Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Арқаным бар тым ұзын,
Ала-алмайсың бір үзім.
Табыңдаршы, балалар,
Бұл жұмбақтың шешуін.
Жауабы: Жол
Ала-алмайсың бір үзім.
Табыңдаршы, балалар,
Бұл жұмбақтың шешуін.
Жауабы: Жол
Өзі сөйлей білмейді,
Бірақ «Тоқта, жүр!» дейді.
Жауабы: Бағдаршам
Бірақ «Тоқта, жүр!» дейді.
Жауабы: Бағдаршам
Құйрығы он қарыс
Бұл айбатты ...
Жауабы: Жолбарыс
Бұл айбатты ...
Жауабы: Жолбарыс
Ж әрпінен бастасақ
Жатарыңда керекпін.
Ж-ны алып тастасаң
Дүйім елге қорекпін.
Жауабы: Жастық-астық
Жатарыңда керекпін.
Ж-ны алып тастасаң
Дүйім елге қорекпін.
Жауабы: Жастық-астық
Ж-дан егер бастасақ,
Желбіреймін төбеңде
П-дан егер бастасақ
Сүйкімді аспын жегенде.
Жауабы: Жалау-палау
Желбіреймін төбеңде
П-дан егер бастасақ
Сүйкімді аспын жегенде.
Жауабы: Жалау-палау
Бос жер қалмай аспанда
Түнде шешіп тастаған
Моншақтардың аты не?
Қайсы әріптен басталған?
Жауабы: Жұлдыз
Түнде шешіп тастаған
Моншақтардың аты не?
Қайсы әріптен басталған?
Жауабы: Жұлдыз
Жанында жаздың шуағы
Жаңбырмен жүзін жуады.
Екі орақ пен бір таяқ,
Белін бірге буады.
Ол қай әріп болады?
Ал зердеге салайық
Болады екен қай..
Жаңбырмен жүзін жуады.
Екі орақ пен бір таяқ,
Белін бірге буады.
Ол қай әріп болады?
Ал зердеге салайық
Болады екен қай..
Төрт қабырғасы да оңтүстікке қарайтын үй салу мүмкін бе?
Жауабы: Иә мүмкін. Солтүстік полюске салсаңыз төрт қабырғасы да оңтүстікке қарайтын..
Жауабы: Иә мүмкін. Солтүстік полюске салсаңыз төрт қабырғасы да оңтүстікке қарайтын..
Жәй жаңбырға ұқсамай,
Жылы жауын қатты жауар,
Төбені түк те бұлт шалмай,
Күні бойы төгуге даяр.
Жауабы: Душ
Жылы жауын қатты жауар,
Төбені түк те бұлт шалмай,
Күні бойы төгуге даяр.
Жауабы: Душ
Жон арқасы сүйектен,
Қылшық қалың жүйекте,
Жалбыз паста жағады,
Бізге қызмет қылады.
Жауабы: Тіс щеткасы
Қылшық қалың жүйекте,
Жалбыз паста жағады,
Бізге қызмет қылады.
Жауабы: Тіс щеткасы
Сөйлеп тұр мата ұзын -
Кестеленген екі ұшы:
Сабында да кішкене,
Сияны жу бетіңнен! –
Әйтпесе сен сүрткенде
Кір қыласың мені!
Жауабы: Сүлгі
Кестеленген екі ұшы:
Сабында да кішкене,
Сияны жу бетіңнен! –
Әйтпесе сен сүрткенде
Кір қыласың мені!
Жауабы: Сүлгі
Орман емес, жүрмін кезіп,
Мұрт пен шаштың іштерін,
Тісінен қасқыр, тышқанның
Ұзын менің тістерім
Жауабы: Тарақ
Мұрт пен шаштың іштерін,
Тісінен қасқыр, тышқанның
Ұзын менің тістерім
Жауабы: Тарақ
Толқыннан толқын, далада,
Егісте келеді бір тырма,
Бидайды тырмалайды,
Тәртіпті қадағалайды.
Жауабы: Тарақ
Егісте келеді бір тырма,
Бидайды тырмалайды,
Тәртіпті қадағалайды.
Жауабы: Тарақ
Ақ өзен ағарып
Үңгірге ағады,
Ол жуғанда – тазарады.
Жауабы: Тіс пастасы
Үңгірге ағады,
Ол жуғанда – тазарады.
Жауабы: Тіс пастасы
Мойдодырға туыспын мен,
Аша қойшы тұтқамды,
Сонда суық суменен
Мен сені тез жуамын.
Жауабы: Су құбыры
Аша қойшы тұтқамды,
Сонда суық суменен
Мен сені тез жуамын.
Жауабы: Су құбыры
Қолымыз кір болса,
Мұрынға лас қонса,
Кім деп білеміз досты
Кетіретін кір қоқысты?
Апамыз онсыз түк істемейді,
Кір жумайды, ас..
Мұрынға лас қонса,
Кім деп білеміз досты
Кетіретін кір қоқысты?
Апамыз онсыз түк істемейді,
Кір жумайды, ас..
Желіп жетсе, жеткізбейді,
Тап қасында жатса да адам көрмес.
Жауабы: Бөдене
Тап қасында жатса да адам көрмес.
Жауабы: Бөдене
Желіп жетсе жеткізбес,
Жерге түссе табылмас.
Жауабы: Бөдене
Жерге түссе табылмас.
Жауабы: Бөдене
Екі тіреу,
Басы біреу.
Жауабы: П әрпі
Басы біреу.
Жауабы: П әрпі
Құлағы жоқ, көзі бар.
Түсі суық ызғарлы,
Аузында айыр бізі бар.
Жауабы: Жылан
Түсі суық ызғарлы,
Аузында айыр бізі бар.
Жауабы: Жылан
Үйіңе үйін салатын,
Адамның досы қай құс?
Жауабы: Қарлығаш
Адамның досы қай құс?
Жауабы: Қарлығаш
Тай қазаным күні бойы қайнайды
Ортайып та, сарқылып та қалмайды.
Жауабы: Көл
Ортайып та, сарқылып та қалмайды.
Жауабы: Көл
Сырты қызылсары домалақ,
Көрген жан қызығады,
Іші ай сияқты дөңгелек,
Бұны кім табады?
Жауабы: Мандарин
Көрген жан қызығады,
Іші ай сияқты дөңгелек,
Бұны кім табады?
Жауабы: Мандарин
Айтайын мен бір жұмбақ қыл тамаша,
Тыңдама жұмбағымды ұнамаса,
Ішінде дәндері бақша-бақша,
Кішкентай бейнесіне көз тоймайды қараса.
Ол..
Тыңдама жұмбағымды ұнамаса,
Ішінде дәндері бақша-бақша,
Кішкентай бейнесіне көз тоймайды қараса.
Ол..
Пішіні бар домалақ,
Көміп қойдым сығалап,
Жақсы болса тұрмысы,
Шығады екен қоғалап,
Бес ай тәмәм біткенде,
Қаптап алдым құмалақ.
Жауабы:..
Көміп қойдым сығалап,
Жақсы болса тұрмысы,
Шығады екен қоғалап,
Бес ай тәмәм біткенде,
Қаптап алдым құмалақ.
Жауабы:..