Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Қаппайды, шаппайды,
Үйіңді қорғайды.
Жауабы: Құлып
Үйіңді қорғайды.
Жауабы: Құлып
Жолда бір бұзау өліп жатыр,
Аузына қолын тықса, күліп жатыр.
Жауабы: Құлып
Аузына қолын тықса, күліп жатыр.
Жауабы: Құлып
Ә, керемет, бір ит бар,
Үй бағады, үрмейді,
Аяғы жоқ, жүрмейді,
Көмейіне тықсаң, сөйлейді,
Тілін адам білмейді,
Ұрықсатсыз ол иттен,
Адам үйге..
Үй бағады, үрмейді,
Аяғы жоқ, жүрмейді,
Көмейіне тықсаң, сөйлейді,
Тілін адам білмейді,
Ұрықсатсыз ол иттен,
Адам үйге..
Шешесі үйде қалады,
Баласы кісіге ереді.
Жауабы: Құлып, кілт
Баласы кісіге ереді.
Жауабы: Құлып, кілт
Жоғарыдан айдаған,
Белін берік байлаған.
Сидам құлға жолықсаң,
Өз еркіне қоймаған.
Жауабы: Кілт
Белін берік байлаған.
Сидам құлға жолықсаң,
Өз еркіне қоймаған.
Жауабы: Кілт
Шырт-шырт етеді,
Шыртылдап барып, кіріп кетеді.
Жауабы: Кілт
Шыртылдап барып, кіріп кетеді.
Жауабы: Кілт
Алыстан қаңғыр-күңгір,
Жақыннан бұрау темір.
Жауабы: Кілт
Жақыннан бұрау темір.
Жауабы: Кілт
Жол бермес жүрейін деп жалынсаң да,
Естімес айтқан сөзді бағынсаң да,
Қақпақты қаққан қазық иір тұмсық,
Ешқандай жақындамас бөтен..
Естімес айтқан сөзді бағынсаң да,
Қақпақты қаққан қазық иір тұмсық,
Ешқандай жақындамас бөтен..
Күндіз салбырап тұрады,
Түнде тесігін табады.
Жауабы: Есік ілгіш
Түнде тесігін табады.
Жауабы: Есік ілгіш
Есік ашады,
Есіктің артына қашады.
Жауабы: Топса
Есіктің артына қашады.
Жауабы: Топса
Екі басы жұмырықтай,
Ортасы қылдырықтай.
Жауабы: Тұтқа
Ортасы қылдырықтай.
Жауабы: Тұтқа
Жансызда бір нәрсе бар формалданған,
Аузын кейде ашып, кейде жұмған,
Ішінен жылтыраған мөлдір көзі,
Өмірде ұйықтамайды бұл не қылған?
Жауабы: ..
Аузын кейде ашып, кейде жұмған,
Ішінен жылтыраған мөлдір көзі,
Өмірде ұйықтамайды бұл не қылған?
Жауабы: ..
Біреу екен анасы,
Жиырма бес баласы.
Іс жағына қарасаң,
Қан шаһардың қаласы,
Маңдайында ағы бар,
Түрлі қажет табылар.
Түгел екен..
Жиырма бес баласы.
Іс жағына қарасаң,
Қан шаһардың қаласы,
Маңдайында ағы бар,
Түрлі қажет табылар.
Түгел екен..
Жүруге аяғымен ерінеді,
Нәрсеге өз-өзінен телінеді.
Адамға қашан болса пайдасы бар,
Бір мезгіл жарық болып көрінеді.
Жауабы: Терезе, әйнек
Нәрсеге өз-өзінен телінеді.
Адамға қашан болса пайдасы бар,
Бір мезгіл жарық болып көрінеді.
Жауабы: Терезе, әйнек
Есікте екеу отыр өлемін деп,
Төрде төртеу отыр төремін деп,
Ортада біреу отыр көмемін деп.
Жауабы: Босаға, кебеже, құман
Төрде төртеу отыр төремін деп,
Ортада біреу отыр көмемін деп.
Жауабы: Босаға, кебеже, құман
Айқайлаған жау келсе,
Айыр сақал атам тоқтатады.
Жауабы: Бақан
Айыр сақал атам тоқтатады.
Жауабы: Бақан
Алдын ойпар,
Жанын жайпар.
Жауабы: Шалғы
Жанын жайпар.
Жауабы: Шалғы
Жалғанда бір нәрсе бар боз құнандай,
Өзінің ұзындығы оқ жыландай.
Жапырып шөпті бұзып кетеді екен,
Өзінен кейінгіге жол қылғандай.
Жауабы: Шалғы
Өзінің ұзындығы оқ жыландай.
Жапырып шөпті бұзып кетеді екен,
Өзінен кейінгіге жол қылғандай.
Жауабы: Шалғы
Жаһанда бір айдаһар иір тілді,
Серуендеп сахараға серуен құрды.
Нақақтан өз басына пайдасы жоқ,
Алдына бет келгеннің бәрін қырды.
Жауабы: Шалғы
Серуендеп сахараға серуен құрды.
Нақақтан өз басына пайдасы жоқ,
Алдына бет келгеннің бәрін қырды.
Жауабы: Шалғы
Ала күшік үй айнала жүгіреді,
Екі басы ішке кіреді.
Жауабы: Басқұр
Екі басы ішке кіреді.
Жауабы: Басқұр
Үй айнала қан төктім.
Жауабы: Басқұр
Жауабы: Басқұр
Ана ауылдың қойларының бәрі ала аяқ.
Жауабы: Уық бау
Жауабы: Уық бау
Үй үстінде төрт шыбық,
Төртеуі де тең шыбық.
Жауабы: Түндіктің төрт бауы
Төртеуі де тең шыбық.
Жауабы: Түндіктің төрт бауы
Өз елімде бек едім,
Желкілдеген жек едім.
Келдім де қыспаққа түстім,
Отыз екі тұзаққа түстім.
Жауабы: Тоқыған ши
Желкілдеген жек едім.
Келдім де қыспаққа түстім,
Отыз екі тұзаққа түстім.
Жауабы: Тоқыған ши
Әуелінде шөп едім,
Жерге өскен көк едім.
Қолға түстім, ойылдым,
Он жерімнен буылдым.
Жауабы: Ши
Жерге өскен көк едім.
Қолға түстім, ойылдым,
Он жерімнен буылдым.
Жауабы: Ши