Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Бір адам кейпі жаман, жалпақ бетті,
Тауыпты ерге тимей қырық перзентті.
Әр қайсы тоқсан алты бала туып,
Ол өзі жансыз талай мыңға..
Тауыпты ерге тимей қырық перзентті.
Әр қайсы тоқсан алты бала туып,
Ол өзі жансыз талай мыңға..
Сабы бар екі қарыс, басы қуыс,
Істейді адамзатқа күнде жұмыс.
Бәрінде жан біткеннін бірдей көрер,
Міндетті қызметін етпес..
Істейді адамзатқа күнде жұмыс.
Бәрінде жан біткеннін бірдей көрер,
Міндетті қызметін етпес..
Кішкентай ғана місіре,
Тәмәм елдің жесіре.
жауабы
Тиын
Тәмәм елдің жесіре.
жауабы
Тиын
Жер жүзінде бір қыз бар,
Қырық ерге тиіпті,
Тиіпті де шығыпты
Және тағы қыз екен.
жауабы
Ақша
Қырық ерге тиіпті,
Тиіпті де шығыпты
Және тағы қыз екен.
жауабы
Ақша
Дүние аты мәшһүр болған қымбат,
Ықшамды әдемілік, сонда сымбат.
Мақсатың көңіліндегі табылады,
Адамға ықыласпен қызмет қылмақ.
жауабы
Ақша
Ықшамды әдемілік, сонда сымбат.
Мақсатың көңіліндегі табылады,
Адамға ықыласпен қызмет қылмақ.
жауабы
Ақша
Кішкентай ғана безер,
Жер дүниені кезер.
жауабы
Күміс ақша
Жер дүниені кезер.
жауабы
Күміс ақша
Алты аяғы бар,
Талдан таяғы бар,
Арқасында құйрығы бар,
Иесінен бұйрығы бар.
жауабы
Безбен
Талдан таяғы бар,
Арқасында құйрығы бар,
Иесінен бұйрығы бар.
жауабы
Безбен
Үш тармақ, басы жұмыр сабағы бар,
Келмейтін дастарханға табағы бар.
Берсеңде қандай нәрсе жеп қояды,
Тоятын қырық асаса тамағы..
Келмейтін дастарханға табағы бар.
Берсеңде қандай нәрсе жеп қояды,
Тоятын қырық асаса тамағы..
О, құдайдың бұйрығы,
Төбесінде құйрығы.
Алты аяғы,
Екі табаны бар,
Бір таяғы бар.
жауабы
Таразы
Төбесінде құйрығы.
Алты аяғы,
Екі табаны бар,
Бір таяғы бар.
жауабы
Таразы
Қам қамал, қамқам қамал, қамқан кемер,
Бұл қамқан тоқсан алты толып семер,
Құмырсқа қисық жолын түзетеді,
Бар ма екен осыдан да басқа..
Бұл қамқан тоқсан алты толып семер,
Құмырсқа қисық жолын түзетеді,
Бар ма екен осыдан да басқа..
Бір нәрсе екі аяқты, сабағы бар,
Жейтұғын дастархансыз табағы бар.
Жануар не берсең де талғамайды,
Күніне қырық асайтын тамағы бар.
жауабы
Таразы
Жейтұғын дастархансыз табағы бар.
Жануар не берсең де талғамайды,
Күніне қырық асайтын тамағы бар.
жауабы
Таразы
Сегіз оннан құралған сексен сегіз,
Арасында төрт-төрттен екі сегіз.
Кейде жиып кетеді,кейде тосып,
Шешесіз ақылға сап..
Арасында төрт-төрттен екі сегіз.
Кейде жиып кетеді,кейде тосып,
Шешесіз ақылға сап..
Бір талай құс кеп қонды балағанға,
Болады сексен сегіз санағанда.
Ішінде сексен үйрек, сексен қарға,
Құйрығын жан шыдатпас..
Болады сексен сегіз санағанда.
Ішінде сексен үйрек, сексен қарға,
Құйрығын жан шыдатпас..
Қойыма қора соқтым жермен жексен,
Бұл қойым кейде сегіз, кейде сексен,
Сегізді сексен менен қосып салса,
Болады сексен сегіз..
