Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Екі жар бірін-бірі шамалаған,
Тал шығып жағасында сабалаған.
Жауабы: Кірпік
Тал шығып жағасында сабалаған.
Жауабы: Кірпік
Күніне бір өліп, бір тіріледі,
Ақырында тұра алмай кідіреді.
Ойланғанға келісімді шешуі бар,
Ойланбаса мұны да кім біледі.
Жауабы: Адамның..
Ақырында тұра алмай кідіреді.
Ойланғанға келісімді шешуі бар,
Ойланбаса мұны да кім біледі.
Жауабы: Адамның..
Алам аяқ, алам аяқ,
Жүгірсем жеткізбейді жалаң аяқ.
Жауабы: Көлеңке
Жүгірсем жеткізбейді жалаң аяқ.
Жауабы: Көлеңке
Бір шыққан соң орнына қайтып кірмес,
Қай жақтан келерін де адам білмес.
Азаттығы сонымен дүниенің,
Онсыз тірі ешкім де дәуір сүрмес.
Жауабы: Сөз
Қай жақтан келерін де адам білмес.
Азаттығы сонымен дүниенің,
Онсыз тірі ешкім де дәуір сүрмес.
Жауабы: Сөз
Сен жүрмесең, ол да сірә жүрмейді,
Күнде жаңа, ескіріп көнермейді.
Көлге түсіп, қуаңға аунасаң да,
Тәніне шық, етіне шөп енбейді.
Жауабы:..
Күнде жаңа, ескіріп көнермейді.
Көлге түсіп, қуаңға аунасаң да,
Тәніне шық, етіне шөп енбейді.
Жауабы:..
Киіміңнің,
Бұйымыңның
Жатқызады тігісін,
Жатқызады қыртысын.
Жауабы: Үтік
Бұйымыңның
Жатқызады тігісін,
Жатқызады қыртысын.
Жауабы: Үтік
Жайсаң – саяң,
Жисаң – таяқ.
Жауабы: Қолшатыр
Жисаң – таяқ.
Жауабы: Қолшатыр
Қыр үстінде қолшатыр,
Асқа айналған сол батыр.
Жауабы: Қозықұйрық
Асқа айналған сол батыр.
Жауабы: Қозықұйрық
Бір сусын бар жұртымда,
Ішсең – уыз ұртыңда.
Бәрі содан шығады:
Ірімшік, май, құртың да.
Жауабы: Сүт
Ішсең – уыз ұртыңда.
Бәрі содан шығады:
Ірімшік, май, құртың да.
Жауабы: Сүт
Аяғы жоқ, басы бар,
Іліп алған асы бар.
Тиген кезде қолыңа,
Аузыңа тез асығар.
Жауабы: Қасық
Іліп алған асы бар.
Тиген кезде қолыңа,
Аузыңа тез асығар.
Жауабы: Қасық
Қатты тас.
Ортасында –
Тәтті ас.
Жауабы: Жаңғақ
Ортасында –
Тәтті ас.
Жауабы: Жаңғақ
Сырты қызыл, іші ақ,
Қалады ерте пісіп-ақ.
Жауабы: Шалқан
Қалады ерте пісіп-ақ.
Жауабы: Шалқан
Түнеріп келіп,
Гүл егіп кетеді.
Жауабы: Жаңбыр
Гүл егіп кетеді.
Жауабы: Жаңбыр
Көкте ұшады тізіліп,
Жұрт қарайды қызығып.
Жауабы: Тырналар
Жұрт қарайды қызығып.
Жауабы: Тырналар
Ағайынды он батыр,
Екі айыр жолда тұр.
Жауабы: Екі аяқ, он башпай
Екі айыр жолда тұр.
Жауабы: Екі аяқ, он башпай
Жұмсақ,
Бірақ, металл.
Сызсақ,
Тырнақ батар.
Жауабы: Қорғасын
Бірақ, металл.
Сызсақ,
Тырнақ батар.
Жауабы: Қорғасын
Қанаты бар, ұшпайды,
Адам қолда ұстайды.
Жауабы: Асыранды қаз
Адам қолда ұстайды.
Жауабы: Асыранды қаз
Түсі әппақ қардай,
Тәттілігі балдай.
Жауабы: Балмұздақ
Тәттілігі балдай.
Жауабы: Балмұздақ
Тыста – арқаңдамын,
Сыныпта – партаңдамын.
Жауабы: Портфель
Сыныпта – партаңдамын.
Жауабы: Портфель
Көк тіреген діңгек тұр,
Бар әлемнен сыр кеп тұр.
Жауабы: Телемұнара
Бар әлемнен сыр кеп тұр.
Жауабы: Телемұнара
Құрт іліп, суға малып алдым,
Тереңнен балық алдым.
Жауабы: Қармақ
Тереңнен балық алдым.
Жауабы: Қармақ
Қысты күні қаптап,
Қонып жатыр бақбақ.
Жауабы: Жапалақ қар
Қонып жатыр бақбақ.
Жауабы: Жапалақ қар
Сексен сегіз тілі бар,
Сан құбылған үні бар.
Жауабы: Фортепиано
Сан құбылған үні бар.
Жауабы: Фортепиано
Мың-миллион пернелі
Домбыраны көрген кім?
Жауабы: Темір жол
Домбыраны көрген кім?
Жауабы: Темір жол
Тетіктерін бір бассаң,
Қараңғыға нұр шашқан.
Жауабы: Электр шамы
Қараңғыға нұр шашқан.
Жауабы: Электр шамы