Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Бал татыған мәзір,
Ол бар жерде әзір.
Жауабы: Аспаз
Ол бар жерде әзір.
Жауабы: Аспаз
Өскен шашты жаратпайтын,
Қайшысы бар жалақтайтын.
Жауабы: Шаштараз
Қайшысы бар жалақтайтын.
Жауабы: Шаштараз
Оның тіккен бұйымы,
Аяғыңды қаптайды,
Шыға қалса жұлымы,
Әдемілеп баптайды.
Жауабы: Етікші
Аяғыңды қаптайды,
Шыға қалса жұлымы,
Әдемілеп баптайды.
Жауабы: Етікші
Ортасында сан халық,
Белдескенде жан салып.
Жерге тимей жотасы,
Атанған күш атасы,
Айбаттыны кім дейді,
Қайраттыны кім дейді?
Жауабы: Балуан
Белдескенде жан салып.
Жерге тимей жотасы,
Атанған күш атасы,
Айбаттыны кім дейді,
Қайраттыны кім дейді?
Жауабы: Балуан
Көкке ұшқан шарықтап,
Шаңырақтың бауынан,
Ұстап дәйім қалықтап.
Жауабы: Парашютист
Шаңырақтың бауынан,
Ұстап дәйім қалықтап.
Жауабы: Парашютист
Дабылға тез жететін,
Жалынға сүңгіп кететін.
Қақалса да түтінге,
Тайсалмайтын батыл кім,
Жасқанбайтын батыр кім?
Жауабы: Өрт сөндіруші
Жалынға сүңгіп кететін.
Қақалса да түтінге,
Тайсалмайтын батыл кім,
Жасқанбайтын батыр кім?
Жауабы: Өрт сөндіруші
Тұмсығы — қайықтың күрегі,
Аузымен шөп сүзіп жүреді.
Жауабы: Ескектұмсық
Аузымен шөп сүзіп жүреді.
Жауабы: Ескектұмсық
Майшабақпен сайыспай,
Үйіріп жүрер басқара.
Тұлғасы ұқсас қайыстай
Шұбатылған таспаға.
Жауабы: Белбеубалық
Үйіріп жүрер басқара.
Тұлғасы ұқсас қайыстай
Шұбатылған таспаға.
Жауабы: Белбеубалық
Қапталған сүйекті сауытпен,
Қорықпас ешқандай қауіптен.
Сойдиған тістері қашаудай,
Қорегін асаудай-ақ асайды-ай.
Жауабы: Сауыттыбалық
Қорықпас ешқандай қауіптен.
Сойдиған тістері қашаудай,
Қорегін асаудай-ақ асайды-ай.
Жауабы: Сауыттыбалық
Тұла бойы толы ине,
Жауын көрсе ол неме,
Едірейіп бүртігі,
Бола қалар біртүрлі.
Тұрған түсі көз көріп,
Шыға келер өзгеріп.
Қарнын үрлеп..
Жауын көрсе ол неме,
Едірейіп бүртігі,
Бола қалар біртүрлі.
Тұрған түсі көз көріп,
Шыға келер өзгеріп.
Қарнын үрлеп..
Жалтыраған бауыры.
Құдды көмір түтігі.
Өзінің бар тәуірі,
Сәуле шашар түтігі.
Жауабы: Үтікбалық
Құдды көмір түтігі.
Өзінің бар тәуірі,
Сәуле шашар түтігі.
Жауабы: Үтікбалық
Қошқыл жолақты,
Еріні сағақты.
Бүкіл денесі –
Терек теңгесі.
Жауабы: Жапырақ балық
Еріні сағақты.
Бүкіл денесі –
Терек теңгесі.
Жауабы: Жапырақ балық
Суда өседі, өнеді,
Сыртқа шықса, өледі.
Жауабы: Балық
Сыртқа шықса, өледі.
Жауабы: Балық
Күміспенен апталған,
Теңгеменен қапталған.
Жауабы: Сазан
Теңгеменен қапталған.
Жауабы: Сазан
Қомағайлық жасайды,
Шабақтарды асайды.
Жауабы: Шортан
Шабақтарды асайды.
Жауабы: Шортан
Сұрқы бір қарыс,
Итбалыққа ұқсайды.
Ұмтылғанда — жолбарыс,
Сүңгіп шабақ ұстайды.
Жауабы: Сушылқара
Итбалыққа ұқсайды.
Ұмтылғанда — жолбарыс,
Сүңгіп шабақ ұстайды.
Жауабы: Сушылқара
Жоны қара тақтайдай,
Бауыры аппақ мақтадай.
Мекендейді мұз-қарды,
Сүйеді тек ызғарды.
Бұлғаңдайды, қашпайды,
Асықпайды, саспайды,
Мұз үстінде..
Бауыры аппақ мақтадай.
Мекендейді мұз-қарды,
Сүйеді тек ызғарды.
Бұлғаңдайды, қашпайды,
Асықпайды, саспайды,
Мұз үстінде..
Сулы жерді мекендеп,
Құрлықта да секеңдеп,
Шыбын-шіркей аңдиды,
Жемге қашан жетем деп.
Жауабы: Бақа
Құрлықта да секеңдеп,
Шыбын-шіркей аңдиды,
Жемге қашан жетем деп.
Жауабы: Бақа
Айдында жүзеді,
Тірі күміс сүзеді.
Жауабы: Балықшы
Тірі күміс сүзеді.
Жауабы: Балықшы
Алатаяқ ұстаған,
Жол тәртібін нұсқаған.
Өміріңді күзеткен,
Ысқырығы күшті адам.
Жауабы: Полиция
Жол тәртібін нұсқаған.
Өміріңді күзеткен,
Ысқырығы күшті адам.
Жауабы: Полиция
Өнерге тән жаратқан,
Көкірегі кең аспан.
Барша жұртты қаратқан,
Бейнегер кім тым асқан?
Жауабы: Қылқалам шебері
Көкірегі кең аспан.
Барша жұртты қаратқан,
Бейнегер кім тым асқан?
Жауабы: Қылқалам шебері
Маңдайға жағып шырақты,
Лавалардан тұрақты.
Ағызып отын өзенін,
Жылытқан кім өз елін?
Жауабы: Шахтер
Лавалардан тұрақты.
Ағызып отын өзенін,
Жылытқан кім өз елін?
Жауабы: Шахтер
Адамның жүзін,
Басы мен көзін.
Айнытпай келбетін,
Салатын кім суретін?
Жауабы: Бейнегер
Басы мен көзін.
Айнытпай келбетін,
Салатын кім суретін?
Жауабы: Бейнегер
Жасыл желек көгалда,
Бірде артқа,
Бірде алға,
Желаяқ көп бала,
Таласып жүр бір шарға.
Жауабы: Футболшылар
Бірде артқа,
Бірде алға,
Желаяқ көп бала,
Таласып жүр бір шарға.
Жауабы: Футболшылар
Өңкей сығай екі топта,
Таласып жүр бір допқа.
Жауабы: Футболшы
Таласып жүр бір допқа.
Жауабы: Футболшы