Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Қолға алсаң, қызмет етер,
Бүтінді
Бөлшектеуге шебер.
Жауабы: Пышақ
Бүтінді
Бөлшектеуге шебер.
Жауабы: Пышақ
Белбеуі шынжырдан,
Су тартады шұңғылдан.
Жауабы: Шығыр
Су тартады шұңғылдан.
Жауабы: Шығыр
Бір басы — қамал,
Бір басы жәй ашық,
Аяғы төртеу,
Алаңы — самал,
Жатқанға жақсы жайласып.
Жауабы: Кереует
Бір басы жәй ашық,
Аяғы төртеу,
Алаңы — самал,
Жатқанға жақсы жайласып.
Жауабы: Кереует
Шайқап басын,
Бір төмен, бір жоғары,
Тұрса ол, Тосын
Үйде самал соғады.
Жауабы: Желдеткіш
Бір төмен, бір жоғары,
Тұрса ол, Тосын
Үйде самал соғады.
Жауабы: Желдеткіш
Бір байдың енші алыпты бір баласы,
Алғаны алпыс тоғыз ірі қарасы.
Төрт жерден түлікке желі қағып,
Үш жерден орнатылған мұнарасы.
Жауабы: Түйе..
Алғаны алпыс тоғыз ірі қарасы.
Төрт жерден түлікке желі қағып,
Үш жерден орнатылған мұнарасы.
Жауабы: Түйе..
Болғанда қоян ерін, шыққан құлақ,
Тұлыбы шоқайғандай жатыр сұлап.
Жүруге қызметкер дайындалса,
Жалшыдай күні біткен кетер жылап.
Жауабы: Түйе
Тұлыбы шоқайғандай жатыр сұлап.
Жүруге қызметкер дайындалса,
Жалшыдай күні біткен кетер жылап.
Жауабы: Түйе
Таптым-таптым, тап жорға,
Табаны жалпақ боз жорға.
Жауабы: Түйе
Табаны жалпақ боз жорға.
Жауабы: Түйе
Шымыр білек қайыспай,
Көтергенде ауыр жүк,
Тік тұрады майыспай.
Жауабы: Домкрат
Көтергенде ауыр жүк,
Тік тұрады майыспай.
Жауабы: Домкрат
Бірнеше тармақты,
Лақтырсаң қармақты.
Жүздірмей тастайды,
Кемені салмақты.
Жауабы: Зәкір
Лақтырсаң қармақты.
Жүздірмей тастайды,
Кемені салмақты.
Жауабы: Зәкір
Үш көзді батыр,
Жолды аңдып жатыр.
Жауабы: Бағдаршам
Жолды аңдып жатыр.
Жауабы: Бағдаршам
Құс ұясы секілді,
Үйшігі бар биікте.
Өрілген қос кекілді,
Тұрар мойын иіп те.
Жауабы: Кран
Үйшігі бар биікте.
Өрілген қос кекілді,
Тұрар мойын иіп те.
Жауабы: Кран
Орнатылған шығырға,
Қанаты бір талмайды.
Тұрғанымен тұғырда,
Жел соңынан қалмайды,
Айналады зырылдап,
Жанармайсыз бірақта.
Күні бойы..
Қанаты бір талмайды.
Тұрғанымен тұғырда,
Жел соңынан қалмайды,
Айналады зырылдап,
Жанармайсыз бірақта.
Күні бойы..
Екі тас беттескен,
Жұтады бидайды.
Бір дәнін Бірақта,
Жеуге өзі қимайды.
Майдалап қайтадан,
Адамға сыйлайды.
Жауабы: Диірмен
Жұтады бидайды.
Бір дәнін Бірақта,
Жеуге өзі қимайды.
Майдалап қайтадан,
Адамға сыйлайды.
Жауабы: Диірмен
Қарасаң,
Жай зат сияқты күші кем,
Бірақ та,
Бүтінді қақ бөледі тісімен.
Жауабы: Ара
Жай зат сияқты күші кем,
Бірақ та,
Бүтінді қақ бөледі тісімен.
Жауабы: Ара
Маржан тісі ақсиып,
Ызылдап ән шырқады.
Көк тіреген қақшиып,
Қарағайды қырқады.
Жауабы: Ара
Ызылдап ән шырқады.
Көк тіреген қақшиып,
Қарағайды қырқады.
Жауабы: Ара
Ағаш көрсе қышынар,
Сояу-сояу тісі бар.
Жауабы: Ара
Сояу-сояу тісі бар.
Жауабы: Ара
Күші білінбес жүзінен,
Қақ бөлінер әйнегің,
Сызып өткен ізінен.
Жауабы: Алмас
Қақ бөлінер әйнегің,
Сызып өткен ізінен.
Жауабы: Алмас
Мойны жар бермей,
Желкеден қыса бастайды,
Жөнге жүрместі,
Сереңдетіп жұлып тастайды.
Жауабы: Кемпірауыз
Желкеден қыса бастайды,
Жөнге жүрместі,
Сереңдетіп жұлып тастайды.
Жауабы: Кемпірауыз
Сабы бар жұмыр,
Еріні мықты.
Шегені шымыр,
Суырып шықты.
Жауабы: Кемпірауыз
Еріні мықты.
Шегені шымыр,
Суырып шықты.
Жауабы: Кемпірауыз
Табанында тілі,
Жалап өткен жерінің,
Болмайды міні.
Жауабы: Сүргі
Жалап өткен жерінің,
Болмайды міні.
Жауабы: Сүргі
Кедір-бұдыр тақтайды,
Тегістейді тілімен,
Жеген асын татпайды,
Шығар желке Түбінен.
Жауабы: Сүргі
Тегістейді тілімен,
Жеген асын татпайды,
Шығар желке Түбінен.
Жауабы: Сүргі
Болат түкті,
Көсеу мықты.
Тозаңдатып,
Темірді үкті.
Жауабы: Егеу
Көсеу мықты.
Тозаңдатып,
Темірді үкті.
Жауабы: Егеу
Есіктегі құлыпқа,
Ұя жасау — өнерім.
Шаңырақтан уыққа
Үңгір қазып беремін.
Жауабы: Қашау
Ұя жасау — өнерім.
Шаңырақтан уыққа
Үңгір қазып беремін.
Жауабы: Қашау
Аяғы үшкір,
Басы доғал.
Ұрсаң шөгеді,
Ұрмасаң обал.
Жауабы: Шеге
Басы доғал.
Ұрсаң шөгеді,
Ұрмасаң обал.
Жауабы: Шеге
Үшкір қазық,
Дөңгелек қалпақты,
Біріктірер бөлекті.
Жауабы: Шеге
Дөңгелек қалпақты,
Біріктірер бөлекті.
Жауабы: Шеге