Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Тау-тау ақ қар, ерімейді ыстықта.
Жауабы: Мақта
Жауабы: Мақта
Тұтқасыз таба жай,
Ұнатады көп апай.
Жауабы: Оймақ
Ұнатады көп апай.
Жауабы: Оймақ
Іші мақта, тысы мақта
Арасы мақта, төртбұрыш.
Сырты қабылған,
Жатуға табылған.
Бұл не?
Жауабы: Көрпе
Арасы мақта, төртбұрыш.
Сырты қабылған,
Жатуға табылған.
Бұл не?
Жауабы: Көрпе
Өзі көкшіл,
Кейде кекшіл,
Тегі көктен,
Қалың шөптен.
Жауабы: Мұз
Кейде кекшіл,
Тегі көктен,
Қалың шөптен.
Жауабы: Мұз
Бұлтты күні ашылады,
Ашық күні ашынады.
Жауабы: Қолшатыр
Ашық күні ашынады.
Жауабы: Қолшатыр
Хабарым жоқ әріптен,
Жазам бірақ дәріптен.
Жауабы: Қалам
Жазам бірақ дәріптен.
Жауабы: Қалам
Жасыл, сары, қызылмын,
Әжептеуір ұзынмын.
Тұла бойым толған сан,
Түп-түзумін қолдансаң.
Жауабы: Сызғыш
Әжептеуір ұзынмын.
Тұла бойым толған сан,
Түп-түзумін қолдансаң.
Жауабы: Сызғыш
Екі өңірін қапсырған,
Сонда барлық тапсырмаң.
Жауабы: Күнделік
Сонда барлық тапсырмаң.
Жауабы: Күнделік
Ақтан қара өтінді:
Шимайла деп бетімді.
Жауабы: Тақта
Шимайла деп бетімді.
Жауабы: Тақта
Алпыс төрт бөлмеде
Отыз екі тұрғын бар
Ақ қарағып бөлгендер
Бірін-бірі қуғандар
Ханы үшін де, жаны үшін де
Бермейді олар намысын.
Жауабы:..
Отыз екі тұрғын бар
Ақ қарағып бөлгендер
Бірін-бірі қуғандар
Ханы үшін де, жаны үшін де
Бермейді олар намысын.
Жауабы:..
Қара жерді қопарған,
Трактордан от алған.
Темірлерден түйілген.
Болаттардан иілген.
Жауабы: Соқа
Трактордан от алған.
Темірлерден түйілген.
Болаттардан иілген.
Жауабы: Соқа
Бейбіт құсы аталады,
Бар әлемге жар салады.
Танисың ба ол құсты
Аты қалай аталады?
Жауабы: Көгершін
Бар әлемге жар салады.
Танисың ба ол құсты
Аты қалай аталады?
Жауабы: Көгершін
Итпен бірге таласып,
Табаққа қонып қоймайды
Білесің бе айта ғой,
Танисың ба?
Жауабы: Торғай
Табаққа қонып қоймайды
Білесің бе айта ғой,
Танисың ба?
Жауабы: Торғай
Бір нәрсе өзі биік, іші қуыс,
Ол заттың сүйегі бар айқыш-ұйқыш.
Көзі бар төбесінде жарқырайды,
Жайса үлкен, жиса бір-ақ уыс.
Жауабы: Киіз үй
Ол заттың сүйегі бар айқыш-ұйқыш.
Көзі бар төбесінде жарқырайды,
Жайса үлкен, жиса бір-ақ уыс.
Жауабы: Киіз үй
Ішіне адам батпайды,
Затыңды аман сақтайды.
Жауабы: Сандық
Затыңды аман сақтайды.
Жауабы: Сандық
Мұрныннан кеудеге өтеді,
Одан кері кетеді,
Өзі көзге көрінбейді,
Онсыз өмір сүрілмейді.
Жауабы: Ауа
Одан кері кетеді,
Өзі көзге көрінбейді,
Онсыз өмір сүрілмейді.
Жауабы: Ауа
Сен бар әлемді жылытасың,
Шаршауды еш білмейсің,
Терезеден күллімдейсің,
Сенсің кәдімгі ... дейтін.
Жауабы: Күн
Шаршауды еш білмейсің,
Терезеден күллімдейсің,
Сенсің кәдімгі ... дейтін.
Жауабы: Күн
Біз оны бастан аяққа дейін
Қысы-жазы киеміз,
Тіпті түнде де шешпейміз,
Өйткені ол біздің ...
Жауабы: Теріміз
Қысы-жазы киеміз,
Тіпті түнде де шешпейміз,
Өйткені ол біздің ...
Жауабы: Теріміз
Оларды сеппейді, тікпейді көшетін,
Өйткені олар ..., өздері өсетін.
Жауабы: Шаш
Өйткені олар ..., өздері өсетін.
Жауабы: Шаш
Қара жолақ созылған,
Дала, қырат, таулардан.
Ол не, тап!
Ол - ...
Жауабы: Қас
Дала, қырат, таулардан.
Ол не, тап!
Ол - ...
Жауабы: Қас
Жаны бардай сырғиды,
Жібермеймін мен оны.
Ақ көбігі көпіршиді,
Қол жууға ерінбейді!
Жауабы: Сабын
Жібермеймін мен оны.
Ақ көбігі көпіршиді,
Қол жууға ерінбейді!
Жауабы: Сабын
Жылы толқын шылп-шылп соғады
Шойыннан жасалған жағаға:
Табыңдар, түсіріңдер еске,
Неткен бұл теңіз бөлмеде?
Жауабы: Ванна
Шойыннан жасалған жағаға:
Табыңдар, түсіріңдер еске,
Неткен бұл теңіз бөлмеде?
Жауабы: Ванна
Орғыған қорқақ көзі еді
Қыс пен жазда түрлі тон киеді.
Жауабы: Қоян
Қыс пен жазда түрлі тон киеді.
Жауабы: Қоян
Қатуды білмейтін қос қайнар.
Жауабы: Көз
Жауабы: Көз
Көк теңіздің бетінде көпіршіген жүгері.
Жауабы: Аспан мен жұлдыздар
Жауабы: Аспан мен жұлдыздар