Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Мен елімде дегендім,
Жирен атты бек едім,
Елімнен келіп мұндай болдым,
Белімді байлаған құлдай болдым,
Тонымды жырттырдым,
Сақалымды..
Жирен атты бек едім,
Елімнен келіп мұндай болдым,
Белімді байлаған құлдай болдым,
Тонымды жырттырдым,
Сақалымды..
Баяғыда бай едім,
Ақ сақалды шал едім.
Мұнда келіп сондай болдым,
Қысылған қындай болдым.
Жауабы: Ши
Ақ сақалды шал едім.
Мұнда келіп сондай болдым,
Қысылған қындай болдым.
Жауабы: Ши
Ұзын, ұзын, ұздар-ай,
Ұзын бойлы қыздар-ай.
Бізді құдай айдады,
Белімізден байлады,
Тірідей сорым қайнады.
Жауабы: Ши
Ұзын бойлы қыздар-ай.
Бізді құдай айдады,
Белімізден байлады,
Тірідей сорым қайнады.
Жауабы: Ши
Ерте тұрдым,
Алып ұрдым.
Жауабы: Етік
Алып ұрдым.
Жауабы: Етік
Дүниеде бір нәрсе бар өзі жансыз,
Жоқ оны ұрмайтұғын адамзатта.
Жауабы: Есік
Жоқ оны ұрмайтұғын адамзатта.
Жауабы: Есік
Адам кірсе ашылады,
Сыртқа шықса жабылады.
Жауабы:Есік
Сыртқа шықса жабылады.
Жауабы:Есік
Әрі лап-лап, бері лап-лап,
Қанша үлкен болса да,
Орнына келер жапсақ.
Жауабы: Есік
Қанша үлкен болса да,
Орнына келер жапсақ.
Жауабы: Есік
Мекені жол үстінде тұрар жері,
Бар екен алты жерде қаққан зері ,
Қандайлық қызметті атқарады,
Адаммен бірге жүрер әрі-бері.
Жауабы: Есік
Бар екен алты жерде қаққан зері ,
Қандайлық қызметті атқарады,
Адаммен бірге жүрер әрі-бері.
Жауабы: Есік
Күндіз сырп-сырп,
Түнде жым-жырт.
Жауабы: Есік
Түнде жым-жырт.
Жауабы: Есік
Көк итім қабаған,
Артына киіз жамаған.
Жауабы: Киіз есік
Артына киіз жамаған.
Жауабы: Киіз есік
Қызыл сиырымның жоны жалпақ.
Жауабы: Есік
Жауабы: Есік
Үлкен өгіз бар,
Жалғыз көзі бар.
Жауабы: Там үй, оның есігі
Жалғыз көзі бар.
Жауабы: Там үй, оның есігі
Арыстан аузын ашса, арс етеді,
Таңдайы жұтып қалса, тарс етеді.
Омыртқасы тұтас та қабырға жоқ ,
Екі көзі маңдайында жарқ етеді.
Жауабы:..
Таңдайы жұтып қалса, тарс етеді.
Омыртқасы тұтас та қабырға жоқ ,
Екі көзі маңдайында жарқ етеді.
Жауабы:..
Аузын ашсаң,
Өкпесі көрінеді.
Жауабы: Есік пен от
Өкпесі көрінеді.
Жауабы: Есік пен от
Ұзын-ұзын әулие,
Төбесін құрт жеп қойған,
Тұғыр төбе әулие.
Жауабы: Шаңырақ, уық
Төбесін құрт жеп қойған,
Тұғыр төбе әулие.
Жауабы: Шаңырақ, уық
Таңертең тұрдым,
Ернімді бұрдым.
Жауабы: Түндік
Ернімді бұрдым.
Жауабы: Түндік
Күндіз ашық,
Түнде жабық.
Жауабы: Түндік
Түнде жабық.
Жауабы: Түндік
Ақ итім арбадан қарғып түсті,
Барлығының басына шыққан кісі.
Жауабы: Түндік
Барлығының басына шыққан кісі.
Жауабы: Түндік
Қара таудың басында
Қабылан деген құс отыр.
Қанатына мұз қатып,
Қайрыла алмай ол отыр.
Жауабы: Түндік
Қабылан деген құс отыр.
Қанатына мұз қатып,
Қайрыла алмай ол отыр.
Жауабы: Түндік
Қара тоқтыны қайырып соқтым.
Жауабы: Түндіктің ашылып, жабылуы
Жауабы: Түндіктің ашылып, жабылуы
Алпыс атым ала аяқ.
Жауабы: Уықтың қаламы
Жауабы: Уықтың қаламы
Отыз омыртқа,
Қырық қабырға,
Бәрін ұстап тұрған-
Ауыз омыртқа.
Жауабы: Уық, кереге, шаңырақ
Қырық қабырға,
Бәрін ұстап тұрған-
Ауыз омыртқа.
Жауабы: Уық, кереге, шаңырақ
Әкесі баласын көтеріп тұр,
Баласы бөркін көтеріп тұр.
Жауабы: Кереге, уық, шаңырақ
Баласы бөркін көтеріп тұр.
Жауабы: Кереге, уық, шаңырақ
Алтынменен аптадым,
Күміспенен күптедім.
Бірін өрге шығарып,
Бірін жерге түптедім.
Жауабы: Уық, кереге
Күміспенен күптедім.
Бірін өрге шығарып,
Бірін жерге түптедім.
Жауабы: Уық, кереге
Біреуде қырық ұл бар,
Қырқының қырық аяғы бар.
Жауабы: Уық, кереге
Қырқының қырық аяғы бар.
Жауабы: Уық, кереге