Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Мекені қыр, тау-шыңдар,
Арқарлардың қошқарын
Айтып берер қайсың бар
Қане, зерек, достарым?
Жауабы: Құлжа
Арқарлардың қошқарын
Айтып берер қайсың бар
Қане, зерек, достарым?
Жауабы: Құлжа
Мирас қылған атадан
Баптап жылқы тел төлін,
Бабам қалай атаған
Аттың бұла «тентегін»?
Жауабы: Асау
Баптап жылқы тел төлін,
Бабам қалай атаған
Аттың бұла «тентегін»?
Жауабы: Асау
Екі тышқан бірлесіп кесіп-пішіп береді,
Екеуі бірге жүрмесе,жоқ қой бізге керегі.
Жауабы: Қайшы
Екеуі бірге жүрмесе,жоқ қой бізге керегі.
Жауабы: Қайшы
Пысқыратын не?
Ысқыратын не?
Жауабы: Құлан, жылан
Ысқыратын не?
Жауабы: Құлан, жылан
Биік ала бағана,
Жайылып жүр далада.
Жауабы: Керік
Жайылып жүр далада.
Жауабы: Керік
Ыржияды, күледі,
Басқан ізді біледі.
Таусылмайтын шабысы,
Жұртқа мәлім жүрісі.
Жауабы: Түлкі
Басқан ізді біледі.
Таусылмайтын шабысы,
Жұртқа мәлім жүрісі.
Жауабы: Түлкі
Тауға шықса, жүгірген,
Таудан түссе, сүрінген.
Жауабы: Қоян
Таудан түссе, сүрінген.
Жауабы: Қоян
Тәнсіз, жансыз кім,
Қайда тұрады?
Жауабы: Судағы балық
Қайда тұрады?
Жауабы: Судағы балық
Инесі көп,
Тігуге икемі жоқ.
Жауабы: Кірпі
Тігуге икемі жоқ.
Жауабы: Кірпі
Аттап болмас алтын қазық,
Ұстап болмас темір қазық.
Жауабы: Жылан
Ұстап болмас темір қазық.
Жауабы: Жылан
Шел басқан шыбық,
Кетті құмға сіңіп.
Жауабы: Жылан
Кетті құмға сіңіп.
Жауабы: Жылан
Жау келсе, қатты сасады,
Құйрығын тастай қашады.
Жауабы: Кесіртке
Құйрығын тастай қашады.
Жауабы: Кесіртке
Кішкене ғана бойы бар,
Тамақта ғана ойы бар.
Тіршілік құрып жүреді
Шамасы аз жануар.
Жауабы: Сұңқар
Тамақта ғана ойы бар.
Тіршілік құрып жүреді
Шамасы аз жануар.
Жауабы: Сұңқар
Таңертең тұр-тұрлайды,
Кешке жат деп жыр жырлайды.
Жауабы: Қораз
Кешке жат деп жыр жырлайды.
Жауабы: Қораз
Сөйлесе, сөзді,
Айтса, ауызды,
Тынысы басқа,
Маңдайы қасқа.
Жауабы: Тоты құс
Айтса, ауызды,
Тынысы басқа,
Маңдайы қасқа.
Жауабы: Тоты құс
Күні-түні тіл қатпай,
Қол шалғыны өкшелеп.
Шапқан шөпті құрғатпай,
Жинайды ол дестелеп.
Жауабы: Тырна
Қол шалғыны өкшелеп.
Шапқан шөпті құрғатпай,
Жинайды ол дестелеп.
Жауабы: Тырна
Шелектеп құйсаң да, су жұқпас.
Жауабы: Үйрек
Жауабы: Үйрек
Судан шықпас,
Су жұқпас.
Жауабы: Қаз бен үйрек
Су жұқпас.
Жауабы: Қаз бен үйрек
Қамысы қара көлдің бунақ-бунақ,
Жел есер қара көлден тулап-тулап.
Мысырға ұзатылған апаларың
Төркіндеп келе жатыр улап-шулап.
Жауабы: Туған..
Жел есер қара көлден тулап-тулап.
Мысырға ұзатылған апаларың
Төркіндеп келе жатыр улап-шулап.
Жауабы: Туған..
Бір керуен аттанады Шам шәріне,
Алыс жол алты айлық хан шәріне.
Қош айтып, қоғалы көл, қом суларға,
Созады ащы даусын таң сәріде.
Жауабы: Жыл..
Алыс жол алты айлық хан шәріне.
Қош айтып, қоғалы көл, қом суларға,
Созады ащы даусын таң сәріде.
Жауабы: Жыл..
Екі рет туады,
Бір рет өледі.
Жауабы: Құс
Бір рет өледі.
Жауабы: Құс
Құдай шебер ме,
Құрқылтай шебер ме?
Жауабы: Ұя
Құрқылтай шебер ме?
Жауабы: Ұя
Ас,
Астың ішінде тас,
Тастың ішінде және ас.
Жауабы: Өрік
Астың ішінде тас,
Тастың ішінде және ас.
Жауабы: Өрік
Қышқыл қызыл бытыра
Тығып алып ұртына.
Тымырайып тұрғаны,
Түк шығармай сыртына.
Жауабы: Анар
Тығып алып ұртына.
Тымырайып тұрғаны,
Түк шығармай сыртына.
Жауабы: Анар
Жер бетінде селдір шаш,
Жер астында жұмыр бас.
Жауабы: Қызылша
Жер астында жұмыр бас.
Жауабы: Қызылша