Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Құм жолад жортады,
Тұрса жеп қияқты,
Сыбызғы тартатын,
Музыкант сияқты.
Тұрса жеп қияқты,
Сыбызғы тартатын,
Музыкант сияқты.
Шақылдап ашықта,
Тiк тұрар қазықтай,
Жем iздеп жортады,
Тысырдан қорқады
Iнiн кеп сағалар,
Зып етiп жоғалар.
Тiк тұрар қазықтай,
Жем iздеп жортады,
Тысырдан қорқады
Iнiн кеп сағалар,
Зып етiп жоғалар.
Тор тоқуға шебер-ақ,
Бiрақ киiм тiкпейдi.
Өнерi де өнер-ақ,
Бiрақ iсi бiтпейдi.
Бiрақ киiм тiкпейдi.
Өнерi де өнер-ақ,
Бiрақ iсi бiтпейдi.
Денесi буылтық,
Сырты жасыл түк.
жауабы - Жұлдыз құрты
Сырты жасыл түк.
жауабы - Жұлдыз құрты
Жұдырықтай тұрқы,
Ошағанға ұқсас сырты.
Бұл не?
Ошағанға ұқсас сырты.
Бұл не?
Тұмсығынан торайдың,
Тұмсығы бар аумаған.
Үстiн түгел орайтын,
Тоны ине қаулаған.
Тұмсығы бар аумаған.
Үстiн түгел орайтын,
Тоны ине қаулаған.
Ешбiр бұйым тiкпеген,
Үстi толған көк тебен.
Үстi толған көк тебен.
Үстi толы ине,
Бiрақта, iс тiгiп,
Қадамайды түйме.
Бiрақта, iс тiгiп,
Қадамайды түйме.
Құжынаған жұмыскер
Бiрлескенде тым iскер.
Бiрлескенде тым iскер.
Тастамайды бiр елi,
Үйiн сүйреп жүредi.
Үйiн сүйреп жүредi.
Жер қопарған тiсiмен,
Сескенесiң түсiнен.
Сескенесiң түсiнен.
Борық iздеп iшiнен,
Қара жердi
Беткейдi
Қопарады тiсiмен,
Бiрақ егiн екпейдi.
Қара жердi
Беткейдi
Қопарады тiсiмен,
Бiрақ егiн екпейдi.
Төрт түлiктiң рэкетi,
Түзде жүрер көк серi.
Түзде жүрер көк серi.
Сұрғылт тартқан түсi бар.
Ақсиған көп тiсi бар
Тыным таппай жүгiрiп,
Сiлекейi шұбырған,
Қыстау маңын ториды,
Ауылдың өш бар итi.
Ақсиған көп тiсi бар
Тыным таппай жүгiрiп,
Сiлекейi шұбырған,
Қыстау маңын ториды,
Ауылдың өш бар итi.
Табанынан тыз етiп,
Жүрсе дағы сыз өтiп.
Күнi-түнi ерiнбей,
Үйдi жүрер күзетiп.
Жүрсе дағы сыз өтiп.
Күнi-түнi ерiнбей,
Үйдi жүрер күзетiп.
Адамға серiк,
Күзетке берiк.
Күзетке берiк.
Мұртын сипап күн бойы,
Бетiн сусыз жуады.
Тысырды аңдып түн бойы,
Тышқанды көп қуады.
Бетiн сусыз жуады.
Тысырды аңдып түн бойы,
Тышқанды көп қуады.
Денесiне қапталған,
Сырты түбiт тоны бар.
Дыбыссыз кiрiп-шығады,
Бүкiрейген жоны бар.
Сырты түбiт тоны бар.
Дыбыссыз кiрiп-шығады,
Бүкiрейген жоны бар.
Ерiксе,
Құйрығымен ойнайды.
Зерiксе,
Ұйқыға бiр тоймайды.
Құйрығымен ойнайды.
Зерiксе,
Ұйқыға бiр тоймайды.
Ызындап ән салып,
Жұп-жұқа қанаты.
Тәттiге тамсанып,
Қоқысқа қонады.
Жұп-жұқа қанаты.
Тәттiге тамсанып,
Қоқысқа қонады.
Қоңырқай жүнi бар,
Терiсi өте бағалы
Аязды күнi жылынар,
Киiм тiккен жағалы.
Терiсi өте бағалы
Аязды күнi жылынар,
Киiм тiккен жағалы.
Сұм жүздi,
Құралай көздi,
Киiкше секiрген,
Бура санды,
Жолбарыс тонды.
Құралай көздi,
Киiкше секiрген,
Бура санды,
Жолбарыс тонды.
Тастан салған үйi бар,
Көшiп жүрер асықпай,
Қыста ұйықтап бұйығар,
Тамақ iздеп, ашықпай.
Көшiп жүрер асықпай,
Қыста ұйықтап бұйығар,
Тамақ iздеп, ашықпай.
Қанды сорып сүлiктей,
Ызыңдап кеп шағады,
Бұл қандай бүлiк дой?
Ызыңдап кеп шағады,
Бұл қандай бүлiк дой?
Шөп iшiнде жүредi,
Шақса уын жаяды.
Зиянын қойлар бiледi,
Кұйсетiп жеп қояды.
жауабы - Қарақұрт
Шақса уын жаяды.
Зиянын қойлар бiледi,
Кұйсетiп жеп қояды.
жауабы - Қарақұрт