Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Кесе-кесе мұқалды,
Жони-жони жұқарды.
Жауабы: Пышақ
Жони-жони жұқарды.
Жауабы: Пышақ
Өзі жаңа,
Өзі тесік.
Жауабы: Елеуіш
Өзі тесік.
Жауабы: Елеуіш
Өзі кірден арылмас,
Ізінен кір табылмас.
Жауабы: Сыпырғыш
Ізінен кір табылмас.
Жауабы: Сыпырғыш
Жер баспайтын аяғы,
Апамның ақ таяғы.
Жұдырықтай қамырды,
Жаулықтай ғып жаяды.
Жауабы: Оқтау
Апамның ақ таяғы.
Жұдырықтай қамырды,
Жаулықтай ғып жаяды.
Жауабы: Оқтау
Мыжғылаймын – жаны жоқ,
Кескілеймін – қаны жоқ.
Жауабы: Қамыр
Кескілеймін – қаны жоқ.
Жауабы: Қамыр
Судан шығады,
Судан қорқады.
Жауабы: Тұз
Судан қорқады.
Жауабы: Тұз
Бойлаған сайын тереңге,
Шығасың биік белеңге.
Жауабы: Білім
Шығасың биік белеңге.
Жауабы: Білім
Жансызға жиырма тоғыз болдым таныс,
Тамаша бір жүйрікпен қылдым жарыс.
Жансыз тұрып, жандының себебімен,
Аяғын басады екен шәркем..
Тамаша бір жүйрікпен қылдым жарыс.
Жансыз тұрып, жандының себебімен,
Аяғын басады екен шәркем..
Қаздар бар жиырма тоғыз бірге туған,
Әлемнің былық басқан бетін жуған.
Қор болмайды, өмірде кем болмайды,
Туа салып анадан соны қуған.
Жауабы:..
Әлемнің былық басқан бетін жуған.
Қор болмайды, өмірде кем болмайды,
Туа салып анадан соны қуған.
Жауабы:..
Бір атадан туыпты жиырма тоғыз баласы,
Бірлігінде бұлардың, ешкімнің жоқ таласы,
Бірігіп жүріп іс қылар, өзің ойлап қарашы.
Жауабы: Жиырма тоғыз..
Бірлігінде бұлардың, ешкімнің жоқ таласы,
Бірігіп жүріп іс қылар, өзің ойлап қарашы.
Жауабы: Жиырма тоғыз..
Дүниеде аты мәшһүр болған қымбат,
Ықшамды әдемілік сондай сымбат.
Мақсатың көңілдегі табылады,
Адамзат зор санайды етіп құрмет.
Жауабы: Ақша
Ықшамды әдемілік сондай сымбат.
Мақсатың көңілдегі табылады,
Адамзат зор санайды етіп құрмет.
Жауабы: Ақша
Жаһанда бір құс көрдім жалғыз аяқ,
Аузына тістегені темір таяқ.
Бір ұрсаң шапалақпен семіреді,
Белбеуі бар белінде жалғыз қабат.
Жауабы: Ұршық
Аузына тістегені темір таяқ.
Бір ұрсаң шапалақпен семіреді,
Белбеуі бар белінде жалғыз қабат.
Жауабы: Ұршық
Кішкене өзі, мың көзді.
Жауабы: Оймақ
Жауабы: Оймақ
Қария күркірейді көбік атып,
Әркім-ақ іздеп барар жүгін артып.
Дарияның ары-бері өткелі жоқ,
Біреуі келген емес тірі қайтып.
Жауабы: Диірмен..
Әркім-ақ іздеп барар жүгін артып.
Дарияның ары-бері өткелі жоқ,
Біреуі келген емес тірі қайтып.
Жауабы: Диірмен..
Дүниеде бір құжыра көресің бе?
Жалғыз көзі көрінер төбесінде.
Өзіне барған мақлұқ құр қайтпайды,
Жаны жоқ қимылдауға денесінде.
Жауабы:..
Жалғыз көзі көрінер төбесінде.
Өзіне барған мақлұқ құр қайтпайды,
Жаны жоқ қимылдауға денесінде.
Жауабы:..
Бас-аяғы теп-тегіс болып біткен,
Селкілдесе денесі дір-дір еткен.
Өзіне қандай жуан кез келсе де,
Күшімен қақ айырып бөліп кеткен.
Жауабы:..
Селкілдесе денесі дір-дір еткен.
Өзіне қандай жуан кез келсе де,
Күшімен қақ айырып бөліп кеткен.
Жауабы:..
Жүзімен жарамын,
Шүйдесімен қағамын.
Жауабы: Балта
Шүйдесімен қағамын.
Жауабы: Балта
Бір жансыз табылады адамзаттан,
Іні бар жырақ қана кіріп жатқан.
Арқасы інге кірсе көрінбейді,
Ғажайып іс табылар осы заттан.
Жауабы: Пышақ
Іні бар жырақ қана кіріп жатқан.
Арқасы інге кірсе көрінбейді,
Ғажайып іс табылар осы заттан.
Жауабы: Пышақ
Көзге түсіп көріне жүрмейді,
Сөйтсе де бірден танып кідірмейді.
Күні-түні барады тынбай жүріп,
Қалғып-мүлгіп бір сағат кідірмейді.
Жауабы: Өмір
Сөйтсе де бірден танып кідірмейді.
Күні-түні барады тынбай жүріп,
Қалғып-мүлгіп бір сағат кідірмейді.
Жауабы: Өмір
Бір жанды мақлұқ көрдім пошымы бөлек,
Бір тау бар ортасында дөп-дөңгелек.
Үстіне шыққан шөбі бәрі тегіс,
Мал жемес, шауып алып неме керек.
Сол..
Бір тау бар ортасында дөп-дөңгелек.
Үстіне шыққан шөбі бәрі тегіс,
Мал жемес, шауып алып неме керек.
Сол..
Қолымда он жүзігім ал шығармай,
Бір бөрі мал жейді екен қан шығармай.
Төрт торы, екі сала жұмбағым бар,
Мұны тапқан мені алсын мал..
Бір бөрі мал жейді екен қан шығармай.
Төрт торы, екі сала жұмбағым бар,
Мұны тапқан мені алсын мал..
Бір таудың алпыс екі саласы бар,
Он екі жанында қаласы бар.
Бау-бақша, түрлі өсімдіктер,
Барлығын біліп тұрған анасы бар.
Жауабы: Адамның алпыс..
Он екі жанында қаласы бар.
Бау-бақша, түрлі өсімдіктер,
Барлығын біліп тұрған анасы бар.
Жауабы: Адамның алпыс..
Атқа мінбейді, жаяу жүрмейді.
Күніне мың шақырым жерге,
Барып қайтып келеді.
Жауабы: Көңіл
Күніне мың шақырым жерге,
Барып қайтып келеді.
Жауабы: Көңіл
Бір дария жерде де емес, көкте де емес,
Болғанда түбі терең, аузы кемеш,
Ішіне ит түссе де арам емес.
Жауабы: Адамның көзі
Болғанда түбі терең, аузы кемеш,
Ішіне ит түссе де арам емес.
Жауабы: Адамның көзі
Көтеріліп қампияр қиыстырсаң,
Майдаланар қимылсыз жиыстырсаң.
Мұның да шешімі бар келісімді,
Ойланып ақылыңа сиыстырсаң.
Жауабы: Адамның ойы
Майдаланар қимылсыз жиыстырсаң.
Мұның да шешімі бар келісімді,
Ойланып ақылыңа сиыстырсаң.
Жауабы: Адамның ойы