Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Бір нәрсе өзі нәзік тым-ақ сергек,
Қорқады бала-шаға, әйел, еркек,
Өзінің қаны адал, еті арам,
Мылтықсыз, я қылышсыз ұстайды ептеп.
жауабы
Ара
Қорқады бала-шаға, әйел, еркек,
Өзінің қаны адал, еті арам,
Мылтықсыз, я қылышсыз ұстайды ептеп.
жауабы
Ара
Бір елеуіш жаным бар,
Көтере алсаң бәрін ал.
жауабы
Құмырсқаның илеуі
Көтере алсаң бәрін ал.
жауабы
Құмырсқаның илеуі
Айдалада бір базар.
жауабы
Құмырсқаның илеуі
жауабы
Құмырсқаның илеуі
Бір балуан өзі күшті, қайраты мол,
Өзінен үлкен затты көтерер ол.
Мейлі қыр, мейлі жота, мейлі төбе,
Қайқаңдап аса берер бәрінен де..
Өзінен үлкен затты көтерер ол.
Мейлі қыр, мейлі жота, мейлі төбе,
Қайқаңдап аса берер бәрінен де..
Бейнетқор көпшілікте көрдім халық,
Күнінде бір отырмас дамыл алып,
Өзінен ауыр жүкті көтереді,
Үйінде жатып жейді рахаттанып.
жауабы
Құмырсқа
Күнінде бір отырмас дамыл алып,
Өзінен ауыр жүкті көтереді,
Үйінде жатып жейді рахаттанып.
жауабы
Құмырсқа
Белең-белең, белең ат,
Белі нәзік күрең ат.
Тауға мінсе таймас ат,
Талау тисе өлмес ат.
жауабы
Құмырсқа
Белі нәзік күрең ат.
Тауға мінсе таймас ат,
Талау тисе өлмес ат.
жауабы
Құмырсқа
Аттанған бір шаһарға қырық мың қосын,
Қолында өзі жаяу, несі болсын.
Қолында еш нәрсесі болмаса да,
Өзіне тауып алар несібесін.
жауабы
Құмырсқа
Қолында өзі жаяу, несі болсын.
Қолында еш нәрсесі болмаса да,
Өзіне тауып алар несібесін.
жауабы
Құмырсқа
Бір шаһар дөп-дөңгелек үлкен үйдей,
Ішінде кәрі-жасы бәрі бірдей.
Кәрісін де жасын да әрқашан айырмасын,
Таң қалған қандай дерек мұны..
Ішінде кәрі-жасы бәрі бірдей.
Кәрісін де жасын да әрқашан айырмасын,
Таң қалған қандай дерек мұны..
Арқасы домалақ,
Аяғы ұзын.
жауабы
Өрмекші
Аяғы ұзын.
жауабы
Өрмекші
Еңбекші үй ішінде мекендеген,
Сым арқан дүниеге жетер деген.
Қарқара қара құсша түрін жайып,
Дүниеден уайымсыз өтем деген.
жауабы
Өрмекші
Сым арқан дүниеге жетер деген.
Қарқара қара құсша түрін жайып,
Дүниеден уайымсыз өтем деген.
жауабы
Өрмекші
Шидиген ұзын сирағы,
Тастай керең құлағы.
Сөйтіп жүріп көп жерге
Аспалы торлар құрады.
жауабы
Өрмекші
Тастай керең құлағы.
Сөйтіп жүріп көп жерге
Аспалы торлар құрады.
жауабы
Өрмекші
Дүниеде бір кемпір бар тіпті кәрі,
Жіп төгіп, өрмек құрып, тоқыр шәлі.
Алады айламенен ала бүркіт,
Табыңдар немене екен мұның..
Жіп төгіп, өрмек құрып, тоқыр шәлі.
Алады айламенен ала бүркіт,
Табыңдар немене екен мұның..
Көрдің бе бір нәрсе тұр дөп-дөңгелек,
Аз тұрса сол жерінде болады көк.
