Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
тобеден тонеди
тамшысын тогеди
солкезде,ой,каулап,
байшешек онеди
жауабы жанбыр
тамшысын тогеди
солкезде,ой,каулап,
байшешек онеди
жауабы жанбыр
Қат, қат, қат кигіз,
Қатауыл тұрған қай кигіз?
Бүк, бүк, бүк кигіз,
Бүктеулі тұрған қай киіз?
Құран, бәкі
Қатауыл тұрған қай кигіз?
Бүк, бүк, бүк кигіз,
Бүктеулі тұрған қай киіз?
Құран, бәкі
Диірмен-диірмен тасы бар,
Алтын күрек қасы бар.
Оны тапқан адамның
Бір жүз жиырма бес жасы бар.
Құран
Алтын күрек қасы бар.
Оны тапқан адамның
Бір жүз жиырма бес жасы бар.
Құран
Мекеде бір дария бар беті қатқан,
Бетіне бетегесі шығып жатқан.
Құран
Бетіне бетегесі шығып жатқан.
Құран
Жүз он төрт балапан бар бір ұяда,
Сөздері балдан тәтті бек зияда.
Жүз он төрт балапанда бес мың тіл бар,
Білмейді қайбір надан..
Сөздері балдан тәтті бек зияда.
Жүз он төрт балапанда бес мың тіл бар,
Білмейді қайбір надан..
Қу ағаштың басында,
Құтырған адам айқайлайды.
Азаншы
Құтырған адам айқайлайды.
Азаншы
Үсті - жарық,
Асты - жарық,
Ішіне кірсең адам қалмай,
Сонда да бұған барып болмай.
Пейіш
Асты - жарық,
Ішіне кірсең адам қалмай,
Сонда да бұған барып болмай.
Пейіш
Біссімілдә да біссімілдә,
Біссімілдәсіз бастаған,
Ол біссімілдәні білмеген,
Дозақ отына тасталған.
Ассалаумағалейкум біссімілләсіз..
Біссімілдәсіз бастаған,
Ол біссімілдәні білмеген,
Дозақ отына тасталған.
Ассалаумағалейкум біссімілләсіз..
Жиылған туған айға бір топ жұлдыз,
Жиылар түнде тарқап, аман күндіз.
Қажеті ақыреттің табылады ол айға,
Қанша мақұлық келсе де жүз.
Молдаға..
Жиылар түнде тарқап, аман күндіз.
Қажеті ақыреттің табылады ол айға,
Қанша мақұлық келсе де жүз.
Молдаға..
Басы жоқ, жаны жоқ,
От оттатып, су ішкен.
Мұса пайғамбардың асасы
От оттатып, су ішкен.
Мұса пайғамбардың асасы
Бір жанды бұл уақытта неғылып жүр?
Боларын қияметтің сағынып тұр.
Құдайдың құдіретін дұрыс деме,
Үстіне он төрт көрпе жамылып тұр.
Жер..
Боларын қияметтің сағынып тұр.
Құдайдың құдіретін дұрыс деме,
Үстіне он төрт көрпе жамылып тұр.
Жер..
Ақ арқанға байлаулы ақбоз ат,
Ат пысқырса - жоқ қылады,
Арқан үзілсе - шоқ қылады.
Құдай, бәле
Ат пысқырса - жоқ қылады,
Арқан үзілсе - шоқ қылады.
Құдай, бәле
Шығасың, шығасың - шыға алмайсың,
Қарайсың, қарайсың - көре алмайсың.
Не сұрасаң - баршаға береді.
Алла
Қарайсың, қарайсың - көре алмайсың.
Не сұрасаң - баршаға береді.
Алла
Біреу екеу болмайды,
Екеу үшеу болмайды,
Үшеу төртеу болмайды,
Төртеу бесеу болмайды,
Бесеу алтау болмайды.
Бір құдай, ай менен күн, ошақтың..
Екеу үшеу болмайды,
Үшеу төртеу болмайды,
Төртеу бесеу болмайды,
Бесеу алтау болмайды.
Бір құдай, ай менен күн, ошақтың..
Айнала ақ терек,
Бұтақсыз, жапырақсыз.
Имансыз
Бұтақсыз, жапырақсыз.
Имансыз
Құдай берген ақ атан,
Салсам - жүк көтерер,
Жүрсе - ізді,
Панасы - қызды.
Иман мен адам
Салсам - жүк көтерер,
Жүрсе - ізді,
Панасы - қызды.
Иман мен адам
Ұйықтап жатып түс көрсем,
Ойымда әрне бар екен?
Көкке шығып қарасам,
Дүние жүзі тар екен.
Сахыбат етіп байқасам,
Мінгенім сонда шар екен.
Кіріп..
Ойымда әрне бар екен?
Көкке шығып қарасам,
Дүние жүзі тар екен.
Сахыбат етіп байқасам,
Мінгенім сонда шар екен.
Кіріп..
Əсем бақта əн салады,
Əніне жұрт тамсанады.
Жауабы-Бұлбұл
Əніне жұрт тамсанады.
Жауабы-Бұлбұл
Еңбегі бапты,
Емгені тәтті.
Өмірлік нәрін
Гүлдерден тапты.
Жауабы: Бал арасы
Емгені тәтті.
Өмірлік нәрін
Гүлдерден тапты.
Жауабы: Бал арасы
Ғажап көпір аспалы
Айшықтап тұр аспанды.
Жауабы: Кемпірқосақ
Айшықтап тұр аспанды.
Жауабы: Кемпірқосақ
Бұлт емес, жел емес, –
Бұлттан бір кем емес:
Төгіп өтсе нөсерді,
Егін жайнап өседі.
Жауабы: Жаңбырлатқыш
Бұлттан бір кем емес:
Төгіп өтсе нөсерді,
Егін жайнап өседі.
Жауабы: Жаңбырлатқыш
Ас бөлмеде тұрағы,
Алған демі суық-ақ.
Ішін тартып тұрады
Ішек-қарны шұрылдап.
Жауабы: Тоңазытқыш
Алған демі суық-ақ.
Ішін тартып тұрады
Ішек-қарны шұрылдап.
Жауабы: Тоңазытқыш
Көннен түбі, қақпағы,
Қаудырай ма, нетеді?
Екі жеңіл тоқпағы
Ербең-ербең етеді.
Жауабы: Барабан
Қаудырай ма, нетеді?
Екі жеңіл тоқпағы
Ербең-ербең етеді.
Жауабы: Барабан
Қабырғасы шойыннан,
Омыртқасы шойыннан
Жылыту үшін бөлмені
Үй ішіне қойылған.
Жауабы: Жылу батареясы
Омыртқасы шойыннан
Жылыту үшін бөлмені
Үй ішіне қойылған.
Жауабы: Жылу батареясы