Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Күлің, күлің, күлің ат,
Күліп өтті, көрдің бе?
Көлеңкесін көрсетпей
Жүріп өтті, көрдің бе?
Жауабы: Өзен
Күліп өтті, көрдің бе?
Көлеңкесін көрсетпей
Жүріп өтті, көрдің бе?
Жауабы: Өзен
Дедектейді, зырлайды,
Артқа мойын бұрмайды.
Жауабы: Өзен
Артқа мойын бұрмайды.
Жауабы: Өзен
Қасқанасы қылтылдап,
Көз қарасы жылтылдап.
Ұзын-ұзын ұз келер,
Ұзын бойлы қыз келер.
Жауабы: Ағынды су
Көз қарасы жылтылдап.
Ұзын-ұзын ұз келер,
Ұзын бойлы қыз келер.
Жауабы: Ағынды су
Суда жаралады,
Суда жоғалады.
Жауабы: Мұз
Суда жоғалады.
Жауабы: Мұз
Қық-қық етеді,
Кезіп жүріп көшені.
Жата қалса орнына,
Ақ доп тастап кетеді.
Жауабы: Тауық
Кезіп жүріп көшені.
Жата қалса орнына,
Ақ доп тастап кетеді.
Жауабы: Тауық
Өреді қайраңдап,
Келеді байпаңдап.
Қарғып түсіп өзенге,
Малтиды тайқаңдап.
Жауабы: Қаз
Келеді байпаңдап.
Қарғып түсіп өзенге,
Малтиды тайқаңдап.
Жауабы: Қаз
Дүниеде ағаш бар бек жайлаған,
Жанына адам барса ойбайлаған,
Ағаштың адам білер мінезі бар,
Мінгесіп екі бала той-тойлаған.
Жауабы: Түйе және..
Жанына адам барса ойбайлаған,
Ағаштың адам білер мінезі бар,
Мінгесіп екі бала той-тойлаған.
Жауабы: Түйе және..
Ұзын сабалақ есiк ашты,
Қара домалақ тұра қашты.
Жауабы: Түйенің құмалағы
Қара домалақ тұра қашты.
Жауабы: Түйенің құмалағы
Айтарын айт дегенде, ая батыр,
Болғанда асты гауһар, үсті шатыр.
Қазандай қара тастың дәл түбінде,
Бір түрлі адам таппас зәһар жатыр.
Жауабы:..
Болғанда асты гауһар, үсті шатыр.
Қазандай қара тастың дәл түбінде,
Бір түрлі адам таппас зәһар жатыр.
Жауабы:..
Жездекем бастап барады,
Жез түймесiн тастап барады.
Жауабы: Жылқының тезектері
Жез түймесiн тастап барады.
Жауабы: Жылқының тезектері
Бiр тұтам, екi тұтам
Басы айыр жүндi тұтам.
Жауабы: Сирақ, бақайшақ
Басы айыр жүндi тұтам.
Жауабы: Сирақ, бақайшақ
Даусы азанда,
Жақсылығы қазанда.
Жауабы: Бұзаулы сиырдың мөңірегені
Жақсылығы қазанда.
Жауабы: Бұзаулы сиырдың мөңірегені
Жамауы бар тігінсіз.
Киімі қалың жамылар.
Жыртығы жоқ, еш мінсіз,
Ала-құла тоны бар.
Жауабы: Ала мал
Киімі қалың жамылар.
Жыртығы жоқ, еш мінсіз,
Ала-құла тоны бар.
Жауабы: Ала мал
Басында таяғы бар,
Төрт аяғы бар.
Сегіз тұяғы бар,
Иегінде сақалы бар.
Жауабы: Серке
Төрт аяғы бар.
Сегіз тұяғы бар,
Иегінде сақалы бар.
Жауабы: Серке
Топырақ желді мініп, желді айдайды,
Болғанда түске жақын көлге айдайды.
Тамшыны жерден тамған керек қылып,
Топырақ өз-өзінен..
Болғанда түске жақын көлге айдайды.
Тамшыны жерден тамған керек қылып,
Топырақ өз-өзінен..
Қорықпайды күшті аңнан,
Қорқады тек тышқаннан.
Жауабы: Піл
Қорқады тек тышқаннан.
Жауабы: Піл
Бұлаңдаған құйрығы –
Бір алдарлық қулығы.
Жауабы: Түлкі
Бір алдарлық қулығы.
Жауабы: Түлкі
Келеді бір перизат итке мінген,
Таяғын итке мініп итпелеген,
Артында ағараңдар ешкісі бар,
Ешкісін итке мініп жетелеген.
Жауабы: Қоян
Таяғын итке мініп итпелеген,
Артында ағараңдар ешкісі бар,
Ешкісін итке мініп жетелеген.
Жауабы: Қоян
Төрт аяқты шалғы
Орып кетер малды.
Жауабы: Қасқыр
Орып кетер малды.
Жауабы: Қасқыр
Көзін жұмады,
Көзін ашады.
Сыбысын білдірмей,
Ақырын басады.
Жауабы: Мысық
Көзін ашады.
Сыбысын білдірмей,
Ақырын басады.
Жауабы: Мысық
Қырдан қырайман көрдім,
Судан сүлеймен көрдім.
Қайырылып тұрған тас көрдім,
Тұзсыз піскен ас көрдім.
Жауабы: Диірмен, балық, қауын
Судан сүлеймен көрдім.
Қайырылып тұрған тас көрдім,
Тұзсыз піскен ас көрдім.
Жауабы: Диірмен, балық, қауын
Сап-сары болған түрі бар,
Шақылдаған үні бар,
Жер астында тынығар.
Жауабы: Саршұнақ
Шақылдаған үні бар,
Жер астында тынығар.
Жауабы: Саршұнақ
Жел-жел бием, жел бием,
Желiндесе кiм бiлер?
Жау жапырақ түбiнде
Құлындаса кiм бiлер.
Жауабы: Балық
Желiндесе кiм бiлер?
Жау жапырақ түбiнде
Құлындаса кiм бiлер.
Жауабы: Балық
Буда, буда, буда жүн,
Будаланған шуда жүн.
Сыдырып қойған сұр таспа,
Қоңыр шолақ құнажын.
Жауабы: Тышқан
Будаланған шуда жүн.
Сыдырып қойған сұр таспа,
Қоңыр шолақ құнажын.
Жауабы: Тышқан
Тәтті.
Тәттінің іші қатты,
Қаттының іші тәтті.
Жауабы: Өрік
Тәттінің іші қатты,
Қаттының іші тәтті.
Жауабы: Өрік