түтін
Ұлы базарға барып қайтар.
Жауабы: Түтін
Ұзыннан ұзақ,
Көкке тұзақ,
Балапан жапырақ,
Батпан топырақ.
Жауабы: Түтін мен күл
Көкке тұзақ,
Балапан жапырақ,
Батпан топырақ.
Жауабы: Түтін мен күл
Көк лағым көлеңкеде сүйретіліп барады.
Жауабы: Түтін
Жауабы: Түтін
Көк өгізім жүреген,
Мүйізін көкке тіреген.
Жауабы: Түтін
Мүйізін көкке тіреген.
Жауабы: Түтін
Көк итім көкке қарап ұлиды.
Жауабы: Түтін
Жауабы: Түтін
Ана ауылдың бурасы,
Мына ауылдың бурасы,
Желкілдейді шудасы.
Жауабы: Түтін
Мына ауылдың бурасы,
Желкілдейді шудасы.
Жауабы: Түтін
Жұмбағым жұтылды,
Көкке қарай тұтылды.
Жауабы: Түтін
Көкке қарай тұтылды.
Жауабы: Түтін
Үй үстінде ақ аю билеп тұр.
Жауабы: Түтін
Жауабы: Түтін
Қарны жуан қампайған,
Серейіп бойы талтайған.
Ерте-кешке бір жазық,
Тапа-тал түсте жантайған.
Жауабы: Түтін
Серейіп бойы талтайған.
Ерте-кешке бір жазық,
Тапа-тал түсте жантайған.
Жауабы: Түтін
Көк көйлекті жеңешем
Көлбең-көлбең етеді,
Артындағы баласы
Елбең-елбең етеді.
Жауабы: Түтін
Көлбең-көлбең етеді,
Артындағы баласы
Елбең-елбең етеді.
Жауабы: Түтін
Болат жапырақ,
Батпан топырақ.
Жауабы: Шоқ, күл
Батпан топырақ.
Жауабы: Шоқ, күл
Пеш ішінде отырмын,
Өзім шикі қотырмын,
Қотырыма тимеңдер,
Өлейін деп отырмын.
Жауабы: Шала жанған қоламта
Өзім шикі қотырмын,
Қотырыма тимеңдер,
Өлейін деп отырмын.
Жауабы: Шала жанған қоламта
Тас таяқ қағысар да соғысар,
Ортасында бөдене, қырғи келіп қағысар.
Жауабы: Шақпақ тас
Ортасында бөдене, қырғи келіп қағысар.
Жауабы: Шақпақ тас
Кішкентай ғана сандығым,
Өмірге керек жабдығым.
Сандығыммен бітірем,
Керегімнің барлығын.
Жауабы: Сіріңке
Өмірге керек жабдығым.
Сандығыммен бітірем,
Керегімнің барлығын.
Жауабы: Сіріңке