Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Қырық қой қырқылдақтан су ішіп жатыр.
Жауабы: Уық, шаңырақ
Жауабы: Уық, шаңырақ
Ай құшақ,
Ай құшақ,
Жиылып келсем-бір құшақ.
Жауабы: Кереге
Ай құшақ,
Жиылып келсем-бір құшақ.
Жауабы: Кереге
Алпыс атым ала аяқ,
Жетпіс атым жел аяқ.
Жауабы: Кереге
Жетпіс атым жел аяқ.
Жауабы: Кереге
Жүз жігіт жер тіреп жатыр.
Жауабы: Кереге
Жауабы: Кереге
Жетпіс кемпір жер тістеп жатыр,
Алпыс кемпір ат байлап жатыр.
Жауабы: Кереге мен уықтар
Алпыс кемпір ат байлап жатыр.
Жауабы: Кереге мен уықтар
Былайғы елдің баласы
Ашамайын мініп тұр.
Жауабы: Керегенің басындағы уық
Ашамайын мініп тұр.
Жауабы: Керегенің басындағы уық
Үйдің іші толған мыс кене.
Жауабы: Керегенің көгі
Жауабы: Керегенің көгі
Артыңда әкең жұдырығын түйіп тұр.
Жауабы: Керегенің көгі
Жауабы: Керегенің көгі
Үйде бір жұдырық,
Сыртта бір жұдырық.
Жауабы: Керегенің көгі
Сыртта бір жұдырық.
Жауабы: Керегенің көгі
Өзі жүкті,
Сырты түкті.
Жауабы: Киіз үй
Сырты түкті.
Жауабы: Киіз үй
Ұрса жаны шықпайды,
Сойса қаны шықпайды.
Терісін сыдырып алса,
Тырысып-тырысып қалады.
Жауабы: Киіз үй
Сойса қаны шықпайды.
Терісін сыдырып алса,
Тырысып-тырысып қалады.
Жауабы: Киіз үй
Ауып едім,
Ептедім, септедім,
Қара жерді түптедім.
Жауабы: Киіз үй
Ептедім, септедім,
Қара жерді түптедім.
Жауабы: Киіз үй
Бір нәрсе өзі берік, іші қуыс,
Ол заттың сүйегі көп айқыш-ұйқыш.
Көзі бар жарқыраған төбесінде,
Жайса үлкен, жиналғанда бір-ақ уыс.
Жауабы:..
Ол заттың сүйегі көп айқыш-ұйқыш.
Көзі бар жарқыраған төбесінде,
Жайса үлкен, жиналғанда бір-ақ уыс.
Жауабы:..
Бұғы-бұғы ұзын,
Бұғыдан да бойы ұзын,
Алтын қошқар мүйізі
Аба киік терісі.
Жауабы: Киіз үй
Бұғыдан да бойы ұзын,
Алтын қошқар мүйізі
Аба киік терісі.
Жауабы: Киіз үй
Ол не екен аузы үңгірдей, қырық қолы,
Адамды тірі жұтты көрдік оны.
Терісін сыпырып ал, тамбас қаны,
Сүйегі салдырап тұр, жоқ қой жаны.
Жауабы:..
Адамды тірі жұтты көрдік оны.
Терісін сыпырып ал, тамбас қаны,
Сүйегі салдырап тұр, жоқ қой жаны.
Жауабы:..
Тұрады жетпіс кемпір жерді басып,
Баласын арқасына арқаласып,
Рахмет ол баланың атасына,
Баласын бағып отыр қолмен басып.
Жауабы: Киіз үй
Баласын арқасына арқаласып,
Рахмет ол баланың атасына,
Баласын бағып отыр қолмен басып.
Жауабы: Киіз үй
Айдалада атамның үлкен тақиясы түсіп қалыпты.
Жауабы: Киіз үй
Жауабы: Киіз үй
Бар екен бір мақұлық қаны қашқан,
Сақылдап адам келсе аузын ашқан.
Болғанда отыз омыртқа, қырық қабырға,
Мұны тапқан адамның ақылы..
Сақылдап адам келсе аузын ашқан.
Болғанда отыз омыртқа, қырық қабырға,
Мұны тапқан адамның ақылы..
Апан-апанды көрдім,
Жаман шапанды көрдім,
Алпыс аяқтыны көрдім,
Адам жұтқанды көрдім.
Жауабы: Киіз үй
Жаман шапанды көрдім,
Алпыс аяқтыны көрдім,
Адам жұтқанды көрдім.
Жауабы: Киіз үй
Қарыптары каф-дыр білсең оны,
Қанаттары қатар жатар жаны.
Сүйегі толып жатыр пара-пара,
Терісін сыдырып алса, шықпас қаны.
Жауабы: Киіз үй
Қанаттары қатар жатар жаны.
Сүйегі толып жатыр пара-пара,
Терісін сыдырып алса, шықпас қаны.
Жауабы: Киіз үй
Бір құс бар қанат жайса дөп-дөңгелек,
Адамнан ешқашанда жүрмес бөлек.
Ұшса да, қонса-дағы еркі адамда,
Жатасың ыстық болса көлеңкелеп.
Жауабы:..
Адамнан ешқашанда жүрмес бөлек.
Ұшса да, қонса-дағы еркі адамда,
Жатасың ыстық болса көлеңкелеп.
Жауабы:..
Буын-буын қалтада,
Буы шыққан насыбай.
Мұны тапқан кісінің,
Жүз жиырма жасы бар.
Құлындары құла ала,
Құлақтары кез ала.
Жауабы: Киіз үй
Буы шыққан насыбай.
Мұны тапқан кісінің,
Жүз жиырма жасы бар.
Құлындары құла ала,
Құлақтары кез ала.
Жауабы: Киіз үй
Айуанға екі қолын артып тұрған,
Белбеуін екі жерден тартып тұрған.
Алдына не тастаса соны жалмай,
Заһарын төбесіне шашып тұрған.
Жауабы: Киіз үй
Белбеуін екі жерден тартып тұрған.
Алдына не тастаса соны жалмай,
Заһарын төбесіне шашып тұрған.
Жауабы: Киіз үй
Дәудің іші өртеніп,
Көзінен бу шықты.
Жауабы: От жағылған киіз үй
Көзінен бу шықты.
Жауабы: От жағылған киіз үй
Бір топ құс бір қалбада арқандаулы,
Ол құстың қол-аяғы бәрі баулы.
Ішінде бірақ сұңқар, басшысы бар,
Болыпты сол сұңқарменен бәрі..
Ол құстың қол-аяғы бәрі баулы.
Ішінде бірақ сұңқар, басшысы бар,
Болыпты сол сұңқарменен бәрі..