Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Қалтамда өмір сүреді,
Қанға толы жүрегі.
Аяғынан тұрмайды,
Төбесімен жүреді.
Жауабы: Автоқалам
Қанға толы жүрегі.
Аяғынан тұрмайды,
Төбесімен жүреді.
Жауабы: Автоқалам
Білерімнің куәсі,
Білмесімнің куәсі.
Іші толған қолтаңба,
Алып шығам әр таңда.
Жауабы: Күнделік
Білмесімнің куәсі.
Іші толған қолтаңба,
Алып шығам әр таңда.
Жауабы: Күнделік
Құдығымды қапқа салып,
Бірге өзіммен жүрем алып.
Сәйгүлігім әлсін-әлсін
Су ішеді аузын малып.
Жауабы: Сиясауыт
Бірге өзіммен жүрем алып.
Сәйгүлігім әлсін-әлсін
Су ішеді аузын малып.
Жауабы: Сиясауыт
Жоқ өзінде бас та,
Қас та,
Мойын да.
Ұзындығы жазулы тұр бойында.
Жауабы: Сызғыш
Қас та,
Мойын да.
Ұзындығы жазулы тұр бойында.
Жауабы: Сызғыш
Дүниеге тұмсықсыз-ақ келеді,
Дегенменен тұмсығынан еледі.
Жауабы: Қарындаш
Дегенменен тұмсығынан еледі.
Жауабы: Қарындаш
Есігі бар төбесінде,
Отырасың келесің де.
Жауабы: Парта
Отырасың келесің де.
Жауабы: Парта
Жез қораның ішінде
Темір құлын кісінеп,
Қайта келіп ісіне
Кіріседі кісі көп.
Жауабы: Қоңырау
Темір құлын кісінеп,
Қайта келіп ісіне
Кіріседі кісі көп.
Жауабы: Қоңырау
Әрі итерсең аунайды,
Бері итерсең аунайды.
Түрі-түсі түгелдей
Анасынан аумайды.
Жауабы: Глобус
Бері итерсең аунайды.
Түрі-түсі түгелдей
Анасынан аумайды.
Жауабы: Глобус
Мұрнын басса, жабыла сап,
Ернін басса, ашылады,
Ол жоқ жерде, бақыласақ,
Жеті аспабың шашылады.
Жауабы: Сумка
Ернін басса, ашылады,
Ол жоқ жерде, бақыласақ,
Жеті аспабың шашылады.
Жауабы: Сумка
Алпыс төрт тең бөлмеде
Отыз екі тұрғын бар:
Ақ, қара ғып бөлгенде
Бірін бірі қуғындар.
Ханы үшін де, жаны үшін
Бермейді олар намысын.
Жауабы:..
Отыз екі тұрғын бар:
Ақ, қара ғып бөлгенде
Бірін бірі қуғындар.
Ханы үшін де, жаны үшін
Бермейді олар намысын.
Жауабы:..
Жазда жатса тыныстап,
Дейді қыста «жұмыс тап!»
Тауға шықсаң жетекте,
Қашады алып етекке.
Жауабы: Шана
Дейді қыста «жұмыс тап!»
Тауға шықсаң жетекте,
Қашады алып етекке.
Жауабы: Шана
Қабат-қабат, қабат-қабат ағаш үй.
Әйнектелген, лакталған тамаша үй.
Тұрады онда әр дәуірдің адамы,
Тұтпайды оны адамның тек наданы.
Жауабы:..
Әйнектелген, лакталған тамаша үй.
Тұрады онда әр дәуірдің адамы,
Тұтпайды оны адамның тек наданы.
Жауабы:..
Қанатсыз құс маңып барады,
Көзінен жас тамып барады.
Жауабы: Бұлт
Көзінен жас тамып барады.
Жауабы: Бұлт
Қазан толды кілкілдеп,
Қайнайды жәй бүлкілдеп.
Жауабы: Жаңбыр кезіндегі айдын
Қайнайды жәй бүлкілдеп.
Жауабы: Жаңбыр кезіндегі айдын
Бояуларым қашып кетті,
Көк қағазды басып кетті.
Қатарларын тізіп алды,
Арттарында ізі қалды.
Жауабы: Кемпірқосақ
Көк қағазды басып кетті.
Қатарларын тізіп алды,
Арттарында ізі қалды.
Жауабы: Кемпірқосақ
Көл бетінде керуен жол.
Жауабы: Құс жолы
Жауабы: Құс жолы
Шешесі — су да,
Әкесі — суық.
Көктемде өлер,
Күз күні туып.
Жауабы: Мұз
Әкесі — суық.
Көктемде өлер,
Күз күні туып.
Жауабы: Мұз
Дос үйіне түстің бе?—
Түгел соның үстінде.
Жауабы: Дастарқан
Түгел соның үстінде.
Жауабы: Дастарқан
Жүріп кетсе жүйрік бір
Лып-лып етіп ойнаған.
Кереметі:
Құйрық бір
Құтаймай-ақ қойды оған.
Жауабы: Ине
Лып-лып етіп ойнаған.
Кереметі:
Құйрық бір
Құтаймай-ақ қойды оған.
Жауабы: Ине
Алдына бір нәрсе әкеп берсе, тегі,
Оңын сол, солын оң ғып көрсетеді.
Жауабы: Айна
Оңын сол, солын оң ғып көрсетеді.
Жауабы: Айна
Апам үшін қам жеген:
Тозаң жұтып, шаң жеген.
Жатыр үйде айдаһар,
Ондай мешкей қайда бар?
Жауабы: Шаңсорғыш
Тозаң жұтып, шаң жеген.
Жатыр үйде айдаһар,
Ондай мешкей қайда бар?
Жауабы: Шаңсорғыш
Құйрығы інге кірсе,
Беті өртенген.
Шегіне шегі тисе,
Қатер төнген.
Жауабы: Электроплитка
Беті өртенген.
Шегіне шегі тисе,
Қатер төнген.
Жауабы: Электроплитка
Қайнаған шілде де оған суық,
Ыссыға төзбегенді тығам қуып.
Жауабы: Тоңазытқыш
Ыссыға төзбегенді тығам қуып.
Жауабы: Тоңазытқыш
Кереңқұлақ өсіп тұр үстелімде.
Жауабы: Жұмыс шамы
Жауабы: Жұмыс шамы
Мұз жарғыш жүзіп келеді,
Бауыры қызып келеді.
Абайла, оқып түсер,
Ондайлар бұзық келеді.
Жауабы: Үтік
Бауыры қызып келеді.
Абайла, оқып түсер,
Ондайлар бұзық келеді.
Жауабы: Үтік