Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Судан шықты тасбақа жылмаңдаған,
Қайқайтып ап тұмсығын сумаңдаған.
Денесі болат темір сондай мықты,
Артқы жағы бұрқылдап, сырдаңдаған.
Жауабы:..
Қайқайтып ап тұмсығын сумаңдаған.
Денесі болат темір сондай мықты,
Артқы жағы бұрқылдап, сырдаңдаған.
Жауабы:..
Жылдам барып қайтады,
Не айтсам соны айтады,
Жатырқамайды ешкімді,
Бекер деп кім айтады.
Жауабы: Телефон
Не айтсам соны айтады,
Жатырқамайды ешкімді,
Бекер деп кім айтады.
Жауабы: Телефон
Бір құсым бар жаны жоқ,
Қанатының саны жоқ.
Кісіге өзі тым жақын,
Сөйлесуге дамыл жоқ.
Жауабы: Телефон
Қанатының саны жоқ.
Кісіге өзі тым жақын,
Сөйлесуге дамыл жоқ.
Жауабы: Телефон
Көзге түртсең сөйлейді,
Көзім ауырды демейді.
Сұрауға жауап береді,
Адамға осы керегі.
Жауабы: Телефон
Көзім ауырды демейді.
Сұрауға жауап береді,
Адамға осы керегі.
Жауабы: Телефон
Шыр-шыр етеді,
Құлағыңнан өтеді.
Ұстай алсаң,
Сөйлеп кетеді.
Жауабы: Телефон
Құлағыңнан өтеді.
Ұстай алсаң,
Сөйлеп кетеді.
Жауабы: Телефон
Бір жәшік төрт бұрышты сырғасы бар,
Көтерсең сырғасынан даусы шығар.
Қанша алыс болсаң-дағы екі сырға,
Есітіп бір-біріне жақын қылар.
Жауабы:..
Көтерсең сырғасынан даусы шығар.
Қанша алыс болсаң-дағы екі сырға,
Есітіп бір-біріне жақын қылар.
Жауабы:..
Бір нәрсе доп-домалақ ақылы зерек,
Қолына ұстағаны ағал терек.
Беліне орағаны мәсен белбеу,
Ауыздан шыққан сөзді білер зерек.
Жауабы: Телефон..
Қолына ұстағаны ағал терек.
Беліне орағаны мәсен белбеу,
Ауыздан шыққан сөзді білер зерек.
Жауабы: Телефон..
Бір нәрсе қуыс-қуыс болған өзі,
Адамша естіледі айтқан сөзі.
Дауысы анық болып шыққанменен,
Көрінбес бас-аяғы екі көзі.
Жауабы: Радио
Адамша естіледі айтқан сөзі.
Дауысы анық болып шыққанменен,
Көрінбес бас-аяғы екі көзі.
Жауабы: Радио
Бір бұлбұл отырады салып әнді,
Жүруге аяғы жоқ, емес жанды.
Өнері қандай асқан деп ойлаймын,
Әп-сәтте жер түбінен хабар алды.
Жауабы: Радио
Жүруге аяғы жоқ, емес жанды.
Өнері қандай асқан деп ойлаймын,
Әп-сәтте жер түбінен хабар алды.
Жауабы: Радио
Адам емес, тілі бар,
Әрбір үйден табылар.
Үй емес жалғыз тұрағы,
Көшеде де тұрады.
Жауабы: Радио
Әрбір үйден табылар.
Үй емес жалғыз тұрағы,
Көшеде де тұрады.
Жауабы: Радио
Ай болмас айдан айға ауыспаған,
Ақылын пенде біліп тауыспаған.
Дүниеде өзі жансыз, ғажап екен,
Адамзат тиіп кетсе дауыстаған.
Жауабы: Радио
Ақылын пенде біліп тауыспаған.
Дүниеде өзі жансыз, ғажап екен,
Адамзат тиіп кетсе дауыстаған.
Жауабы: Радио
Бір үйде бір құс отыр мекен еткен,
Он жігіт кезек-кезек қызмет еткен.
Қолына қалам алмай хат жазады,
Келіп тұр түрлі әріп әрбір шеттен.
Жауабы:..
Он жігіт кезек-кезек қызмет еткен.
Қолына қалам алмай хат жазады,
Келіп тұр түрлі әріп әрбір шеттен.
Жауабы:..
Шың, етсе шыңқылдайды әлек-шәлек,
Жыбыр-жыбыр шимайы бөлек-бөлек.
