Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Төрт түп тұт мәуітімен кесіледі,
Үстіне мінген адам есіреді.
Құрдасым, тапқын мұны ойлы көзбен,
Ойласаң тереңірек шешіледі.
Жауабы: Ат
Үстіне мінген адам есіреді.
Құрдасым, тапқын мұны ойлы көзбен,
Ойласаң тереңірек шешіледі.
Жауабы: Ат
Отырдым мұнан барып оймауылға,
Ілінді екі аяғым байлаулыға.
Қолыма екі қайыс ұстап алып,
Жүргіздім қайда барсам айдауыма.
Жауабы: Мінген ат
Ілінді екі аяғым байлаулыға.
Қолыма екі қайыс ұстап алып,
Жүргіздім қайда барсам айдауыма.
Жауабы: Мінген ат
Екеуі елеңдеп келеді,
Төртеуі төбелесіп келеді.
Жауабы: Аттың екі құлағы мен төрт аяғы
Төртеуі төбелесіп келеді.
Жауабы: Аттың екі құлағы мен төрт аяғы
Ана таумен мына тау соғысып келеді.
Жауабы: Аттың төрт тұяғы
Жауабы: Аттың төрт тұяғы
Кішкене ғана тостаған,
Көтеріп қана тастаған.
Жауабы: Аттың тұяғы
Көтеріп қана тастаған.
Жауабы: Аттың тұяғы
Тасқа тисе кетілмейді,
Суға тисе ерімейді.
Жауабы: Аттың тұяғы
Суға тисе ерімейді.
Жауабы: Аттың тұяғы
Төлебайдың баласы төбелесіп келеді,
Егізбайдың өгей ұлы ерегесіп келеді.
Екеуі қарауыл қарайды,
Біреуі шөпшек тереді.
Жауабы: Түйенің аяғы..
Егізбайдың өгей ұлы ерегесіп келеді.
Екеуі қарауыл қарайды,
Біреуі шөпшек тереді.
Жауабы: Түйенің аяғы..
Ермекбайдың екі ұлы ерегесіп келеді,
Төлебайдың төрт ұлы төбелесіп келеді,
Жағалбайдың жалғызы жағаласып келеді.
Жауабы: Түйенің екі өркеші..
Төлебайдың төрт ұлы төбелесіп келеді,
Жағалбайдың жалғызы жағаласып келеді.
Жауабы: Түйенің екі өркеші..
Мен көрдім тұтам ақас тау жайлаған,
Тауына тиіп кетсең ойбайлаған.
Үстіне қара орман артып алып,
Барса да қандай жерге той-тойлаған.
Жауабы:..
Тауына тиіп кетсең ойбайлаған.
Үстіне қара орман артып алып,
Барса да қандай жерге той-тойлаған.
Жауабы:..
Жануар бар жапан дала түзде өскен,
Арқасына екі бала мінгескен.
Жауабы: Қос өркешті түйе
Арқасына екі бала мінгескен.
Жауабы: Қос өркешті түйе
Тауға таяқ қыстырдым.
Жауабы: Түйенің мұрындығы
Жауабы: Түйенің мұрындығы
Алыстан қарасам бір қара,
Қасына келсем мың қара.
Жауабы: Жылқының құйрығы
Қасына келсем мың қара.
Жауабы: Жылқының құйрығы
Алды қияқ, арты шалғай.
Жауабы: Аттың жалы
Жауабы: Аттың жалы
Ұштым, ұжмаққа шықтым,
Тептім, терекке шықтым.
Жауабы: Атқа міну
Тептім, терекке шықтым.
Жауабы: Атқа міну
Қарасам, қайдан келдің,
Малы қара сайдан келдің.
Жауабы: Аттың тезегі
Малы қара сайдан келдің.
Жауабы: Аттың тезегі
Жездем желіп бара жатыр,
Жез қалпағын түсіріп барады.
Жауабы: Аттың тезегі
Жез қалпағын түсіріп барады.
Жауабы: Аттың тезегі
Шауып келе жатып шақшам түсті.
Жауабы: Аттың тезегі
Жауабы: Аттың тезегі
Маң-маң басып келеді,
Тапырақтап желеді.
Мойны ұзын, үсті тау,
Ертеден елге бел еді.
Жауабы: Түйе
Тапырақтап желеді.
Мойны ұзын, үсті тау,
Ертеден елге бел еді.
Жауабы: Түйе
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басқан.
Екі өркешін қом басқан,
Алабота, теріскен,
Мұрындығы келіскен,
``Шөк!``- дегенде, ``бық!``..
Шудаларын шаң басқан.
Екі өркешін қом басқан,
Алабота, теріскен,
Мұрындығы келіскен,
``Шөк!``- дегенде, ``бық!``..
Кезікті бір жануар,
Үстінде екі тауы бар.
Мойны ұзын, көзі үлкен,
Бұл не,өзің тауып ал?
Жауабы: Түйе
Үстінде екі тауы бар.
Мойны ұзын, көзі үлкен,
Бұл не,өзің тауып ал?
Жауабы: Түйе
Даусы қоңыр, үні мұң,
Тесіп қойған мұрынын.
Жауабы: Түйе
Тесіп қойған мұрынын.
Жауабы: Түйе
Үш тың-тың,
Екі жылтың,
Төрт тап-тап,
Қап-қара сатпақ,
Бір былғаныш.
Жауабы: Түйе
Екі жылтың,
Төрт тап-тап,
Қап-қара сатпақ,
Бір былғаныш.
Жауабы: Түйе
Ұзын-ұзын ұлпаны,
Ішіндегі жұлпаны.
Жауабы: Түйе, бота
Ішіндегі жұлпаны.
Жауабы: Түйе, бота
Дүниеде ақас бар бек жайлаған,
Жанына адам барса ойбайлаған.
Ақастың адам білер мінезі бар,
Мінгесіп екі бала той тойлаған.
Жауабы: Түйе және..
Жанына адам барса ойбайлаған.
Ақастың адам білер мінезі бар,
Мінгесіп екі бала той тойлаған.
Жауабы: Түйе және..
Бір тақыт бар дүниеде әркім білер,
Ол тақыт қымбат емес, әркім мінер.
Мінерінде төмендеп келеді екен,
Мінгеннен соң жоғары көтерілер.
Жауабы:..
Ол тақыт қымбат емес, әркім мінер.
Мінерінде төмендеп келеді екен,
Мінгеннен соң жоғары көтерілер.
Жауабы:..