Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Асқа бармайды,
Аспаздан қалмайды.
Аспаздан қалмайды.
Басы ұяда,
Құйрығы қияда.
Құйрығы қияда.
Үйректің өзі тереңде,
Ақ құйрығы ернеуде.
Ақ құйрығы ернеуде.
Ішкен суын шұңқырға құяды.
Жаңа табақ түбі тесік,
Тақ-тақ етті,
Астынан керуен өтті.
жауабы - Елеуіш астынан өткен ұн
Тақ-тақ етті,
Астынан керуен өтті.
жауабы - Елеуіш астынан өткен ұн
Бір жансыз, өзі жаңа, дөп-дөңгелек,
Жұтатын қисабы жоқ тамақ керек,
Өзіне керек асын бере берсең,
Қылады ірлі-уақты екі бөлек.
Жұтатын қисабы жоқ тамақ керек,
Өзіне керек асын бере берсең,
Қылады ірлі-уақты екі бөлек.
Өзі - жаңа,
Өзі - тесік.
Өзі - тесік.
Көз алмассың жүзінен,
Үй өткерер көзінен.
Үй өткерер көзінен.
Кішкене ғана аран,
Асты толған боран.
Асты толған боран.
Үйге біткен бәйтерек,
Жапырағы жыртық терек,
Жапырағы жыртық болса да,
Бәйбішеге сол керек.
Жапырағы жыртық терек,
Жапырағы жыртық болса да,
Бәйбішеге сол керек.
Аласа үйден қар борайды.
Тап-тап етеді,
Астынан керуен өтеді.
Астынан керуен өтеді.
Ана беттен бір ұрды,
Мына беттен бір ұрды.
Апам ұра берген соң
Аппақ тозаң құйылды.
Мына беттен бір ұрды.
Апам ұра берген соң
Аппақ тозаң құйылды.
Жоғарыдан асқан,
Ортасына көр-жөр басқан.
жауабы - Аяқ қап
Ортасына көр-жөр басқан.
жауабы - Аяқ қап
Тамаша құстар көрдім құйған қыштай,
Қапаста жатыр алтау іші пыспай,
Қапастан сол алтауы шыға келсе,
Қылады әркім құрмет қолын ұстай.
жауабы ..
Қапаста жатыр алтау іші пыспай,
Қапастан сол алтауы шыға келсе,
Қылады әркім құрмет қолын ұстай.
жауабы ..
Бір ағаштан үй тіктім, тиып-қиып,
Ішіне неше мың жан кетер сыйып,
Тек біріне ғана сен тиіп қалсаң,
Баршасына кетеді бүлік тиіп.
Ішіне неше мың жан кетер сыйып,
Тек біріне ғана сен тиіп қалсаң,
Баршасына кетеді бүлік тиіп.
Кең балақтың ішінде
Кетпен сап болады.
Кетпен сап болады.
Жансызда бір жансыз бар тоймайтұғын,
Қолында шоқпары бар қоймайтұғын,
Белінде үш-төрт жерден белбеуі бар,
Өзі өлмесе, белбеуі тозбайтұғын.
Қолында шоқпары бар қоймайтұғын,
Белінде үш-төрт жерден белбеуі бар,
Өзі өлмесе, белбеуі тозбайтұғын.
Аузы бар да тісі жоқ,
Оны ұрмаған кісі жоқ.
Оны ұрмаған кісі жоқ.
Үлкен келін есік ашты,
Кіші келін ұрып қашты.
Кіші келін ұрып қашты.
Буынын басса, былқ етер,
Тайып кетсе, шық етер.
Тайып кетсе, шық етер.
Айдаһар жылан көрдім екі басты,
Бір басы бір басынан екі елі асты.
Аузына қанша нәрсе түссе-дағы
Аптығып өз-өзінен жұта алмасты.
Бір басы бір басынан екі елі асты.
Аузына қанша нәрсе түссе-дағы
Аптығып өз-өзінен жұта алмасты.
Түнде буаз, күндіз қысыр,
Күндіз буаз, түнде қысыр.
Күндіз буаз, түнде қысыр.
Бір бием желіні жетіп егіз тапқан,
Айғыры туар күні үйірін тапқан.
Бірі ұлпал, ласының бірі жаңқа,
Япырай, неткен зерек мұны тапқан.
Айғыры туар күні үйірін тапқан.
Бірі ұлпал, ласының бірі жаңқа,
Япырай, неткен зерек мұны тапқан.
Көк өгізім гүрілдейді,
Жансыз ағаш дірілдейді.
жауабы - Саба піспек
Жансыз ағаш дірілдейді.
жауабы - Саба піспек