Жерінде бір күн тұрған үш күн тұрса,
Өзіндей кетеді екен үш есе..
Аз тұрса сол жерінде болады көк.
Жерінде бір күн тұрған үш күн тұрса,
Өзіндей кетеді екен үш есе..
Бір нәрсе алды биік, арты аласа,
Доп илер кешке дейін бір тамаша.
Мылтығын атайын деп оңтайланар,
Өзіне айтқан сыйы ұнамаса.
жауабы
Сасық қоңыз
Доп илер кешке дейін бір тамаша.
Мылтығын атайын деп оңтайланар,
Өзіне айтқан сыйы ұнамаса.
жауабы
Сасық қоңыз
Қарайып ұшқанменен қарға емес,
Ін қазғанменен түлкі емес.
Арқасындағы боқшасы,
Жинағанмен мүлкі емес.
жауабы
Қара қоңыз
Ін қазғанменен түлкі емес.
Арқасындағы боқшасы,
Жинағанмен мүлкі емес.
жауабы
Қара қоңыз
Әуеде ұшып жүрген аэроплан емес, құс емес,
Арқасына байлағаны ірімшік емес, құрт емес.
Бауырға барып ін қазады,
Қасқыр емес, түлкі..
Арқасына байлағаны ірімшік емес, құрт емес.
Бауырға барып ін қазады,
Қасқыр емес, түлкі..
Ұшқанда өлең айтады,
Қонғанда жер қазады.
Мұны да ойлап көріңіз,
Шешуін кім табады?
жауабы
Қоңыз
Қонғанда жер қазады.
Мұны да ойлап көріңіз,
Шешуін кім табады?
жауабы
Қоңыз
Бір мақұлық бар қазық аяқ,
Қарғып-қарғып түседі тазыдай-ақ.
жауабы
Шегіртке
Қарғып-қарғып түседі тазыдай-ақ.
жауабы
Шегіртке
Жаз бойы әндеткен,
Күз болған соң сән кеткен.
жауабы
Шегіртке
Күз болған соң сән кеткен.
жауабы
Шегіртке
Айдар ауызды,
Қоян құлақты.
Бөкен санды,
Қылыш құйрықты.
жауабы
Шегіртке
Қоян құлақты.
Бөкен санды,
Қылыш құйрықты.
жауабы
Шегіртке
Ит басты,
Қошқар мүйізді,
Борсық кеуделі,
Бөкен санды.
жауабы
Шегіртке
Қошқар мүйізді,
Борсық кеуделі,
Бөкен санды.
жауабы
Шегіртке
Тайқы маңдайлы,
Сиыр мұрынды,
Балық сыртты,
Жылан бауырлы,
Есек сауырлы.
жауабы
Шегіртке
Сиыр мұрынды,
Балық сыртты,
Жылан бауырлы,
Есек сауырлы.
жауабы
Шегіртке
Бір ғажап төрт аяқты, құс қанатты,
Көреді күндік жерден адамзатты.
Қолында қылдан нәзік күрзісі бар,
Япырай, тиген жері тастан..
Көреді күндік жерден адамзатты.
Қолында қылдан нәзік күрзісі бар,
Япырай, тиген жері тастан..
Аспанда қыран сары кісі алады,
Болғанда кешке жақын ән салады.
Құдайдың құдіретіне қарап тұрсаң,
Түтікпен тақыр жерден су алады.
жауабы
Маса
Болғанда кешке жақын ән салады.
Құдайдың құдіретіне қарап тұрсаң,
Түтікпен тақыр жерден су алады.
жауабы
Маса
Айтамын мен бір жұмбақ сарасынан,
Мекке мен Мәдиненің арасынан.
Тамаша сірә мұндай көрдіңдер ме,
Анасы туады екен баласынан.
жауабы
Қалып
Мекке мен Мәдиненің арасынан.
Тамаша сірә мұндай көрдіңдер ме,
Анасы туады екен баласынан.
жауабы
Қалып