Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Сығырайып қарады,
Аласарып барады.
Жауабы: Майшам
Аласарып барады.
Жауабы: Майшам
Жіңішке жуан емес, өзі арық,
Тілі шықса дүниені қылар жарық.
Сүйегі жоқ, денесі жұмсақ өзі,
Суға салса батпайды сондай парық.
Жауабы: Майшам
Тілі шықса дүниені қылар жарық.
Сүйегі жоқ, денесі жұмсақ өзі,
Суға салса батпайды сондай парық.
Жауабы: Майшам
Бір жылан су ішінде жуан қарын,
Басы аппақ, тілінен шығар жалын.
Түн ішінде адамға пайдасы көп,
Күзетіп бақылайды адам қалін.
Жауабы: Майшам
Басы аппақ, тілінен шығар жалын.
Түн ішінде адамға пайдасы көп,
Күзетіп бақылайды адам қалін.
Жауабы: Майшам
Судан шығып жалаңдайды бір жалын,
Аузында алтын балық жарқыраған.
Жыланның тіршілігі суыменен,
Су құрыса балық өлер әрі жылан.
Жауабы: Шамның..
Аузында алтын балық жарқыраған.
Жыланның тіршілігі суыменен,
Су құрыса балық өлер әрі жылан.
Жауабы: Шамның..
Білтесі жоқ, майы жоқ,
Жарқырап от жанады.
Тұтанады шырпысыз,
Өзінен ұшқын шығады.
Жауабы: Электр жарығы
Жарқырап от жанады.
Тұтанады шырпысыз,
Өзінен ұшқын шығады.
Жауабы: Электр жарығы
Жарығы күндей,
Таң қалдырар адамды,
Жалындап күймей.
Жауабы: Электр жарығы
Таң қалдырар адамды,
Жалындап күймей.
Жауабы: Электр жарығы
Сыртының сырнайы бар,
Ішінің бүтін айы бар,
Май ішінің өзегі бар,
Бір апта өшеді,
Бір апта көшеді,
Кезегінде керегі бар.
Жауабы: Лампа, шам..
Ішінің бүтін айы бар,
Май ішінің өзегі бар,
Бір апта өшеді,
Бір апта көшеді,
Кезегінде керегі бар.
Жауабы: Лампа, шам..
Үй сайын бір-бір құсты қойдық байлап,
Тұрады уақытында көзі жайнап ,
Ішіне бір сырғалы салып қойсаң,
Бар суын ішіндегі шығады айдап.
Жауабы:..
Тұрады уақытында көзі жайнап ,
Ішіне бір сырғалы салып қойсаң,
Бар суын ішіндегі шығады айдап.
Жауабы:..
Бір нәрсе заты тастан, іші қуыс,
Ұстауға қиын екен қылса жұмыс.
Өтпейді өткір пышақ, шажан қылыш,
Қайтадан күл болады қылсаң соғыс.
Жауабы:..
Ұстауға қиын екен қылса жұмыс.
Өтпейді өткір пышақ, шажан қылыш,
Қайтадан күл болады қылсаң соғыс.
Жауабы:..
Бір жерде бір бәйтерек жеке біткен,
Басында әділ патша мекен еткен.
Неше күн жер астында жатып-жатып,
Жолай алмай қасына қыршын кеткен.
Жауабы:..
Басында әділ патша мекен еткен.
Неше күн жер астында жатып-жатып,
Жолай алмай қасына қыршын кеткен.
Жауабы:..
Бір нәрсе тау үстінде мекен еткен,
Басына шарбақталып күмбез тіккен.
Болғанда судан себеп, тастан бөгеу,
Жеріне күрмек шыбық тетік еткен.
Еш..
Басына шарбақталып күмбез тіккен.
Болғанда судан себеп, тастан бөгеу,
Жеріне күрмек шыбық тетік еткен.
Еш..
Күндіз жанбайды,
Түнде маздайды.
Жауабы: Шырағдан
Түнде маздайды.
