Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Сәбиге сәнді үй,
Әжеге ән-күй.
Жауабы: Бесік
Әжеге ән-күй.
Жауабы: Бесік
Бесікке іледі,
Әнін де,
Дәмін де,
Сәбилер біледі.
Жауабы: Сылдырмақ
Әнін де,
Дәмін де,
Сәбилер біледі.
Жауабы: Сылдырмақ
Ерні жырық —
Кішкене сырық.
Жауабы: Ұршық
Кішкене сырық.
Жауабы: Ұршық
Әжемнің қалпақты таяғы,
Қолына алса жүгірер,
Шорланып белі бүгілер.
Жауабы: Ұршық
Қолына алса жүгірер,
Шорланып белі бүгілер.
Жауабы: Ұршық
Шыр көбелек айналып,
Жүгіреді бір тынбай.
Беліне жіп байланып,
Шөмеле үйер құртымдай.
Жауабы: Ұршық
Жүгіреді бір тынбай.
Беліне жіп байланып,
Шөмеле үйер құртымдай.
Жауабы: Ұршық
Сұлап жатқан діңгегі бар,
Қатар тізген ілгегі бар.
Жауабы: Көген
Қатар тізген ілгегі бар.
Жауабы: Көген
Қос ілгекті орындық
Атқа мініп алады,
Адам оны орын ғып,
Емін-еркін шабады.
Жауабы: Ер-тоқым
Атқа мініп алады,
Адам оны орын ғып,
Емін-еркін шабады.
Жауабы: Ер-тоқым
Жүргек атқа кісенді,
Салып едім, үзе алмай,
Қос аяқтап күшенді.
Жауабы: Тұсау
Салып едім, үзе алмай,
Қос аяқтап күшенді.
Жауабы: Тұсау
Оны қақса сәйгүлік,
Таста жүрер асыр сап,
Ол жоқта жай жүріп,
Баса алмайды тосырқап.
Жауабы: Таға
Таста жүрер асыр сап,
Ол жоқта жай жүріп,
Баса алмайды тосырқап.
Жауабы: Таға
Мөлдіреп жатқан қос көлге,
Шыныдан тұттым қос перде.
Жауабы: Көзәйнек
Шыныдан тұттым қос перде.
Жауабы: Көзәйнек
Өзі тұрғанымен мелшиіп,
Жап-жалтыр жүзіне,
Кетеді ел сыйып.
Жауабы: Айна
Жап-жалтыр жүзіне,
Кетеді ел сыйып.
Жауабы: Айна
Үскінің көп тармағы,
Қара орманды шарлады.
Қисықтарын түзеді,
Теп-тегіс түзенді.
Жауабы: Тарақ
Қара орманды шарлады.
Қисықтарын түзеді,
Теп-тегіс түзенді.
Жауабы: Тарақ
Көзіне шуда тағады,
Бөлекті құрап,
Ұшы жылмаң қағады.
Жауабы: Ине
Бөлекті құрап,
Ұшы жылмаң қағады.
Жауабы: Ине
Шылбырын сүйрейді,
Жыртықты түйрейді.
Жауабы: Ине
Жыртықты түйрейді.
Жауабы: Ине
Гүлдері бар құлпырған,
Кең жазықтан аумайды.
Оған әркім ұмтылған,
Киім киер оңтайлы.
Жауабы: Мата
Кең жазықтан аумайды.
Оған әркім ұмтылған,
Киім киер оңтайлы.
Жауабы: Мата
Сегіз тарам қайыстан,
Өрімі бар бұзау тіс.
Жұмсақ жағы майысқан,
Айнымаған жылан түс.
Жауабы: Қамшы
Өрімі бар бұзау тіс.
Жұмсақ жағы майысқан,
Айнымаған жылан түс.
Жауабы: Қамшы
Рояльда ойнайды,
Бірақ та ән салмайды.
Жауабы: Әріп теруші
Бірақ та ән салмайды.
Жауабы: Әріп теруші
Құрып қойып өрмегін,
Ұршықтарын ойнатып.
Сәнді мата өрнегін,
Жасайтын кім жайнатып?
Жауабы: Тоқымашы
Ұршықтарын ойнатып.
Сәнді мата өрнегін,
Жасайтын кім жайнатып?
Жауабы: Тоқымашы
Отан үшін жан беріп,
Жоғалтқанмен ол атын.
Жүрегі бар мәңгілік,
Халықпен бірге соғатын.
Жауабы: Белгісіз солдат
Жоғалтқанмен ол атын.
Жүрегі бар мәңгілік,
Халықпен бірге соғатын.
Жауабы: Белгісіз солдат
Екі шекпен күмбірлеп,
Көңіл сазын сапырады,
Тұлпар шабыс дүмбірлеп,
Желпіндіріп отырады.
Жауабы: Күйші
Көңіл сазын сапырады,
Тұлпар шабыс дүмбірлеп,
Желпіндіріп отырады.
Жауабы: Күйші
Көзі көп қабырға,
Білінбес жамауы.
Тұмсығын шатырға,
Тығады сабауы,
Байланар ақырға,
Бұйдалы танауы.
Жауабы: Киіз үй
Білінбес жамауы.
Тұмсығын шатырға,
Тығады сабауы,
Байланар ақырға,
Бұйдалы танауы.
Жауабы: Киіз үй
Аяғы жер тіреп,
Таяғы көк тіреп тұр.
Жауабы: Киіз үй
Таяғы көк тіреп тұр.
Жауабы: Киіз үй
Төбедегі көзінен,
Күн сәулесі түседі.
Бұрышы жоқ төрінен,
Самал еркін еседі.
Жауабы: Киіз үй
Күн сәулесі түседі.
Бұрышы жоқ төрінен,
Самал еркін еседі.
Жауабы: Киіз үй
Жетпіс екі найзаны,
Біріктіріп ұстап тұр,
Ата-бабаның қай жаны,
Ие болса оған — ұшпақ бір.
Жауабы: Шаңырақ
Біріктіріп ұстап тұр,
Ата-бабаның қай жаны,
Ие болса оған — ұшпақ бір.
Жауабы: Шаңырақ
Көрсең,
Алып тор жолды парақтай,
Жайсаң,
Қатарлап сызған жолақтай.
Жауабы: Кереге
Алып тор жолды парақтай,
Жайсаң,
Қатарлап сызған жолақтай.
Жауабы: Кереге