Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Ойдан шықты бұл жұмбақ,
Ойшыл ерлер ойлан тап.
Өзгермейді өзінен
Бұл жаһанда бір дарақ.
Ол дарақтын бойында
Дәл он екі бар бұтақ.
Бұтақтардың..
Ойшыл ерлер ойлан тап.
Өзгермейді өзінен
Бұл жаһанда бір дарақ.
Ол дарақтын бойында
Дәл он екі бар бұтақ.
Бұтақтардың..
Үш жүз алпыс бес шығыршық,
Қырық сегіз тығыншық,
Аққу жылына екі рет балалайды.
Жауабы: Үш жүз алпыс бес күн,қырық сегіз жұма,екі айт
Қырық сегіз тығыншық,
Аққу жылына екі рет балалайды.
Жауабы: Үш жүз алпыс бес күн,қырық сегіз жұма,екі айт
Үш жүз алпыс алты анасы,
Қырық сегіз болар баласы.
Он сегіз бөлек ұясы,
Ішінде екі ақ жұмыртқасы.
Жауабы: Жыл,бір жылдағы апта,күн,ай
Қырық сегіз болар баласы.
Он сегіз бөлек ұясы,
Ішінде екі ақ жұмыртқасы.
Жауабы: Жыл,бір жылдағы апта,күн,ай
Үй артында бір дуан,
Бір ұлы бар ханға дуан,
Қырық сегіз қызы бар,
Бәрі жуан.
Жауабы: Бір жыл,бір ай ораза,бір жылдағы қырық сегіз жұма
Бір ұлы бар ханға дуан,
Қырық сегіз қызы бар,
Бәрі жуан.
Жауабы: Бір жыл,бір ай ораза,бір жылдағы қырық сегіз жұма
Лұғат жұмбақ қылып, сөз бастадым,
Жаралған бір мақұлық үлкен жайын.
Өзінің басы жеті, қолы он екі,
Отыздан саусағы бар қол бас сайын,
Жиырма төрт..
Жаралған бір мақұлық үлкен жайын.
Өзінің басы жеті, қолы он екі,
Отыздан саусағы бар қол бас сайын,
Жиырма төрт..
Бір ағашта он екі ұя,
Әр ұяда отыз жұмыртқа.
Жауабы: Жыл мен ай
Әр ұяда отыз жұмыртқа.
Жауабы: Жыл мен ай
Тауда дарақ, екі бұтақ,
Біреуі гүлді, біреуі гүлсіз.
Жауабы: Жыл, жаз, қыс
Біреуі гүлді, біреуі гүлсіз.
Жауабы: Жыл, жаз, қыс
Келеді үлкен алып аузын ашып,
Жүреді он екі аяқ қадам басып,
Отыздан әр бірінде саусағы бар,
Құтылмас ешбір адам одан қашып.
Жауабы: Жыл, он..
Жүреді он екі аяқ қадам басып,
Отыздан әр бірінде саусағы бар,
Құтылмас ешбір адам одан қашып.
Жауабы: Жыл, он..
Атасы мен анасы,
Үш жүз алпыс бес баласы,
Он екі ауыл шамасы,
Отыз ор дуадақ,
Бес балақ сан,
Елу екі қарашы.
Жауабы: Күн мен ай, үш жүз алпыс..
Үш жүз алпыс бес баласы,
Он екі ауыл шамасы,
Отыз ор дуадақ,
Бес балақ сан,
Елу екі қарашы.
Жауабы: Күн мен ай, үш жүз алпыс..
Тырс-тырс тамады,
Бір шұңқырға ағады.
Жауабы: Сиырдың желіні
Бір шұңқырға ағады.
Жауабы: Сиырдың желіні
Жол үстінде жылтыр жібек.
Жауабы: Сиырдың сілекейі
Жауабы: Сиырдың сілекейі
Төсек астында төрт бауырсақ.
Жауабы: Сиырдың желіні
Жауабы: Сиырдың желіні
Төрт туысқан бір шұңқырға құяды.
Жауабы: Сиырдың емшегі
Жауабы: Сиырдың емшегі
Түйір-түйір төртеу,
Түймеменен бесеу.
Жалғыз тайы жалғыз,
Темір қазық екеу.
Жауабы: Сиырдың төрт емшегі, кіндігі, құйрығы, екі мүйізі
Түймеменен бесеу.
Жалғыз тайы жалғыз,
Темір қазық екеу.
Жауабы: Сиырдың төрт емшегі, кіндігі, құйрығы, екі мүйізі
Арқасы бар, аунамайды,
Аузы бар, күйсемейді.
Жауабы: Сиыр мен ат
Аузы бар, күйсемейді.
Жауабы: Сиыр мен ат
Төрт тағанды бойы бар,
Момындық дұрыс ойы бар.
Кербезденіп жүрмейді,
Айналдырған тоны бар.
Жауабы: Қой
Момындық дұрыс ойы бар.
Кербезденіп жүрмейді,
Айналдырған тоны бар.
Жауабы: Қой
Екен, екен, екен жұмбақ,
Екі етегін түрген жұмбақ.
Қазалыға барған жұмбақ,
Қақтың суын ішкен жұмбақ.
Жауабы: Қой
Екі етегін түрген жұмбақ.
Қазалыға барған жұмбақ,
Қақтың суын ішкен жұмбақ.
Жауабы: Қой
Баурындағы бұлағын ел ішеді.
Шабылады жотасынан пішені.
Жауабы: Саулық қой
Шабылады жотасынан пішені.
Жауабы: Саулық қой
Азанда кетер ләйлекен,
Кеште келер ләйлекен.
Түрлі-түрлі жібектен,
Түймесі бар ілгектен.
Жауабы: Қой, ешкі
Кеште келер ләйлекен.
Түрлі-түрлі жібектен,
Түймесі бар ілгектен.
Жауабы: Қой, ешкі
Шапаным да, тоным да,
Арқаның жүр жонында.
Атам соның соңында,
Таяғы бар қолында.
Жауабы: Қой, қойшы
Арқаның жүр жонында.
Атам соның соңында,
Таяғы бар қолында.
Жауабы: Қой, қойшы
Ауылдан ерте тұрып, кетер сыртқа,
Көп жанға жалғыз нәрсе болды тұтқа,
Сол жерден аз жұмысын бітіріп ап,
Қайтады қуанышпен бір уақытта.
Жауабы:..
Көп жанға жалғыз нәрсе болды тұтқа,
Сол жерден аз жұмысын бітіріп ап,
Қайтады қуанышпен бір уақытта.
Жауабы:..
Ерте кетіп, кеш келе,
Тері тонды жануар.
Моншақ төгіп кетеді,
Жылтыраған суы бар.
Жауабы: Қойдың құмалағы
Тері тонды жануар.
Моншақ төгіп кетеді,
Жылтыраған суы бар.
Жауабы: Қойдың құмалағы
Ашылмаған сандықта,
Пішілмеген құндыз бар.
Жауабы: Қозы
Пішілмеген құндыз бар.
Жауабы: Қозы
Абылқайым айтқан жұмбақ,
Айналысып жатқан жұмбақ.
Жауабы: Ішек-қарын
Айналысып жатқан жұмбақ.
Жауабы: Ішек-қарын
Тоғай іші толған жұмбақ,
Ақын жігіт айтқан жұмбақ,
Шешен қатын шешкен жұмбақ.
Жауабы: Қойдың ішек-қарны және оны аршу
Ақын жігіт айтқан жұмбақ,
Шешен қатын шешкен жұмбақ.
Жауабы: Қойдың ішек-қарны және оны аршу