Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Өзінше ноян
Қорқақ кім?
Жауабы: Қоян
Қорқақ кім?
Жауабы: Қоян
Басында мүйізі бар,
Үстінде киізі бар.
Жауабы: Сиыр
Үстінде киізі бар.
Жауабы: Сиыр
Менің үш көзім бар,
Бір көзім «кідір» дейді,
Бір көзім «жүгір» дейді,
Бір көзім «абайла» дейді,
«Қарап ал маңдайға!» - дейді.
Жауабы: Бағдаршам
Бір көзім «кідір» дейді,
Бір көзім «жүгір» дейді,
Бір көзім «абайла» дейді,
«Қарап ал маңдайға!» - дейді.
Жауабы: Бағдаршам
Құм сиақты ұсақ болғанымен,
Жер бетін жауып үлгереді.
Жауабы: Қар
Жер бетін жауып үлгереді.
Жауабы: Қар
Сырты сары, іші дәрі.
Жауабы: Лимон
Жауабы: Лимон
Қыста демалып, жазда тынбайды,
Көкке атылып, жерге құлайды.
Жауабы: Субұрқақ
Көкке атылып, жерге құлайды.
Жауабы: Субұрқақ
Қарда бар,
Мұзда жоқ.
Жарда бар,
Құзда жоқ.
Жауабы: Р әрпі
Мұзда жоқ.
Жарда бар,
Құзда жоқ.
Жауабы: Р әрпі
Өмірде жоқ,
Өңірде бар.
Ауырда жоқ,
Жеңілде бар.
Жауабы: ң әрпі
Өңірде бар.
Ауырда жоқ,
Жеңілде бар.
Жауабы: ң әрпі
«Ащы» дейсің қазақта,
Келу үшін осы әріп.
Құрық жалғап азапқа,
Түсті «ш»-ға дос әріп.
Жауабы: Щ әрпі
Келу үшін осы әріп.
Құрық жалғап азапқа,
Түсті «ш»-ға дос әріп.
Жауабы: Щ әрпі
Дыбысы жоқ өзінше,
Тынысы жоқ өзінше,
Қатаңдатып жіберер,
Өзге әріпті көзіңше.
Жауабы: Ъ белгісі
Тынысы жоқ өзінше,
Қатаңдатып жіберер,
Өзге әріпті көзіңше.
Жауабы: Ъ белгісі
Денесі жоқ, аузы қас,
Аузына түскен құтылмас.
Жауабы: Қақпан
Аузына түскен құтылмас.
Жауабы: Қақпан
Аяғы біреу, қолы жоқ,
Шиыр-шиыр жолы көп.
Өзі сөйлей білмейді,
Салған ізі сөйлейді.
Жауабы: Қарындаш,қалам
Шиыр-шиыр жолы көп.
Өзі сөйлей білмейді,
Салған ізі сөйлейді.
Жауабы: Қарындаш,қалам
Саусақ батпас түтіктен,
Сандуғаш құс сайрайды.
Жауабы: Сыбызғы
Сандуғаш құс сайрайды.
Жауабы: Сыбызғы
Бүйірі тесік жолмен,
Биікке шықтым.
Жауабы: Саты
Биікке шықтым.
Жауабы: Саты
Еңкеймесе екі бетін кір басар,
Еңбектенсе екі беті нұр шашар.
Жауабы: Кетпен
Еңбектенсе екі беті нұр шашар.
Жауабы: Кетпен
Дүниеде дөңгелек дәу, білесің бе?
Өзі аппақ жаулығы бар төбесінде.
Үш белбеу, бес киім, бір жапқышы бар,
Сансыз бау, ою-өрнек..
Өзі аппақ жаулығы бар төбесінде.
Үш белбеу, бес киім, бір жапқышы бар,
Сансыз бау, ою-өрнек..
Жайсаң қабырға,
Жисаң қом етесің.
Жиылғанда киер екі кепесін.
Жауабы: Кереге және жиылғанда керегенің басына кигізілетін кере қап
Жисаң қом етесің.
Жиылғанда киер екі кепесін.
Жауабы: Кереге және жиылғанда керегенің басына кигізілетін кере қап
Қырық найза буылған,
Бір қалпаққа сұғылған.
Жауабы: Буылған уық және кигізілген уыққап
Бір қалпаққа сұғылған.
Жауабы: Буылған уық және кигізілген уыққап
Жетпіс кемпір жер тесіп жатыр.
Жауабы: Жайылған керегенің сағанақтары, яғни кереге аяқтары
Жауабы: Жайылған керегенің сағанақтары, яғни кереге аяқтары
Төрінде төртеу отыр төремін деп.
Көрпеміннің екеуі тұр,
Көтеріп төбе биді беремін деп.
Жауабы: Төрдегі төртеу — жүкаяқтың сирағы, есікте жатқан..
Көрпеміннің екеуі тұр,
Көтеріп төбе биді беремін деп.
Жауабы: Төрдегі төртеу — жүкаяқтың сирағы, есікте жатқан..
Иiр-иiр құбыр,
Үрлесең бұлбұл.
Жауабы: Керней
Үрлесең бұлбұл.
Жауабы: Керней
Кең алаң – тақырдан,
Шиырлап қайтады.
Ақ қант қатырған.
Жауабы: Бор
Шиырлап қайтады.
Ақ қант қатырған.
Жауабы: Бор
Бар бiлiмнiң бастауы,
Бар ғылымның бастауы.
Жас балаға нұр шашқан,
Қандай кiтап тiл ашқан?
Жауабы: Әліппе
Бар ғылымның бастауы.
Жас балаға нұр шашқан,
Қандай кiтап тiл ашқан?
Жауабы: Әліппе
Шәкiрт кездегi,
Бiлiмнiң безбенi.
Жауабы: Баға
Бiлiмнiң безбенi.
Жауабы: Баға
Жалқаумен бiр жүретiн,
Құдды қармақ iлетiн.
Жоламайды зерекке,
Сабақтарын бiлетiн.
Жауабы: Екілік
Құдды қармақ iлетiн.
Жоламайды зерекке,
Сабақтарын бiлетiн.
Жауабы: Екілік