Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Абылай айтқан жұмбақ,
Тоғай толған жұмбақ,
Біреуін бірі өлтірді,
Ақылды кісі шешкен жұмбақ.
Жауабы: Мал сойған адам
Тоғай толған жұмбақ,
Біреуін бірі өлтірді,
Ақылды кісі шешкен жұмбақ.
Жауабы: Мал сойған адам
Төрт аяқ ортасында бүгілі бар,
Сөйлейтін өз алдында пиғылы бар.
Халінше сайманы ғой керек заты,
Көтерген екі дана құрығы бар.
Беретін жақынына..
Сөйлейтін өз алдында пиғылы бар.
Халінше сайманы ғой керек заты,
Көтерген екі дана құрығы бар.
Беретін жақынына..
Қайырып басын тастаған,
Қайқайып қойды бастаған.
Жауабы: Ешкі
Қайқайып қойды бастаған.
Жауабы: Ешкі
Асты пышақ, үсті істік,
Өзіне лайықтап киім пішкен,
Секіріп-секіріп түскен.
Жауабы: Ешкі
Өзіне лайықтап киім пішкен,
Секіріп-секіріп түскен.
Жауабы: Ешкі
Шиге қамшы байладым.
Жауабы: Белбеуге байланған ат
Жауабы: Белбеуге байланған ат
Алты аяқты,
Екі қарынды,
Екі басты,
Екі қолды,
Төрт көз, төрт құлақты,
Екі мойын, бір құйрықты.
Жауабы: Ат мінген адам
Екі қарынды,
Екі басты,
Екі қолды,
Төрт көз, төрт құлақты,
Екі мойын, бір құйрықты.
Жауабы: Ат мінген адам
Алдымда бар нар қамыс,
Артымда бар нар қамыс.
Отырған жерім ой темір,
Басқан жерім бай темір,
Он қолымда-тең қайыс.
Жауабы: Ат, үзеңгі, қамшы..
Артымда бар нар қамыс.
Отырған жерім ой темір,
Басқан жерім бай темір,
Он қолымда-тең қайыс.
Жауабы: Ат, үзеңгі, қамшы..
Тау астында төрт бала,
Кезек-кезек ойнаған.
Төрт баланың қолына
Төрт айды әкеп байлаған.
Жауабы: Аттың төрт аяғы, төрт тұяғы
Кезек-кезек ойнаған.
Төрт баланың қолына
Төрт айды әкеп байлаған.
Жауабы: Аттың төрт аяғы, төрт тұяғы
Керіп қойған немене,
Көкектеген немене?
Малып қойған немене,
Бал татыған немене?
Жауабы: Желідегі құлын, піспек, сабадағы қымыз
Көкектеген немене?
Малып қойған немене,
Бал татыған немене?
Жауабы: Желідегі құлын, піспек, сабадағы қымыз
Кекендеткен несі екен,
Келіп салған несі екен?
Сорпылдатқан несі екен,
Сорқылдатқан несі екен,
Суырып алған несі екен,
Суы тамған несі..
Келіп салған несі екен?
Сорпылдатқан несі екен,
Сорқылдатқан несі екен,
Суырып алған несі екен,
Суы тамған несі..
Андыру мен мәндіру,
Тігісі жоқ қондыру.
Жауабы: Ала мал
Тігісі жоқ қондыру.
Жауабы: Ала мал
Үлгісіз піштім,
Жіпсіз тіктім.
Жауабы: Ала мал
Жіпсіз тіктім.
Жауабы: Ала мал
Жамаулары болса да білінбейді,
Жансызға ондай нәрсе ілінбейді.
Жауабы: Ала мал
Жансызға ондай нәрсе ілінбейді.
Жауабы: Ала мал
Тоғай-тоғай топтаған,
Тоғай ішін боқтаған.
Біреуі өлсе,
Бәрі жиылып жоқтаған.
Жауабы: Сиыр
Тоғай ішін боқтаған.
Біреуі өлсе,
Бәрі жиылып жоқтаған.
Жауабы: Сиыр
Төртеу келеді,
Төртеу асылып тұрады,
Екеу жол көрсетеді,
Екеу иттен сақтайды,
Енді біреу артында асылып тұрады.
Жауабы: Сиыр
Төртеу асылып тұрады,
Екеу жол көрсетеді,
Екеу иттен сақтайды,
Енді біреу артында асылып тұрады.
Жауабы: Сиыр
Екі айнасы бар,
Екі найзасы бар,
Төрт жаптырмағы бар,
Бір шыбыртқысы бар.
Жауабы: Сиыр
Екі найзасы бар,
Төрт жаптырмағы бар,
Бір шыбыртқысы бар.
Жауабы: Сиыр
Дауысы - азанда,
Жақсылығы - қазанда.
Жауабы: Бұзаулы сиырдың мөңірегені
Жақсылығы - қазанда.
Жауабы: Бұзаулы сиырдың мөңірегені
Екі ошаққа бір көсеу.
Жауабы: Сиырдың танауы мен тілі
Жауабы: Сиырдың танауы мен тілі
Бүкір ағашқа қар жұқпас.
Жауабы: Сиырдың мүйізі
Жауабы: Сиырдың мүйізі
Ел жатса да енекем жатпайды.
Жауабы: Сиырдың мүйізі
Жауабы: Сиырдың мүйізі
Ел жатса да екі батыр жатпайды.
Жауабы: Сиырдың мүйізі
Жауабы: Сиырдың мүйізі
Қисық шағаға су жұқпас.
Жауабы: Сиырдың мүйізі
Жауабы: Сиырдың мүйізі
Екі төлдің атынан
Бір төлдің аты шығады.
Жауабы: Тайлақ
Бір төлдің аты шығады.
Жауабы: Тайлақ
Түбірлі төртеу,
Түймемен бесеу,
Ерубай екеу,
Мамық жалғыз.
Жауабы: Жылқы
Түймемен бесеу,
Ерубай екеу,
Мамық жалғыз.
Жауабы: Жылқы
Қоян жақты, тақыр жонды,
Төрт тұяқ, екі аяқты, екі қолды.
Салпы ерін, өзі жүйрік,
Кең омырау, жуан құйрық.
Жауабы: Ат
Төрт тұяқ, екі аяқты, екі қолды.
Салпы ерін, өзі жүйрік,
Кең омырау, жуан құйрық.
Жауабы: Ат