Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Самұрық құс самғады.
Көктен өтіп,
Айға жетіп,
Жеңілдеді салмағы.
Жауабы: Космос кораблі
Көктен өтіп,
Айға жетіп,
Жеңілдеді салмағы.
Жауабы: Космос кораблі
Жүргіздім бұл үйімді,
Жүйткісе, жұрт сүйінді:
Бар жолмен жұртты тасып жүр,
Жылдамдыққа басып жүр.
Жауабы: Автобус
Жүйткісе, жұрт сүйінді:
Бар жолмен жұртты тасып жүр,
Жылдамдыққа басып жүр.
Жауабы: Автобус
Төбедегі сылдырмақ
Төмен түсті құлдырап.
Сылдыр-сылдыр сылдырмақ
Сынып қалды сыңғырап.
Жауабы: Сүңгі
Төмен түсті құлдырап.
Сылдыр-сылдыр сылдырмақ
Сынып қалды сыңғырап.
Жауабы: Сүңгі
Жалы – темір,
Жолы – темір
Темір атты
Зымыраттым.
Жауабы: Трамвай
Жолы – темір
Темір атты
Зымыраттым.
Жауабы: Трамвай
Темір сирақты
Алып жирафты
Бәрі біледі,
Үй сап береді.
Жауабы: Көтергіш кран
Алып жирафты
Бәрі біледі,
Үй сап береді.
Жауабы: Көтергіш кран
Тұмсығы – қалақ,
Тұрмайды қарап:
Тау-тасты қопарады,
Бұл не деп аталады?
Жауабы: Бульдозер
Тұрмайды қарап:
Тау-тасты қопарады,
Бұл не деп аталады?
Жауабы: Бульдозер
Сымға жалғанып,
Сыммен бойлайды:
Ол келсе шам жанып,
Үй іші жайнайды.
Жауабы: Электр тогы
Сыммен бойлайды:
Ол келсе шам жанып,
Үй іші жайнайды.
Жауабы: Электр тогы
Жолдардың торабын,
Абайлап қарағын,
Әйгілеп үш сөзді,
Бір дәу тұр үш көзді.
Оған жас-кәріміз –
Бағындық бәріміз.
Жауабы: Бағдаршам
Абайлап қарағын,
Әйгілеп үш сөзді,
Бір дәу тұр үш көзді.
Оған жас-кәріміз –
Бағындық бәріміз.
Жауабы: Бағдаршам
Алдында бір нәрсе әкеп берсе, тегі
Оңын сол, солын оң ғып көрсетеді.
Жауабы: Айна
Оңын сол, солын оң ғып көрсетеді.
Жауабы: Айна
Қайнаған шілдеңіз де оған суық,
Ыссыға төзбегенді тығам қуып.
Жауабы: Тоңазытқыш
Ыссыға төзбегенді тығам қуып.
Жауабы: Тоңазытқыш
Үсті тымық, қарасам,
Асты болса ала шаң.
Жауабы: Елекпен ұн илеу
Асты болса ала шаң.
Жауабы: Елекпен ұн илеу
Аузына алса бірауық,
Тынши қалар жылауық.
Жауабы: Емізік
Тынши қалар жылауық.
Жауабы: Емізік
Түрі-түсі ақ мамықтан аумаған,
Туа сала мұз үстінде «аунаған»,
Ақ үрпектің атауын
Кім айтады дәл маған?
Жауабы: Ақкүшік – Итбалықтың баласы
Туа сала мұз үстінде «аунаған»,
Ақ үрпектің атауын
Кім айтады дәл маған?
Жауабы: Ақкүшік – Итбалықтың баласы
Қомдай қағып қанатын,
Торғай болып ұшатын,
Қайсың барсың табатын
Ең кішкентай құс атын?
Жауабы: Колибри
Торғай болып ұшатын,
Қайсың барсың табатын
Ең кішкентай құс атын?
Жауабы: Колибри
Күші адал болса да,
Өзі арам есепті,
Сүйкімі жоқ оншама,
Төлін не дер есектің?
Жауабы: Қодық
Өзі арам есепті,
Сүйкімі жоқ оншама,
Төлін не дер есектің?
Жауабы: Қодық
Кезіп сай мен саласын,
Ен жайлаған даласын
Қасқыр бөлтірігінің
Қалай атар анасын?
Жауабы: Құртқа
Ен жайлаған даласын
Қасқыр бөлтірігінің
Қалай атар анасын?
Жауабы: Құртқа
Көркі көл мен жаздың,
Иесі әсем саздың,
Айтшы, қалай аталар
Балапаны қаздың?
Жауабы: Мамыр
Иесі әсем саздың,
Айтшы, қалай аталар
Балапаны қаздың?
Жауабы: Мамыр
Кеңге салар арқаны,
Таудан сайлап мекенін,
Білсең айтшы, ал қане,
Қозықа не екенін?
Жауабы: Арқардың төлі
Таудан сайлап мекенін,
Білсең айтшы, ал қане,
Қозықа не екенін?
Жауабы: Арқардың төлі
Жануарға қосарлап құсты
Пайда болар сұсты,
Екпіні бар күшті
Білесің бе құсты?
Жауабы: Түйеқұс
Пайда болар сұсты,
Екпіні бар күшті
Білесің бе құсты?
Жауабы: Түйеқұс
Білсең аңның пырағын,
Бетпақдала – тұрағын.
Айта қойшы сен бізге
Жез киіктің лағын.
Жауабы: Құралай
Бетпақдала – тұрағын.
Айта қойшы сен бізге
Жез киіктің лағын.
Жауабы: Құралай
Көлге жұпсыз қонбаған,
Әнін сүйер иен далам
Аққу құстың баласын
Атап берші сен маған.
Жауабы: Көгілдір
Әнін сүйер иен далам
Аққу құстың баласын
Атап берші сен маған.
Жауабы: Көгілдір
Ертегі көп ол жайлы,
Жүрген жерін алдайды.
Қатысы бар ал оған
Білесің бе Мыржайды?
Жауабы: Түлкінің баласы
Жүрген жерін алдайды.
Қатысы бар ал оған
Білесің бе Мыржайды?
Жауабы: Түлкінің баласы
Таудың басын жайлаған,
Құйқылжыта сайраған
Құс төресін киелі
Айтып берер қай балаң?
Жауабы: Ұлар
Құйқылжыта сайраған
Құс төресін киелі
Айтып берер қай балаң?
Жауабы: Ұлар
Жылы, теңбіл ішігі,
Сүп-сүйкімді пішімі,
Айтшы қалай аталар
Ақбарыстың күшігі?
Жауабы: Алан
Сүп-сүйкімді пішімі,
Айтшы қалай аталар
Ақбарыстың күшігі?
Жауабы: Алан
Барлығын да бабалар
Өз атымен атапты.
Қайсың барсың таба алар
Сөз төркіні мақатты?
Жауабы: Аюдың еркегі
Өз атымен атапты.
Қайсың барсың таба алар
Сөз төркіні мақатты?
Жауабы: Аюдың еркегі