Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жағасы құрақ,
Мөлдір суат.
Жауабы: Көз
Мөлдір суат.
Жауабы: Көз
Ауызы жоқ ,сыңғырлайды күледі.
Онсыз бірақ жер бетінде тірлік жоқ.
Жауабы: Су
Онсыз бірақ жер бетінде тірлік жоқ.
Жауабы: Су
Аса қажет өмірге халық үшін,
Пайдаланамыз күн сайын жарық үшін.
Жауабы: Ток
Пайдаланамыз күн сайын жарық үшін.
Жауабы: Ток
Жалғыз бағыт білері,Бұрғаныңа көнбейді.Жол көрсетіп береді,Бірақ өзі көрмейді. Жауабы: Компас
© Мұзафар Әлімбаев
Туыстарын шетінен,
Өбеді де бетінен.
Бала-шаға ұсағын,
Бауырына қысады.
Жауабы: Магнит
Өбеді де бетінен.
Бала-шаға ұсағын,
Бауырына қысады.
Жауабы: Магнит
Көкке қараған, жұлдыз санаған.
Жауабы: Телескоп
Жауабы: Телескоп
Қозғалысқа келтіріп,
Жылдамдығын береді.
Өлшемдерін қарасақ,
Ньютонға ол келеді.
Жауабы: Күш
Жылдамдығын береді.
Өлшемдерін қарасақ,
Ньютонға ол келеді.
Жауабы: Күш
Жоғалмайды ешқашан,
Түрлендірсек егер де.
Басқа күйге ауысқан,
Жұмыс істейді әрқашан.
Жауабы: Энергия
Түрлендірсек егер де.
Басқа күйге ауысқан,
Жұмыс істейді әрқашан.
Жауабы: Энергия
Гүл гүл жайнап жер аспан
Гүрілдейді сайда өзен
Гүлжазира жарасқан
Гүлдерімен қай кезең?
Жауабы: Көктем
Гүрілдейді сайда өзен
Гүлжазира жарасқан
Гүлдерімен қай кезең?
Жауабы: Көктем
Қырға қызыл кілем жайылды.
Жауабы: Қызғалдақ
Жауабы: Қызғалдақ
Шаңқ-шұңқ еткен үні жоқ,
Сусыз оның күні жоқ
Жүріп кетсе соңында,
Қалып жатқан ізі жоқ.
Бұл не?
Жауабы: Балық
Сусыз оның күні жоқ
Жүріп кетсе соңында,
Қалып жатқан ізі жоқ.
Бұл не?
Жауабы: Балық
Атасы қисық ағаш
Анасы жайма шелпек,
Бір сабақта құж-құж жентек.
Жауабы: Жүзім
Анасы жайма шелпек,
Бір сабақта құж-құж жентек.
Жауабы: Жүзім
Табаныма байладым,
Қос таяқпен айдадым.
Жауабы: Шаңғы
Қос таяқпен айдадым.
Жауабы: Шаңғы
Ізі бар, адымы жоқ аяғының,
Тимейді ұшы жерге таяғының.
Хайуанға екі аяғын арта салып,
Келеді әнін шырқап баяғының.
Жауабы: Арба, дөңгелек..
Тимейді ұшы жерге таяғының.
Хайуанға екі аяғын арта салып,
Келеді әнін шырқап баяғының.
Жауабы: Арба, дөңгелек..
Ұшқаны қызық жалпылдап,
Өзі сондай қарқылдақ.
Жауабы: Қарға
Өзі сондай қарқылдақ.
Жауабы: Қарға
Бүріп қойған сағаттай,
Айқайлайды таң атпай.
Жауабы: Әтеш
Айқайлайды таң атпай.
Жауабы: Әтеш
Тілі былдыр, үні сылдыр.
Жауабы: Жаңбыр
Жауабы: Жаңбыр
Айран берген, құрт берген,
Шелек-шелек сүт берген,
Айтыңдаршы балалар,
Бұл қандай мал, кім білген?
Жауабы: Сиыр
Шелек-шелек сүт берген,
Айтыңдаршы балалар,
Бұл қандай мал, кім білген?
Жауабы: Сиыр
Қамыс құлақ,
Тостаған тұяқ
Мінсең – қанат
Сүті – дәрі,
Еті – тамақ.
Жауабы: Жылқы
Тостаған тұяқ
Мінсең – қанат
Сүті – дәрі,
Еті – тамақ.
Жауабы: Жылқы
Мен сұйықпын да, мұзбын да,
Тамшысымын жаңбырдың.
Оюланған қыраумын,
Жылымын да, салқынмын.
Шөлдесең кеуіп кенегең,
Мейіріңді..
Тамшысымын жаңбырдың.
Оюланған қыраумын,
Жылымын да, салқынмын.
Шөлдесең кеуіп кенегең,
Мейіріңді..
Жылт – жылт етеді
Жылғалардан өтеді
Жауабы: Су
Жылғалардан өтеді
Жауабы: Су
Өзі судан жаралған,
Бірақ судан қорқады.
Жауабы: Мұз
Бірақ судан қорқады.
Жауабы: Мұз
Көзге көрінгенмен,
Ұстасақ қолға тимейді.
Жауабы: Бу
Ұстасақ қолға тимейді.
Жауабы: Бу
Таусылмайтын ақ мақта,
Қысы — жазы тау жақта.
Жауабы: Қар
Қысы — жазы тау жақта.
Жауабы: Қар
Тоңғақты таниды,
Беті — қолын қариды.
Жауабы: Аяз
Беті — қолын қариды.
Жауабы: Аяз