Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Бір нәрсе бес буынды, тиегі бар,
Темірден салбыраған иегі бар,
Болғанда бірі қолда, бірі белде,
Адамға әрқашанда керегі бар.
Жауабы: Жүген
Темірден салбыраған иегі бар,
Болғанда бірі қолда, бірі белде,
Адамға әрқашанда керегі бар.
Жауабы: Жүген
Балдыр-балдыр басынан алыпты,
Тәңірберген тамағынан алыпты,
Құдайберген құйрығынан алыпты,
Ең мықтысы белінен алыпты.
Жауабы: Жүген..
Тәңірберген тамағынан алыпты,
Құдайберген құйрығынан алыпты,
Ең мықтысы белінен алыпты.
Жауабы: Жүген..
Алдында екі аяғы,
Артында бір аяғы.
Жауабы: Шідер
Артында бір аяғы.
Жауабы: Шідер
Жәндікке барып жабысар,
Асаумен де алысар.
Бағыт сілтеп адамға
Көмекші болып алысар.
Жауабы: Жүген, ноқта
Асаумен де алысар.
Бағыт сілтеп адамға
Көмекші болып алысар.
Жауабы: Жүген, ноқта
Бір нәрсе екі аяқты, бөксесі жоқ,
Қолы бар, белі нәзік, кеудесі жоқ.
Тамаша ұстағанын жібермейді,
Әркімнен қуаты артып, көңліне тоқ.
Жауабы:..
Қолы бар, белі нәзік, кеудесі жоқ.
Тамаша ұстағанын жібермейді,
Әркімнен қуаты артып, көңліне тоқ.
Жауабы:..
Аттан биік, иттен аласа.
Жауабы: Ер-тоқым
Жауабы: Ер-тоқым
Отырса аттан биік,
Тұрғанда аласа.
Ойлап көріңіз,
Бұл не деген тамаша?
Жауабы: Ер-тоқым
Тұрғанда аласа.
Ойлап көріңіз,
Бұл не деген тамаша?
Жауабы: Ер-тоқым
Ұзын еді кестім,
Қысқа еді керттім,
О қылдым, бұ қылдым,
Көтіңе үлгі қылдым.
Жауабы: Ер
Қысқа еді керттім,
О қылдым, бұ қылдым,
Көтіңе үлгі қылдым.
Жауабы: Ер
Ұзын еді кестім,
Жуан еді жондым.
Құдай мұндай қылар ма,
Отыруға ыңғайлы болар ма?
Жауабы: Ер
Жуан еді жондым.
Құдай мұндай қылар ма,
Отыруға ыңғайлы болар ма?
Жауабы: Ер
Таппақ, табыспақ,
Тай үстіне жабыспақ.
Жауабы: Құйысқан
Тай үстіне жабыспақ.
Жауабы: Құйысқан
Отырғаным оба жер,
Басқаным бақыр шанақ.Үзеңгі/
Жауабы: Үзеңгі
Басқаным бақыр шанақ.Үзеңгі/
Жауабы: Үзеңгі
Кішкене ғана тостаған
Лақтырып мені тастаған.
Жауабы: Үзеңгі
Лақтырып мені тастаған.
Жауабы: Үзеңгі
Тептім, терекке шықтым.
Жауабы: Үзеңгі
Жауабы: Үзеңгі
Аяғыңнан алады,
Көтеріп жерден салады.
Жауабы: Үзеңгі
Көтеріп жерден салады.
Жауабы: Үзеңгі
Білесің ғой жарты айды,
Міне осындай төрт айды.
Екі он екі шеге геп,
Қойды тасқа шегелеп.
Жауабы: Таға
Міне осындай төрт айды.
Екі он екі шеге геп,
Қойды тасқа шегелеп.
Жауабы: Таға
Есік,
Ортасы тесік.
Жауабы: Құдық
Ортасы тесік.
Жауабы: Құдық
Өзі бар,
Көлеңкесі жоқ.
Жауабы: Құдық
Көлеңкесі жоқ.
Жауабы: Құдық
Дүниеден бір құжыра көресің бе,
Жалғыз көзі көрінер төбесінде?
Өзіне барған мақұлық құр қайтпайды,
Жаны жоқ қимылдауға денесінде.
Жауабы:..
Жалғыз көзі көрінер төбесінде?
Өзіне барған мақұлық құр қайтпайды,
Жаны жоқ қимылдауға денесінде.
Жауабы:..
Салбыратып салдым,
Тамшылатып алдым.
Жауабы: Қауға
Тамшылатып алдым.
Жауабы: Қауға
Ашықса құлайды,
Тойынса жылайды.
Жауабы: Қауға
Тойынса жылайды.
Жауабы: Қауға
Ұзын құйрық сауысқан,
Бір көлдің суын тауысқан.
Жауабы: Қауға
Бір көлдің суын тауысқан.
Жауабы: Қауға
Құс бар өзі жансыз, бауы аспанда,
Кетеді айқайласып тау асқанда,
Қасымда аңдып тұрған бір адам бар,
Кетеді іліп алып жанасқанда.
Жауабы: Қауға
Кетеді айқайласып тау асқанда,
Қасымда аңдып тұрған бір адам бар,
Кетеді іліп алып жанасқанда.
Жауабы: Қауға
Құдыққа мың қойым түсіп кетті,
Манақбай-санақбайымен түсіп кетті.
Жауабы: Қауға
Манақбай-санақбайымен түсіп кетті.
Жауабы: Қауға
Су тамнан суырып алдым.
Жауабы: Қауға
Жауабы: Қауға
Бір нәрсе басы төмен, бауы аспанда,
Құс келер бір адамға тау асқанда,
Бір адам қарсы алдыңда уәзір боп тұр,
Кетеді іліп алып..
Құс келер бір адамға тау асқанда,
Бір адам қарсы алдыңда уәзір боп тұр,
Кетеді іліп алып..