Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Елдің сүйер егісі,
Жер астында жемісі.
Жауабы: Картоп
Жер астында жемісі.
Жауабы: Картоп
Төбеде қос қалқаным,
Әлемнен үн тартамын.
Жауабы: Құлақ
Әлемнен үн тартамын.
Жауабы: Құлақ
Таңертең де, түсте де
Күнге бетін бұрады.
Тостағанын кішкене
Тосады да тұрады.
Жауабы: Күнбағыс
Күнге бетін бұрады.
Тостағанын кішкене
Тосады да тұрады.
Жауабы: Күнбағыс
Тегі – тышқан.
Өзі – құстан.
Күндіз ұйықтап,
Түнде ұшқан.
Жауабы: Жарқанат
Өзі – құстан.
Күндіз ұйықтап,
Түнде ұшқан.
Жауабы: Жарқанат
Мың миллион пернелі
Домбыраны көрген кім?
Жауабы: Темір жол рельсі
Домбыраны көрген кім?
Жауабы: Темір жол рельсі
Саусақ тіреп біртіндеп,
Баса берсең сабазды,
Сөйлетеді бір тілде
Қабат-қабат қағазды.
Жауабы: Баспаханалық мәшине
Баса берсең сабазды,
Сөйлетеді бір тілде
Қабат-қабат қағазды.
Жауабы: Баспаханалық мәшине
Кешке қарай хор айтады,
Дауыстарын зорайтады.
Жауабы: Бақалар
Дауыстарын зорайтады.
Жауабы: Бақалар
От қойсаң,
Пісіреді асыңды.
Бос қойсаң,
Мәңгіртті басыңды.
Жауабы: Газ
Пісіреді асыңды.
Бос қойсаң,
Мәңгіртті басыңды.
Жауабы: Газ
Сүйегіңнен өтеді,
Жүрегіңе жетеді.
Жауабы: Сөз
Жүрегіңе жетеді.
Жауабы: Сөз
Арзан ба, әлде қымбат па?
Білесің де бағасын,
Барлық затты бір затқа
Айырбастап аласың.
Жауабы: Ақша
Білесің де бағасын,
Барлық затты бір затқа
Айырбастап аласың.
Жауабы: Ақша
Асты-үсті өндір тас,
Ортасында кендір бас.
Жауабы: Тасбақа
Ортасында кендір бас.
Жауабы: Тасбақа
Қате жазсаң,
Өшіремін.
Бар міндетім –
Осы менің.
Жауабы: Өшіргіш
Өшіремін.
Бар міндетім –
Осы менің.
Жауабы: Өшіргіш
Ұзын мойын, екі ішек,
Қатар-қатар тепкішек.
Басып көрсең бір-бірлеп,
Үн шығады күмбірлеп.
Жауабы: Домбыра
Қатар-қатар тепкішек.
Басып көрсең бір-бірлеп,
Үн шығады күмбірлеп.
Жауабы: Домбыра
Су бетінде үйрек жүр,
Қалт-құлт етіп билеп жүр.
Жауабы: Қайық
Қалт-құлт етіп билеп жүр.
Жауабы: Қайық
Онда би де, күйің де,
Қызығына қанбайсың.
Отырып-ақ үйіңде,
Дүниені шарлайсың.
Жауабы: Теледидар
Қызығына қанбайсың.
Отырып-ақ үйіңде,
Дүниені шарлайсың.
Жауабы: Теледидар
Түнде күлімдейді,
Суда дірілдейді.
Жауабы: Ай
Суда дірілдейді.
Жауабы: Ай
Бip шайнаймын,
Бip шайнағанды
Мың шайнаймын.
Жауабы: Сағыз
Бip шайнағанды
Мың шайнаймын.
Жауабы: Сағыз
Бip тетігін басқанда,
Алып шықты аспанға.
Басып тағы байқап ем,
Жерге түстім қайта мен.
Жауабы: Лифт
Алып шықты аспанға.
Басып тағы байқап ем,
Жерге түстім қайта мен.
Жауабы: Лифт
Бір ұшақ бар кіші,
Мінбейді еш кici.
Жауабы: Инелік
Мінбейді еш кici.
Жауабы: Инелік
Сөйлейтұғын тілі жоқ,
Естілетін үні жоқ.
Жандылардың iшінде
Жаралыпты ipi боп.
Жауабы: Кит
Естілетін үні жоқ.
Жандылардың iшінде
Жаралыпты ipi боп.
Жауабы: Кит
Тарғыл түсті,
Ерен күшті
Жауабы: Жолбарыс
Ерен күшті
Жауабы: Жолбарыс
Өзі темір,
Өзi жеңіл.
Есіктерді
Ашар не бip.
Жауабы: Кілт
Өзi жеңіл.
Есіктерді
Ашар не бip.
Жауабы: Кілт
Сүті жоқ сыңар емшек,
Сәбилер құмар емшек.
Жауабы: Емізік
Сәбилер құмар емшек.
Жауабы: Емізік
Ащы да болса құмарсың,
Асыңа қосып тұрарсың.
Жауабы: Бұрыш
Асыңа қосып тұрарсың.
Жауабы: Бұрыш
Бары-жоғын білмейсің,
Онысыз өмip сүрмейсің.
Жауабы: Ауа
Онысыз өмip сүрмейсің.
Жауабы: Ауа