Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Бір нәрсе асты-үстілі алты қақпақ,
Бар пенде ырызығын онан таппақ,
Бұлт алып айналасы күркіресе,
Қар жауып арасынан болады аппақ.
Жауабы: Жел..
Бар пенде ырызығын онан таппақ,
Бұлт алып айналасы күркіресе,
Қар жауып арасынан болады аппақ.
Жауабы: Жел..
Қайнап жатқан тас көрдім,
Тұзсыз піскен ас көрдім.
Жауабы: Диірмен мен ұн
Тұзсыз піскен ас көрдім.
Жауабы: Диірмен мен ұн
Дария күркірейді көбік атып,
Әркім-ақ іздеп барар жүгін артып,
Дарияның әрі-бері өткелі жоқ,
Біреуі келген емес тірі қайтып.
Жауабы: Диірмен..
Әркім-ақ іздеп барар жүгін артып,
Дарияның әрі-бері өткелі жоқ,
Біреуі келген емес тірі қайтып.
Жауабы: Диірмен..
Бір топ қой бір көпірден өтіп жатыр,
Астында бір қобдиға кетіп жатыр,
Өзгеріп заңдары да басқаланып,
Будалап әрбір жоққа жетіп жатыр.
Жауабы:..
Астында бір қобдиға кетіп жатыр,
Өзгеріп заңдары да басқаланып,
Будалап әрбір жоққа жетіп жатыр.
Жауабы:..
Ұзын-ұзын із кетті,
Ұзын бойлы қыз кетті,
Қабырғасы қалт етті,
Омыртқасы жалт етті.
Жауабы: Шалғының шөп шабуы
Ұзын бойлы қыз кетті,
Қабырғасы қалт етті,
Омыртқасы жалт етті.
Жауабы: Шалғының шөп шабуы
Өзі бүкір,
Бүтін қырды таусады,
Қырдан қайтып,
Үйде бір жыл жатады.
Жауабы: Орақ
Бүтін қырды таусады,
Қырдан қайтып,
Үйде бір жыл жатады.
Жауабы: Орақ
Көк өгізім көл жапырып бара жатыр.
Жауабы: Орақ
Жауабы: Орақ
Тісі көп, аузы жоқ.
Жауабы: Ара
Жауабы: Ара
Басы жоқ, екі беті, тісі бар,
Қақ бөлер бөренені күші бар.
Жауабы: Ара
Қақ бөлер бөренені күші бар.
Жауабы: Ара
Елу аяқты,
Екі қолды.
Салады елу аяқпен
Жалғыз жолды.
Жауабы: Ара
Екі қолды.
Салады елу аяқпен
Жалғыз жолды.
Жауабы: Ара
Бас аяғы теп-тегіс боп біткен,
Селкілдесе денесі дір-дір еткен.
Өзіне қандай жуан кез келсе де,
Күшімен қақ айырып бөліп кеткен.
Жауабы: Темір..
Селкілдесе денесі дір-дір еткен.
Өзіне қандай жуан кез келсе де,
Күшімен қақ айырып бөліп кеткен.
Жауабы: Темір..
Қаңылтыр қара мейіз, мыстан шеге,
Келбеті бұл жұмбақтың келер неге?
Жауабы: Темір ара
Келбеті бұл жұмбақтың келер неге?
Жауабы: Темір ара
Тізіле өскен тісі бар,
Көп істеген ісі бар.
Жауабы: Қол ара
Көп істеген ісі бар.
Жауабы: Қол ара
Жетпіс аяқ бауырында,
Екі қолы жауырында,
Тындырады істі ол,
Жеңілін де, ауырын да.
Жауабы: Ағаш кесетін үлкен ара
Екі қолы жауырында,
Тындырады істі ол,
Жеңілін де, ауырын да.
Жауабы: Ағаш кесетін үлкен ара
Бір итім бар қабаған,
Маңдайына темір жамаған.
Жауабы: Шапашот
Маңдайына темір жамаған.
Жауабы: Шапашот
Тоғайға барса ауылға қараған,
Ауылға қайтса тоғайға қараған.
Жауабы: Балта
Ауылға қайтса тоғайға қараған.
Жауабы: Балта
Жансыз жарады,
Жанды ұрады.
Жауабы: Балта
Жанды ұрады.
Жауабы: Балта
Кішкене ғана келіншек,
Төбесінде түйіншек.
Жауабы: Шеге
Төбесінде түйіншек.
Жауабы: Шеге
Тістегені түспейді,
Отқа салсаң піспейді.
Жауабы: Қысқаш, кемпірауыз
Отқа салсаң піспейді.
Жауабы: Қысқаш, кемпірауыз
Ыстықты да ұстайды,
Суықты да ұстайды,
Егер бұйрық болмаса,
Еш нәрсені қыспайды.
Жауабы: Қысқаш, кемпірауыз
Суықты да ұстайды,
Егер бұйрық болмаса,
Еш нәрсені қыспайды.
Жауабы: Қысқаш, кемпірауыз
Болғанда жалпақ табан, жалғыз тісі,
Қолында адамзаттың барлық күші,
Үстінен бірер қабат жүріп кетсе,
Нәрсенің астындағы кірер түсі.
Жауабы:..
Қолында адамзаттың барлық күші,
Үстінен бірер қабат жүріп кетсе,
Нәрсенің астындағы кірер түсі.
Жауабы:..
Үй артында бүкір терек,
Күресуге кісі керек.
Жауабы: Тез
Күресуге кісі керек.
Жауабы: Тез
Тәует бауыр,
Бота тірсек.
Жауабы: Тез
Бота тірсек.
Жауабы: Тез
Үй артында жауыр бұқа.
Жауабы: Тез
Жауабы: Тез
Аяғы жоқ жүрмейді,
Үй бағады, үрмейді.
Жауабы: Құлып
Үй бағады, үрмейді.
Жауабы: Құлып