Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Тұмсығын тесіп,
Жүннен бұйда есіп.
Қазыққа байладым.
Жауабы: Уық
Жүннен бұйда есіп.
Қазыққа байладым.
Жауабы: Уық
Имек бүйір ұшының,
Бұйдасы бар.
Қырлы сүйір ұшының
Ұясы бар.
Жауабы: Уық
Бұйдасы бар.
Қырлы сүйір ұшының
Ұясы бар.
Жауабы: Уық
Бір басы имек,
Бір басы үшкір сырық,
Қатар-қатар тұрып,
Күмбез сынды шеңберді,
Көкке тіктеп көтерді.
Жауабы: Уық
Бір басы үшкір сырық,
Қатар-қатар тұрып,
Күмбез сынды шеңберді,
Көкке тіктеп көтерді.
Жауабы: Уық
Тақиялы сүмбі тал тізбегі,
Ақ шапан жамылды жүн тегі.
Жауабы: Үзік
Ақ шапан жамылды жүн тегі.
Жауабы: Үзік
Ұшы екі айыр ақ таяқ.
Сүйеніп тұр жатпай-ақ.
Жауабы: Бақан
Сүйеніп тұр жатпай-ақ.
Жауабы: Бақан
Түріліп тұрар бір басы,
Бұрышсыз үйдің мұржасы.
Жауабы: Түңлік
Бұрышсыз үйдің мұржасы.
Жауабы: Түңлік
Қабырғаның кең төрі,
Ажыратпай ұстап тұр,
Жұмыр болат шеңбері.
Жауабы: Белдеу
Ажыратпай ұстап тұр,
Жұмыр болат шеңбері.
Жауабы: Белдеу
Дөңгелек үйдің,
Қара-шұбар жыланмен
Белін будым.
Жауабы: Белдеу
Қара-шұбар жыланмен
Белін будым.
Жауабы: Белдеу
Көк тіреп тұрған,
Көп таяқты буған.
Жауабы: Басқұр
Көп таяқты буған.
Жауабы: Басқұр
Түбінен үзген,
Қатарлатып тізген,
Сүйрікті тұттым,
Таза ауа жұттым.
Жауабы: Ши
Қатарлатып тізген,
Сүйрікті тұттым,
Таза ауа жұттым.
Жауабы: Ши
Көмейлете інді,
Сүңгітіп ем тілді.
Темір кісен діні,
Кейін қарай шегінді.
Жауабы: Кілт
Сүңгітіп ем тілді.
Темір кісен діні,
Кейін қарай шегінді.
Жауабы: Кілт
Кең байтақ туған жеріме,
Кетпесін деп жат із өтіп.
Тыныштық тілеп еліме.
Отанды кім тұр күзетіп?
Жауабы: Жауынгер
Кетпесін деп жат із өтіп.
Тыныштық тілеп еліме.
Отанды кім тұр күзетіп?
Жауабы: Жауынгер
Арқан байлап беліне,
Шымырлықпен бекіне.
Өрмелейтін қай өрен,
Шыңның шырқау шегіне?
Жауабы: Альпинист
Шымырлықпен бекіне.
Өрмелейтін қай өрен,
Шыңның шырқау шегіне?
Жауабы: Альпинист
Шың басына өрмелеп,
Күнге ұмтылар дөңгелек.
Жауабы: Альпинист
Күнге ұмтылар дөңгелек.
Жауабы: Альпинист
Айлар бойы жүзеді,
Жерді көрмей жүреді.
Ақ жал таумен алысқан,
Адамды кім біледі?
Жауабы: Теңізші
Жерді көрмей жүреді.
Ақ жал таумен алысқан,
Адамды кім біледі?
Жауабы: Теңізші
Төл өсіріп момақан,
Уыз ішкен қоймалжың,
Білсең айтшы, балақан,
Еңбегі зейнет қай малшы?
Жауабы: Қойшы
Уыз ішкен қоймалжың,
Білсең айтшы, балақан,
Еңбегі зейнет қай малшы?
Жауабы: Қойшы
Тұлғалы кең иығы,
Мұнара оның тұрағы.
Маң далада бұйығы,
Сөнбей жанса шырағы,
Жер астының сұйығы
Фонтан болып шығады.
Жауабы: Мұнайшы
Мұнара оның тұрағы.
Маң далада бұйығы,
Сөнбей жанса шырағы,
Жер астының сұйығы
Фонтан болып шығады.
Жауабы: Мұнайшы
Ол жетсе ауылға,
Самсар жұлдыз торабы,
Нұр шашып тұрады.
Жауабы: Электрші
Самсар жұлдыз торабы,
Нұр шашып тұрады.
Жауабы: Электрші
Күміс қанат, сұңқары,
Көкке еркін сүңгиді.
Бұлттан да тым әрі,
Кеткен жанды кім дейді?
Жауабы: Ұшқыш
Көкке еркін сүңгиді.
Бұлттан да тым әрі,
Кеткен жанды кім дейді?
Жауабы: Ұшқыш
Өрнектеп, сәндеп,
Тігістерін бүгетін.
Солпысын жөндеп,
Кім көйлек тігетін?
Жауабы: Тігінші
Тігістерін бүгетін.
Солпысын жөндеп,
Кім көйлек тігетін?
Жауабы: Тігінші
Қалпағы ақ қарасаң,
Дәрігер емес, бірақ ол.
Дәм мәзірін қаласаң,
Алға ұсынып тұрады ол.
Жауабы: Аспаз
Дәрігер емес, бірақ ол.
Дәм мәзірін қаласаң,
Алға ұсынып тұрады ол.
Жауабы: Аспаз
Топырақтың құнарын,
Дәл тауып құрамын,
Қай жерде қай дақыл,
Өнім берер бай дақыл,
Зерттеп дәйім жүретін,
Кім бәрін білетін?
Жауабы: Агроном
Дәл тауып құрамын,
Қай жерде қай дақыл,
Өнім берер бай дақыл,
Зерттеп дәйім жүретін,
Кім бәрін білетін?
Жауабы: Агроном
Көрінбейді өзі,
Естіледі сөзі.
Жауабы: Радио дикторы
Естіледі сөзі.
Жауабы: Радио дикторы
Жалтылдап қалағы,
Салатын кім қаланы?
Жауабы: Кірпіш қалаушы
Салатын кім қаланы?
Жауабы: Кірпіш қалаушы
Қараңғыны қақ жарып,
Жүрген кім шам жағып?
Жауабы: Монтер
Жүрген кім шам жағып?
Жауабы: Монтер