Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Қызыл керіш тас боп түседі,
Ақ ұлпа қар боп шығады.
Жауабы: Бидай
Ақ ұлпа қар боп шығады.
Жауабы: Бидай
Пісер күнін сарылып,
Күтіп жүрдік сағынып.
Күз келгенде болыпты
Салиқалы сары мұрт.
Жауабы: Бидай
Күтіп жүрдік сағынып.
Күз келгенде болыпты
Салиқалы сары мұрт.
Жауабы: Бидай
Біреу-ақ анасы,
Мың шақты баласы.
Жауабы: Қарбыз
Мың шақты баласы.
Жауабы: Қарбыз
Көкала бешпет киеді,
Күннің көзін сүйеді.
Жауабы: Қарбыз
Күннің көзін сүйеді.
Жауабы: Қарбыз
Көктемде тұзақ құрғанмын,
Қолайлы деген қырға бір.
Тамызда барып жинадым,
Бір арба қызыл қырғауыл.
Жауабы: Қауын
Қолайлы деген қырға бір.
Тамызда барып жинадым,
Бір арба қызыл қырғауыл.
Жауабы: Қауын
Байлап қойдым қойымды,
Желіде жатып тойынды.
Жауабы: Қауын
Желіде жатып тойынды.
Жауабы: Қауын
Құдай-ай, құдіретіңнің панасынан,
Таңым бар мен Құдайдың бар күшіне,
Анасы туады екен баласынан.
Жауабы: Қауын
Таңым бар мен Құдайдың бар күшіне,
Анасы туады екен баласынан.
Жауабы: Қауын
Атан түйе тұралап,
Аштан қатып қалған ба?
Бір-ақ уыс құмалақ
Шықты қарнын жарғанда.
Жауабы: Асқабақ
Аштан қатып қалған ба?
Бір-ақ уыс құмалақ
Шықты қарнын жарғанда.
Жауабы: Асқабақ
Кіп-кішкене қазан,
Іші толы тағам.
Жауабы: Жаңғақ
Іші толы тағам.
Жауабы: Жаңғақ
Қозыларым көгендеулі күн ұзын,
Су ішкенмен шөп жемейді бір үзім.
Жауабы: Қияр
Су ішкенмен шөп жемейді бір үзім.
Жауабы: Қияр
Бiреуге найза түйрейдi,
Содан-ақ өзi күйрейдi.
Жауабы: Маса, сона
Содан-ақ өзi күйрейдi.
Жауабы: Маса, сона
Екi ұшы бұлдырақтай,
Ортасы қылдырықтай.
Жауабы: Құмырсқа
Ортасы қылдырықтай.
Жауабы: Құмырсқа
Дене мен аяқ-қол жоқ, құйрық пен бас,
Бұрыннан жан-жәндікке ойлаған қас.
Бес-алты ай демалыста күн көреді,
Оншалық керек етіп жемейді..
Бұрыннан жан-жәндікке ойлаған қас.
Бес-алты ай демалыста күн көреді,
Оншалық керек етіп жемейді..
Бір мақұлық бар екен төрт аяқты,
Тағыпты арқасына мың таяқты.
Ашуланса, аяқ-қолын көрсетпейді,
Көресің көзің салсаң ғажайыпты.
Жауабы: Кірпі
Тағыпты арқасына мың таяқты.
Ашуланса, аяқ-қолын көрсетпейді,
Көресің көзің салсаң ғажайыпты.
Жауабы: Кірпі
Көзі бар, қанаты бар балық дене,
Сияқты зор тұлғалы алып кеме.
Жауабы: Кит
Сияқты зор тұлғалы алып кеме.
Жауабы: Кит
Әуеден ақ-сары құс ән салады,
Келгенде шабытына жан алады.
Өзгеше қылығына қарап тұрсаң,
Дымы жоқ тақыр жерден нәр алады.
Жауабы: Сары маса
Келгенде шабытына жан алады.
Өзгеше қылығына қарап тұрсаң,
Дымы жоқ тақыр жерден нәр алады.
Жауабы: Сары маса
Тоқыған ауы – шыбынның жауы.
Жауабы: Өрмекші
Жауабы: Өрмекші
Кішкентай ғана түйме тас,
Атан түйе тарта алмас.
Жауабы: Кене
Атан түйе тарта алмас.
Жауабы: Кене
Елек-елек тарым бар,
Көтере алсаң бәрін ал.
Жауабы: Құмырсқаның илеуі
Көтере алсаң бәрін ал.
Жауабы: Құмырсқаның илеуі
Бір палуан өзі күшті, қайраты мол,
Өзінен үлкен затты көтерер ол.
Мейлі қыр, мейлі жота, мейлі төбе,
Қайқаңдап аса берер бәрінен де ол.
Жауабы:..
Өзінен үлкен затты көтерер ол.
Мейлі қыр, мейлі жота, мейлі төбе,
Қайқаңдап аса берер бәрінен де ол.
Жауабы:..
Қарайып ұшқанымен қарға емес,
Ін қазғанмен түлкі емес.
Арқасында боқшасы,
Жинағанмен мүлкі емес.
Жауабы: Қара қоңыз
Ін қазғанмен түлкі емес.
Арқасында боқшасы,
Жинағанмен мүлкі емес.
Жауабы: Қара қоңыз
Көлемі бірдей болған 8 доптың жетеуінің салмағы бірдей, ал біреуі басқаларынан ауырырақ. Күйентелі таразымен (екі жақта табағы бар таразы) екі рет..
Жеті ағам жерге түспейді.
Жауабы: Жеті қарақшы
Жауабы: Жеті қарақшы
Аппақ жолға қараймыз тамсанып,
Сүтін төгіп кеткен кім, жол салып?
Жауабы: Құс жолы
Сүтін төгіп кеткен кім, жол салып?
Жауабы: Құс жолы
Өркешіне мұз артқан,
Шудасынан су аққан,
Мынау неткен қара нар,
Күншіліктен мұратқан?
Жауабы: Тау
Шудасынан су аққан,
Мынау неткен қара нар,
Күншіліктен мұратқан?
Жауабы: Тау