Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Бip ұяда топтасқан,
Түртіп қалсаң, от шашқан.
Жауабы: Шырпы
Түртіп қалсаң, от шашқан.
Жауабы: Шырпы
Шаңға толған шанағы,
Қоқыр-соқыр – тамағы.
Жауабы: Шаңсорғыш
Қоқыр-соқыр – тамағы.
Жауабы: Шаңсорғыш
Жүзімен шабады,
Шүйдесімен соғады.
Жауабы: Балта
Шүйдесімен соғады.
Жауабы: Балта
Kөмip шайнап,
Teмip құсады.
Жауабы: Домна пеші
Teмip құсады.
Жауабы: Домна пеші
Екі жақты,
Екі сапты.
Барлық затты
Тістер қатты.
Жауабы: Қысқаш
Екі сапты.
Барлық затты
Тістер қатты.
Жауабы: Қысқаш
Көрінбей-ақ көзіңе,
Күш танытар өзіңе.
Шайқап шарбақ, тал-бақты,
Зыр жүгіртер қанбақты.
Жауабы: Жел
Күш танытар өзіңе.
Шайқап шарбақ, тал-бақты,
Зыр жүгіртер қанбақты.
Жауабы: Жел
Екі аяқты желаяқ,
Артсаң болды сен аяқ,
Жетем деген жеріңе
Жеткізеді оңай-ақ.
Жауабы: Велосипед
Артсаң болды сен аяқ,
Жетем деген жеріңе
Жеткізеді оңай-ақ.
Жауабы: Велосипед
Болмасаң құнтсыз,
Кірлеген сайын
Аспанның бұлтсыз
Нөсері дайын.
Жауабы: Душ
Кірлеген сайын
Аспанның бұлтсыз
Нөсері дайын.
Жауабы: Душ
Шақпақ тас,
Әппақ тас,
Қатты тас,
Тәтті тас.
Жауабы: Шақпақ қант
Әппақ тас,
Қатты тас,
Тәтті тас.
Жауабы: Шақпақ қант
Бейне бір жас балақан,
Шапалақтап алақан,
Жазда тұрып жоғары,
Күзде жерге қонады,
Қыста түсі оңады,
Бұл қандай зат болады?
Жауабы: Жапырақ
Шапалақтап алақан,
Жазда тұрып жоғары,
Күзде жерге қонады,
Қыста түсі оңады,
Бұл қандай зат болады?
Жауабы: Жапырақ
Отын емес жағатын,
Пішен емес шабатын.
Бірақ, адам шашапайды,
Айлап орып тастайды.
Биік жерде өседі,
Мұны не зат деседі?
Жауабы: Шаш
Пішен емес шабатын.
Бірақ, адам шашапайды,
Айлап орып тастайды.
Биік жерде өседі,
Мұны не зат деседі?
Жауабы: Шаш
Көре кетсең болғаны
Көз тігеді ол-дағы.
Жүрсең, бірге жүреді,
Күлсең, бірге күледі.
Жоқ, бірақ та, жүрегі,
Бұл затты кім біледі?
Жауабы:..
Көз тігеді ол-дағы.
Жүрсең, бірге жүреді,
Күлсең, бірге күледі.
Жоқ, бірақ та, жүрегі,
Бұл затты кім біледі?
Жауабы:..
Қырық екі тілі бар,
Тық-тық еткен үні бар.
Оның тілін тек қана
Маман жандар ұғынар.
Жауабы: Жазатын машинка
Тық-тық еткен үні бар.
Оның тілін тек қана
Маман жандар ұғынар.
Жауабы: Жазатын машинка
Он таңбалы цифрлы,
Әрекеті сиқырлы.
Терсең болды сандарын,
Сөйлер керек жандарын.
Жауабы: Телефон
Әрекеті сиқырлы.
Терсең болды сандарын,
Сөйлер керек жандарын.
Жауабы: Телефон
Қабырғадан қарап тұр,
Уақытты санап тұр.
Жауабы: Сағат
Уақытты санап тұр.
Жауабы: Сағат
Пышақпен ұштала береді,
Бойы қысқара береді.
Жауабы: Қарындаш
Бойы қысқара береді.
Жауабы: Қарындаш
Yнciз тілдесесің,
Өзімен күнде өсесің.
Жауабы: Кітап
Өзімен күнде өсесің.
Жауабы: Кітап
Тебесің сен бip,
Тебемін мен бip,
Көнбіс зат ең бip.
Жауабы: Футбол добы
Тебемін мен бip,
Көнбіс зат ең бip.
Жауабы: Футбол добы
Құрылыста керік тұр,
Керегіңді бepiп тұр.
Жауабы: Көтерпіш кран
Керегіңді бepiп тұр.
Жауабы: Көтерпіш кран
Киімнің,
Бұйымның
Жатқызар тiгiсін,
Жатқызар қыртысын.
Жауабы: Үтік
Бұйымның
Жатқызар тiгiсін,
Жатқызар қыртысын.
Жауабы: Үтік
Тізбек үйлер көшіп жүр,
Жолын жұрттар тосып жүр.
Жауабы: Жолаушылар пойызы
Жолын жұрттар тосып жүр.
Жауабы: Жолаушылар пойызы
Қант емес –
Тәтті.
Мұз емес –
Қатты.
Жауабы: Науат
Тәтті.
Мұз емес –
Қатты.
Жауабы: Науат
Өзгенің тазалығы үшін
Өзін құрбан етеді.
Жауабы: Сабын
Өзін құрбан етеді.
Жауабы: Сабын
Үйіңді қорғайды,
Үйге бipaқ, қонбайды.
Жауабы: Ит
Үйге бipaқ, қонбайды.
Жауабы: Ит
Қайда жүрсең,
Қосарлана шабады.
Үйге кірсең,
Босағада қалады.
Жауабы: Аяқ киім
Қосарлана шабады.
Үйге кірсең,
Босағада қалады.
Жауабы: Аяқ киім