Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Ақ жылан аяғы да, көзі де жоқ,
Сөйлеген не бір ауыз сөзі де жоқ,
Тоқтамай қысы-жазы жүре берер,
Бір сәтке аялдайтын жері де жоқ.
Жауабы: Су
Сөйлеген не бір ауыз сөзі де жоқ,
Тоқтамай қысы-жазы жүре берер,
Бір сәтке аялдайтын жері де жоқ.
Жауабы: Су
Ауыл сыртында сайда,
Жатыр үлкен айна.
Жауабы: Көл
Жатыр үлкен айна.
Жауабы: Көл
Кетпейді қасымнан
Сипайды шашымнан.
Желпиді, өбеді,
Бетіме төнеді.
Емес ол жырақта
Көрінбес бірақ та.
Жауабы: Самал
Сипайды шашымнан.
Желпиді, өбеді,
Бетіме төнеді.
Емес ол жырақта
Көрінбес бірақ та.
Жауабы: Самал
Өнері жоқ, қолы жоқ,
Сурет салуды біледі.
Жауабы: Терезедегі қырау
Сурет салуды біледі.
Жауабы: Терезедегі қырау
Қуып едім мойын бұрмады,
Ұстайын деп едім қолға тұрмады.
Жауабы: Боран
Ұстайын деп едім қолға тұрмады.
Жауабы: Боран
Қыс жатады, жаз тұрады,
Жоқ болса да қол-аяқ қаз тұрады.
Жауабы: Қар
Жоқ болса да қол-аяқ қаз тұрады.
Жауабы: Қар
Төгілген жерге ақ моншақ,
Ғайып болды сол шақта-ақ.
Жауабы: Бұршақ
Ғайып болды сол шақта-ақ.
Жауабы: Бұршақ
Ақ сиыр тұрып кетер,
Қара сиыр жатып қалар.
Жауабы: Қардың еруі
Қара сиыр жатып қалар.
Жауабы: Қардың еруі
Әне барды өзі,
Көрінбейді ізі.
Жауабы: Жел
Көрінбейді ізі.
Жауабы: Жел
Мен тұрып бір таяқты қолыма алдым,
Ішіне қошқыл қызыл бояу салдым.
Қызарып сол бояудан шыққан таяқ,
Ұрғанда созылады қайран қалдым.
Жауабы:..
Ішіне қошқыл қызыл бояу салдым.
Қызарып сол бояудан шыққан таяқ,
Ұрғанда созылады қайран қалдым.
Жауабы:..
Басына үлпүлдетіп таққан шашақ,
Бұралып тал шыбықтай тұрған жасап.
Жауабы: Қамыс
Бұралып тал шыбықтай тұрған жасап.
Жауабы: Қамыс
Қозғалмай бір орнында қарап тұрар,
Адамның қажетіне жарап тұрар.
Қаншалық жәбір көрсе, сабыр етіп,
Және де көбеймекке талап қылар.
Жауабы: Ағаш
Адамның қажетіне жарап тұрар.
Қаншалық жәбір көрсе, сабыр етіп,
Және де көбеймекке талап қылар.
Жауабы: Ағаш
Арбиған әкесі бар,
Тарбиған шешесі бар.
Жауабы: Шие ағашы
Тарбиған шешесі бар.
Жауабы: Шие ағашы
Кішкентай ғана құтыша,
Іші толған мықша.
Жауабы: Анар
Іші толған мықша.
Жауабы: Анар
Болғанда екі құлақ, екі шелек,
Бітіпті ортасында шынар терек.
Теректің сабынан ба деп ойлаймын,
Тұрады жауын жауып, күн себелеп.
Жауабы: Насос
Бітіпті ортасында шынар терек.
Теректің сабынан ба деп ойлаймын,
Тұрады жауын жауып, күн себелеп.
Жауабы: Насос
Судыр-судыр жүрегім,
Судыр қара дөненім.
Желіп кетсе жеткізбес,
Түсіп кетсе таптырмас.
Жауабы: Ор
Судыр қара дөненім.
Желіп кетсе жеткізбес,
Түсіп кетсе таптырмас.
Жауабы: Ор
Өмір-өмір өмірден,
Жаққан оты көмірден.
Шыңырау деген бір құс бар,
Жұмыртқасы темірден.
Жауабы: Мылтық, оқ
Жаққан оты көмірден.
Шыңырау деген бір құс бар,
Жұмыртқасы темірден.
Жауабы: Мылтық, оқ
Қара күшігім қаңқ етті,
Дауысы Бұхарға жетті.
Жауабы: Мылтықтың даусы
Дауысы Бұхарға жетті.
Жауабы: Мылтықтың даусы
Жоғарыдан айдадым,
Белін жіппен байладым.
Сыпыра тақта астында,
Шалып, қағып ойнадым.
Жауабы: Іс машинасы
Белін жіппен байладым.
Сыпыра тақта астында,
Шалып, қағып ойнадым.
Жауабы: Іс машинасы
Құлақтан кіріп, бойды алар,
Көңілге түрлі ой салар.
Жауабы: Ән-күй
Көңілге түрлі ой салар.
Жауабы: Ән-күй
Қояды әркім оны бұрап-бұрап.
Бар екен маңдайында жалғыз көзі,
Болады тоқсан түрлі айтқан сөзі.
Жауабы: Домбыра
Бар екен маңдайында жалғыз көзі,
Болады тоқсан түрлі айтқан сөзі.
Жауабы: Домбыра
Жоқтан бар қып сайратқан,
Тыңдаған жан жай тапқан.
Таңғажайып бір нәрсе,
Үйдің ішін жайнатқан.
Жауабы: Граммафон
Тыңдаған жан жай тапқан.
Таңғажайып бір нәрсе,
Үйдің ішін жайнатқан.
Жауабы: Граммафон
Салдырдым екі жорға жалтыр мұзға,
Он жігіт қызмет қылып жалғыз қызға.
Күніне жалғыз бекет жерді аралап,
Он жігіт тынығады әрең сонда.
Жауабы:..
Он жігіт қызмет қылып жалғыз қызға.
Күніне жалғыз бекет жерді аралап,
Он жігіт тынығады әрең сонда.
Жауабы:..
Жансыздан жалғыз шыққан боз арғымақ,
Арқаны бар арқасында жұмақ-жұмақ.
Ер ерттеп, екі айылын тартып алып,
Қамшыласа кетеді зулап-зулап.
Мініп ап..
Арқаны бар арқасында жұмақ-жұмақ.
Ер ерттеп, екі айылын тартып алып,
Қамшыласа кетеді зулап-зулап.
Мініп ап..
Жағалдайдың түйесi
Жар жағалап келедi.
Сауырында таңбасы
Күйiп-жанып келедi.
Жауабы: Күн
Жар жағалап келедi.
Сауырында таңбасы
Күйiп-жанып келедi.
Жауабы: Күн