Жауабы: Шырағдан
Шеңбердің үш тағанын,
Қаракөлдің табанын,
Қызыл сиыр жалап тұр,
Терлеп, буы тарап тұр.
Жауабы: Қазан, жалын
Қаракөлдің табанын,
Қызыл сиыр жалап тұр,
Терлеп, буы тарап тұр.
Жауабы: Қазан, жалын
Қып-қызыл кезінде,
Бет қаритын жапырақ,
Табы қайтқан кезінде,
Сұп-сұр майда топырақ.
Жауабы: Шоқ пен күл
Бет қаритын жапырақ,
Табы қайтқан кезінде,
Сұп-сұр майда топырақ.
Жауабы: Шоқ пен күл
Жүрген жерін жалмайды,
Тастан басқа қалмайды.
Жауабы: От
Тастан басқа қалмайды.
Жауабы: От
Жердің әрін жейді,
Жолда кезіккеннің,
Аямай бәрін жейді.
Бұл қандай алпауыт?
Айта ғой, дәл тауып?
Жауабы: Өрт
Жолда кезіккеннің,
Аямай бәрін жейді.
Бұл қандай алпауыт?
Айта ғой, дәл тауып?
Жауабы: Өрт
Бір үйде тұрады екен жетпіс батыр,
Үй сыртына сүйкенсе-ақ өліп жатыр.
Жауабы: Сіріңке
Үй сыртына сүйкенсе-ақ өліп жатыр.
Жауабы: Сіріңке
Ағаштан үй салдырдым аузы ашық,
Ішінде елу жігіт қылар кәсіп,
Біріне ажал жеткен уақытта
Кетеді жанып, елге пайда шашып.
Жауабы: Сіріңке
Ішінде елу жігіт қылар кәсіп,
Біріне ажал жеткен уақытта
Кетеді жанып, елге пайда шашып.
Жауабы: Сіріңке
Сен өзің сандықсың ба, сарайсың ба,
Қайтадан мүлік болып жарайсың ба?
Жауабы: Сіріңкенің қорабы
Қайтадан мүлік болып жарайсың ба?
Жауабы: Сіріңкенің қорабы
Өзі ала,
Жан-жағы қара,
Ортасында бала,
Баласының басы қара.
Жауабы: Сіріңке
Жан-жағы қара,
Ортасында бала,
Баласының басы қара.
Жауабы: Сіріңке
Қамалып бір сарайда солдат жатқан,
Далаға шыққандары мылтық атқан.
Салмағы аз бұл сарайдың солдатында
Ойланып милы кісі мұны тапқан.
Жауабы:..
Далаға шыққандары мылтық атқан.
Салмағы аз бұл сарайдың солдатында
Ойланып милы кісі мұны тапқан.
Жауабы:..
Іші алпыс, екеу екен сырттан қабы,
Байланыс тіршілікпен мұның жаны,
Сырты да әкесінен ажыраса,
Ешқандай болмайды екен мұның сәні.
Пайдалы..
Байланыс тіршілікпен мұның жаны,
Сырты да әкесінен ажыраса,
Ешқандай болмайды екен мұның сәні.
Пайдалы..
Бір нәрсе төрт бұрышты білесіз бе,
Жаны жоқ қимылдауға денесінде.
Ішінде жансыз шоқпар тығулы тұр,
Қажетін кешке жақын білесіз де.
Жауабы:..
Жаны жоқ қимылдауға денесінде.
Ішінде жансыз шоқпар тығулы тұр,
Қажетін кешке жақын білесіз де.
Жауабы:..
Кілті жоқ суырмалы бір сандық бар,
Ішінде елу екі тайлағы бар.
Тайлақты қасына алып еңбек еткен,
Адамға оның өте керегі бар.
Жауабы: Сіріңке
Ішінде елу екі тайлағы бар.
Тайлақты қасына алып еңбек еткен,
Адамға оның өте керегі бар.
Жауабы: Сіріңке
Үйге кіріп ақ бала,
Болып шықты қап-қара.
Жауабы: Көсеу
Болып шықты қап-қара.
Жауабы: Көсеу