Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Аңырайған кең есік,
Кірмес бірақ жел есіп.
Жауабы: Терезе, әйнек
Кірмес бірақ жел есіп.
Жауабы: Терезе, әйнек
Гүлдерден нәр тереді,
Біздерге бал береді.
Жауабы: Бал арасы
Біздерге бал береді.
Жауабы: Бал арасы
Отыз екі пышақтың
Ортасында бір ат тұр.
Жауабы: Тіс пен тіл
Ортасында бір ат тұр.
Жауабы: Тіс пен тіл
«Айдалада ақ отау,
Аузы-мұрны жоқ отау».
Үн естіліп: «Тық-тық!» – деп,
Жарылды кенет быт-шыт боп.
«Шиқ-шиқ!» деген әні бар,
Шықты ішінен..
Аузы-мұрны жоқ отау».
Үн естіліп: «Тық-тық!» – деп,
Жарылды кенет быт-шыт боп.
«Шиқ-шиқ!» деген әні бар,
Шықты ішінен..
Күндіз беті таза,
Түнде бетін әжім басты.
Жауабы: Аспан
Түнде бетін әжім басты.
Жауабы: Аспан
Үнсіз тілдесесің,
Өзімен күнде өсесің.
Жауабы: Кітап
Өзімен күнде өсесің.
Жауабы: Кітап
Тебесің сен бір,
Тебемін мен бір.
Түсі теңбіл,
Көнбіс зат ең бір.
Жауабы: Футбол добы
Тебемін мен бір.
Түсі теңбіл,
Көнбіс зат ең бір.
Жауабы: Футбол добы
Тұла бойы – ине,
Тұмсығында – түйме.
Жауабы: Кірпі
Тұмсығында – түйме.
Жауабы: Кірпі
Өзі көкте,
Келбеті көлде.
Жауабы: Ай
Келбеті көлде.
Жауабы: Ай
Бір тетігін басқанда,
Алып шықты аспанға.
Басып тағы байқап ем,
Жерге түстім қайта мен.
Жауабы: Лифт
Алып шықты аспанға.
Басып тағы байқап ем,
Жерге түстім қайта мен.
Жауабы: Лифт
Ұшағым бар кіші,
Мінбейді еш кісі.
Жауабы: Инелік
Мінбейді еш кісі.
Жауабы: Инелік
Жандылардың ірісі,
Тек мұхитта тынысы.
Жауабы: Кит
Тек мұхитта тынысы.
Жауабы: Кит
Бір ұяда топтасқан,
Түртіп қалсаң, от шашқан.
Жауабы: Шырпы
Түртіп қалсаң, от шашқан.
Жауабы: Шырпы
Бір зат бар тілі жоқ,
Ал, сөзінде міні жоқ.
Жауабы: Хат
Ал, сөзінде міні жоқ.
Жауабы: Хат
Беретұғын балы бар,
Шағып алса – зәрі бар.
Жауабы: Бал арасы
Шағып алса – зәрі бар.
Жауабы: Бал арасы
Көктемде ол бір еді,
Күзде мың боп түледі.
Жауабы: Дән
Күзде мың боп түледі.
Жауабы: Дән
Өзі жып етеді,
Ізімен жіп өтеді.
Жауабы: Ине-жіп
Ізімен жіп өтеді.
Жауабы: Ине-жіп
Оймақтай қос көл жатыр,
Ортасында бел жатыр.
Жауабы: Көз бен мұрын
Ортасында бел жатыр.
Жауабы: Көз бен мұрын
Қартайғанда дерт қонды,
Eкi көзім төрт болды.
Жауабы: Көзілдірік
Eкi көзім төрт болды.
Жауабы: Көзілдірік
Кәрілікке таядым,
Үшеу болды аяғым.
Жауабы: Қол таяқ
Үшеу болды аяғым.
Жауабы: Қол таяқ
Толып жатқан тісі бар,
Ағашпенен ісі бар.
Жауабы: Ара
Ағашпенен ісі бар.
Жауабы: Ара
Іші қызыл, сырты көк,
Ала жаздай үрдім доп.
Жауабы: Қарбыз
Ала жаздай үрдім доп.
Жауабы: Қарбыз
Төбесінде шашағы,
Кеудесінде масағы.
Жауабы: Жүгері
Кеудесінде масағы.
Жауабы: Жүгері
Көктемде бір еді.
Күзде мың боп түледі.
Жауабы: Дән
Күзде мың боп түледі.
Жауабы: Дән
Жаңбыр жоқта бұғады,
Жаңбыр жауса шығады.
Жауабы: Жауынқұрт
Жаңбыр жауса шығады.
Жауабы: Жауынқұрт