Бұл қойым кейде сегіз, кейде сексен,
Сегізді сексен менен қосып салса,
Болады сексен сегіз..
Бар еді бір жұмбағым сексен сегіз,
Табасың ақылменен ескерсеңіз.
Болғанда бірі-онға, оны-мыңға,
Жауабын кешіктірмей жеткерсеңіз.
жауабы
Есепшот
Табасың ақылменен ескерсеңіз.
Болғанда бірі-онға, оны-мыңға,
Жауабын кешіктірмей жеткерсеңіз.
жауабы
Есепшот
Айналасы қорған,
Он жігіт бар торыған.
Есебі көңілден,
Арқаны темірден.
жауабы
Есепшот
Он жігіт бар торыған.
Есебі көңілден,
Арқаны темірден.
жауабы
Есепшот
Бітімді төрт бұранда,сегіз сала,
Үстінде ойнақтайды сексен бала.
Еш пенде бұл жұмбақты тапқан емес,
Тауып бер жұмбағымды шапшаң..
Үстінде ойнақтайды сексен бала.
Еш пенде бұл жұмбақты тапқан емес,
Тауып бер жұмбағымды шапшаң..
Бағылған бір қорада жүздей саулық,
Соғылған қорғаны бар биік тау қып.
Бес қасқыр араласып бастан-аяқ,
Бірін қуып, бірін тартып кетті..
Соғылған қорғаны бар биік тау қып.
Бес қасқыр араласып бастан-аяқ,
Бірін қуып, бірін тартып кетті..
Бір нәрсе бұл дүниеде жоқ дерегі,
Әр жерде ақылдассаң бар керегі,
Қыстауы, жаз жайлауы он өзенде,
Өзінің сексен сегіз дөңгелегі.
жауабы
Есепшот
Әр жерде ақылдассаң бар керегі,
Қыстауы, жаз жайлауы он өзенде,
Өзінің сексен сегіз дөңгелегі.
жауабы
Есепшот
Айнала қарағайдан тұр терегі,
Адамға ақыл қосса бар керегі.
Ол өзі он өзекті жайлап өткен,
Сексен сегіз келеді дөңгелегі.
жауабы
Есепшот
Адамға ақыл қосса бар керегі.
Ол өзі он өзекті жайлап өткен,
Сексен сегіз келеді дөңгелегі.
жауабы
Есепшот
Бір қалаға қоныпты ұшып келіп,
Топтана сексен сегіз қараша үйрек,
Төртеуден бөлініпті бір сегізі,
Қалғаны кілең оннан-оннан бөлек-бөлек,
Болған..
Топтана сексен сегіз қараша үйрек,
Төртеуден бөлініпті бір сегізі,
Қалғаны кілең оннан-оннан бөлек-бөлек,
Болған..
Бір нәрсе сондай епті жер баспайды,
Аптығып ақылынан бір саспайды.
Данышпан ақылы көп сондай зерек,
Жаңылып басқа жөнге бір..
Аптығып ақылынан бір саспайды.
Данышпан ақылы көп сондай зерек,
Жаңылып басқа жөнге бір..
Ол не дүр бір нәрсе бар ойға зерек,
Жүгірер әрлі-берлі дөп-дөңгелек.
Жай нәрсе өз бетімен түк білмейді,
Қосымша адамзаттың зейіні..
Жүгірер әрлі-берлі дөп-дөңгелек.
Жай нәрсе өз бетімен түк білмейді,
Қосымша адамзаттың зейіні..
Бұтаға ілген үлпершек,
Іші нәрлі қызыл сөл,
Теріп алып үлгерсек.
жауабы
Бүлдірген
Іші нәрлі қызыл сөл,
Теріп алып үлгерсек.
жауабы
Бүлдірген
Тұлымы бар төбесінде,
Күлтеленіп шумақталған,
Құлағы бар денесінде,
Сұңғақ бойы бунақталған.
жауабы
Қамыс
Күлтеленіп шумақталған,
Құлағы бар денесінде,
Сұңғақ бойы бунақталған.
жауабы
Қамыс