Шырай беріп шимайы барлық жанға.
Несі барын білмеймін көз телміреді.
Жауабы:..
Жыбыр-жыбыр шимайы бөлек-бөлек.
Шырай беріп шимайы барлық жанға.
Несі барын білмеймін көз телміреді.
Жауабы:..
Салалы саусағы бар сабақ тарақ,
Тықпалап біреуіне бірін таяп.
Былғаныш қара күйе қарны айналып,
Текшелеп жиып береді сандықтай-ақ.
Жауабы:..
Тықпалап біреуіне бірін таяп.
Былғаныш қара күйе қарны айналып,
Текшелеп жиып береді сандықтай-ақ.
Жауабы:..
Қара атан тынбай жүріп ақырады,
Артынан ертіп алып төрт-бес жанды.
Қыртысын қара жердің қақ айырар,
Күшті де көріп пе едің мұндайларды?
Жауабы:..
Артынан ертіп алып төрт-бес жанды.
Қыртысын қара жердің қақ айырар,
Күшті де көріп пе едің мұндайларды?
Жауабы:..
Қара азбан дем алыс жоқ бақырады,
Қолы көп сансыз саусақ батырады.
Тісімен қара жерді быт-шыт қылып,
Жер үстін борандатып шарқ ұрады.
Жауабы:..
Қолы көп сансыз саусақ батырады.
Тісімен қара жерді быт-шыт қылып,
Жер үстін борандатып шарқ ұрады.
Жауабы:..
Денесі ирек-ирек жалғыз тісті,
Бір өзі бітіреді сонша істі.
Тісіне қанша салмақ салса-дағы,
Созылғыш, әрі сынбас, әрі күшті.
Жауабы: Трактор
Бір өзі бітіреді сонша істі.
Тісіне қанша салмақ салса-дағы,
Созылғыш, әрі сынбас, әрі күшті.
Жауабы: Трактор
Төрт аяғы бар,
Артқы аяқтарының тұяғы бар.
Сирағы темірден,
Тұяғы болаттан.
Май ішеді бензиннен,
Бұл не деген жануар?
Жауабы: Трактор
Артқы аяқтарының тұяғы бар.
Сирағы темірден,
Тұяғы болаттан.
Май ішеді бензиннен,
Бұл не деген жануар?
Жауабы: Трактор
Гүр-гүр етеді көкірегі,
Жүрсе көксау секілді,
Күш дегенің өте мығым,
Тасиды кейде егінді.
Жауабы: Трактор
Жүрсе көксау секілді,
Күш дегенің өте мығым,
Тасиды кейде егінді.
Жауабы: Трактор
Айдалада бір нәрсе көресің бе,
Бар екен жалғыз көзі төбесінде.
Апырай немене деп барып қалсам,
Жаны бар алқам-салқам денесінде.
Жауабы: Түнде..
Бар екен жалғыз көзі төбесінде.
Апырай немене деп барып қалсам,
Жаны бар алқам-салқам денесінде.
Жауабы: Түнде..
Отыз аттың күші бар, бір тұлпардың,
Келеді оған әлі топты жанның.
Сом болат тұяғымен тартып жерді,
Табады бір керегін шаруаның.
Жауабы: Трактор
Келеді оған әлі топты жанның.
Сом болат тұяғымен тартып жерді,
Табады бір керегін шаруаның.
Жауабы: Трактор
Бұрқылдаған қара нар,
Аласұрар шатынап.
Жүрген жері ор болып,
Қала берер қазылып.
Жауабы: Трактор
Аласұрар шатынап.
Жүрген жері ор болып,
Қала берер қазылып.
Жауабы: Трактор
Төрт аяқты, екі көзді,
Кеудесі бар, басы жоқ,
Білегі бар,аяғы бар,
Өзі күшті, қолы жоқ.
Жауабы: Трактор
Кеудесі бар, басы жоқ,
Білегі бар,аяғы бар,
Өзі күшті, қолы жоқ.
Жауабы: Трактор
Кеудесі толған күш,
Табаны толған тіс.
Жауабы: Трактор
Табаны толған тіс.
Жауабы: Трактор
Бір нәрсе ауырлығы алты батпан,
Ызаланса ашуланып жерді қапқан.
Ұстасы адамзаттың соққан емес.
Бағалап сом темірге күміс жапқан.
Жауабы:..
Ызаланса ашуланып жерді қапқан.
Ұстасы адамзаттың соққан емес.
Бағалап сом темірге күміс жапқан.
Жауабы:..