Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Аспаннан күбi түстi,
Күбiнiң түбi түстi.
Жауабы: Күннің күркіреуі
Күбiнiң түбi түстi.
Жауабы: Күннің күркіреуі
Азаяр қыста қызуы,
Молаяр жазда шыжуы.
Жауабы: Күн
Молаяр жазда шыжуы.
Жауабы: Күн
Керегенiң басында кепкен бауыр,
Кесiп алсаң таусылмас неткен бауыр.
Жауабы: Ай
Кесiп алсаң таусылмас неткен бауыр.
Жауабы: Ай
Тақия толы сөк,
Таң атқанда жоқ.
Жауабы: Жұлдыздар
Таң атқанда жоқ.
Жауабы: Жұлдыздар
Керегенің басында кетпен жаулық,
Кет десем де кетпейді неткен жаулық.
Жауабы: Күннің сәулесі
Кет десем де кетпейді неткен жаулық.
Жауабы: Күннің сәулесі
Екеуі де анасы,
Үш жүз алпыс бес баласы,
Отыз ор дуадақ,
Бес балақ сан,
Қырық сегіз патшасы.
Жауабы: Ай мен Күн, бір жылдағы және бір айдағы..
Үш жүз алпыс бес баласы,
Отыз ор дуадақ,
Бес балақ сан,
Қырық сегіз патшасы.
Жауабы: Ай мен Күн, бір жылдағы және бір айдағы..
Бір емен жеті терек, алты қайың,
Бұтағы толып жатыр дайым-дайым.
Ішінде шынар терек үш қарағай,
Өңгесін айта беріп не қылайын.
Жауабы: Шолпан..
Бұтағы толып жатыр дайым-дайым.
Ішінде шынар терек үш қарағай,
Өңгесін айта беріп не қылайын.
Жауабы: Шолпан..
Жалпақ бетті батыр,
Белін буып жатыр.
Жауабы: Сыпырғыш
Белін буып жатыр.
Жауабы: Сыпырғыш
Қарынды, баста қылған, аяғы үш,
Зат бір, пошымдары не түрлі-түсті,
Қарнына таяқ тығып піспектесең,
Ысқырып күрілдейді қайнайды күш.
Осындай түсі..
Зат бір, пошымдары не түрлі-түсті,
Қарнына таяқ тығып піспектесең,
Ысқырып күрілдейді қайнайды күш.
Осындай түсі..
Тұрса түйедей,
Жатса қояндай.
Жауабы: Ер-тоқым
Жатса қояндай.
Жауабы: Ер-тоқым
Бір алып мыңды тартады,
Үстіне жүгін аямай артады
Жауабы: Поезд
Үстіне жүгін аямай артады
Жауабы: Поезд
Ауылдан ауылға асады,
Іргесін бірге қосады.
Жатыр ұзын көсіліп,
Белден әрмен жосылып.
Жауабы: Жол
Іргесін бірге қосады.
Жатыр ұзын көсіліп,
Белден әрмен жосылып.
Жауабы: Жол
Ине бел, қылқа мойын, қара батыр,
Қара тауды арқалап бара жатыр.
Жауабы: Құмырсқа
Қара тауды арқалап бара жатыр.
Жауабы: Құмырсқа
Пісетін кезі дәл Күзде
Мезгілсіз оны үзбе.
Аузыңнан кетпес бал дәмі
Оның аты...
Жауабы: Шабдалы
Мезгілсіз оны үзбе.
Аузыңнан кетпес бал дәмі
Оның аты...
Жауабы: Шабдалы
Қалмайды бір-бірінен, тағы озбайды,
Аяғын көз ілеспес ол қозғайды.
Үстіне не салсаң да тиеп алып,
Қара інген ботасы жоқ құр боздайды.
Жауабы:..
Аяғын көз ілеспес ол қозғайды.
Үстіне не салсаң да тиеп алып,
Қара інген ботасы жоқ құр боздайды.
Жауабы:..
Келетін ғажайып бар әр тараптан,
Екпіні бір кем емес, атқан оқтан.
Үстінде неше түрлі нәрсесі бар,
Бу шығып құлағынан бұрқыратқан,
Ысқырып..
Екпіні бір кем емес, атқан оқтан.
Үстінде неше түрлі нәрсесі бар,
Бу шығып құлағынан бұрқыратқан,
Ысқырып..
Бір алыпты мен көрдім,
Көрінгенді қармаған.
Болғанда екі қанат, отыз қолы,
Қалады тап-тақыр боп жүрген жолы,
Бар екен алақандай..
Көрінгенді қармаған.
Болғанда екі қанат, отыз қолы,
Қалады тап-тақыр боп жүрген жолы,
Бар екен алақандай..
Жақындаған нәрсенің,
Бірі өзгермей қалмаған,
Жегендері қайталап,
Ағып жатыр артынан,
Шыққандай-ақ қоймадан,
Кейін керек болар деп,
Асылын..
Бірі өзгермей қалмаған,
Жегендері қайталап,
Ағып жатыр артынан,
Шыққандай-ақ қоймадан,
Кейін керек болар деп,
Асылын..
Бір құс бар өзі үлкен көп аяқты,
Қанаты, жүні әдемі салтанатты.
Адамды қиқу салып шақырады,
Қанатын су үстіне шылпылдатты.
Жауабы: Пароход
Қанаты, жүні әдемі салтанатты.
Адамды қиқу салып шақырады,
Қанатын су үстіне шылпылдатты.
Жауабы: Пароход
Бір хайуан зырлап ұшады екі аяқ,
Көлденең тірегені айқыш таяқ.
Екі қол-аяғында дабыл болмас,
Жүреді тілін білсең шапшаң жай-ақ.
Жауабы:..
Көлденең тірегені айқыш таяқ.
Екі қол-аяғында дабыл болмас,
Жүреді тілін білсең шапшаң жай-ақ.
Жауабы:..
Судан шыққан тасбақа жалмаңдаған,
Тұмсығын қайқаңдатып сумаңдатқан.
Денесі болат темір сондай мықты,
Артқы жағы бұрқылдап сырдаңдаған.
Жауабы:..
Тұмсығын қайқаңдатып сумаңдатқан.
Денесі болат темір сондай мықты,
Артқы жағы бұрқылдап сырдаңдаған.
Жауабы:..
Су ішінде өрмек құрдым,
Ала жаздай ермек қылдым.
Жауабы: Ау
Ала жаздай ермек қылдым.
Жауабы: Ау
Бір нәрсе бар дүниеде тұмсығы ұзын,
Әп-сәтте аралайды жердің жүзін.
Санап көрсем көп адам таниды екен,
Таптырмайтын десе де басқан..
Әп-сәтте аралайды жердің жүзін.
Санап көрсем көп адам таниды екен,
Таптырмайтын десе де басқан..
Бір нәрсе әуенменен сөйлеп қатты,
Әуеден оның өзі керек тапты.
Сөйлесе маңызды сөз әңгімесі,
Қаратады аузына жамағатты.
Жауабы: Радио
Әуеден оның өзі керек тапты.
Сөйлесе маңызды сөз әңгімесі,
Қаратады аузына жамағатты.
Жауабы: Радио
Бір нәрсе жіппен байлап қойған мықты,
Адаммен қатынасы сондай күшті.
Саңқылдап керек затқа хабар берер,
Бір жерін аңдаусызда басса..
Адаммен қатынасы сондай күшті.
Саңқылдап керек затқа хабар берер,
Бір жерін аңдаусызда басса..