Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Аппақ етіп айналаны,
Ақ көбелек айналды;
Әбден қонып болған соң,
Жер әлемде жайланды.
жауабы
Қар
Ақ көбелек айналды;
Әбден қонып болған соң,
Жер әлемде жайланды.
жауабы
Қар
Жерге қонған аспаннан көп көбелек,
Жазда іздесем бірі де жоқ көбелек.
жауабы
Қар
Жазда іздесем бірі де жоқ көбелек.
жауабы
Қар
Бір көрпем болушы еді ақ бәтестен,
Кім екен ыстық қолмен оны сөккен.
Төсекке көк пүліштен кілем салып,
Ғайып боп кетті өзі жер мен..
Кім екен ыстық қолмен оны сөккен.
Төсекке көк пүліштен кілем салып,
Ғайып боп кетті өзі жер мен..
Жер жиһанға ұн шаштым.
жауабы
Қар
жауабы
Қар
Мамықтай ұлпа,
Қанттай ақ.
Қыста жер бетін басады,
Жазда сайға қашады.
жауабы
Қар
Қанттай ақ.
Қыста жер бетін басады,
Жазда сайға қашады.
жауабы
Қар
Қара сиыр туып кетер,
Қара сиыр жатып қалар.
жауабы
Қардың кетуі
Қара сиыр жатып қалар.
жауабы
Қардың кетуі
Қыста бар да, жазда жоқ,
Ол көп болса көңіл тоқ.
жауабы
Қар
Ол көп болса көңіл тоқ.
жауабы
Қар
Ақ қойым тұрып кетті,
Қара қойым жатып қалды.
жауабы
Қар мен жер
Қара қойым жатып қалды.
жауабы
Қар мен жер
Қыстыгүні аппақ,
Жаздыгүні сұп-сұйық.
жауабы
Қар, су
Жаздыгүні сұп-сұйық.
жауабы
Қар, су
Төмен қарап өседі,
Күн жылына өшеді.
жауабы
Сүңгі
Күн жылына өшеді.
жауабы
Сүңгі
Шешесі-су да, әкесі-суық,
Көктемде өлер күзгүні туып.
жауабы
Мұз
Көктемде өлер күзгүні туып.
жауабы
Мұз
Арқалық салмай үй жаптым,
Суықта жылжымай жаттым.
жауабы
Мұз
Суықта жылжымай жаттым.
жауабы
Мұз
Қыста өседі ақ сәбіз
Төбесінде үйлердің.
Дәнегі жоқ шақсаңыз,
Соның үшін тимедім.
жауабы
Мұз
Төбесінде үйлердің.
Дәнегі жоқ шақсаңыз,
Соның үшін тимедім.
жауабы
Мұз
Отқа күймейді,
Суға шөкпейді.
жауабы
Мұз
Суға шөкпейді.
жауабы
Мұз
Отқа жанбас,
Суға батпас.
жауабы
Мұз
Суға батпас.
жауабы
Мұз
Қайда қазған,
Тағдырда жазған,
Барлық жұртқа бір ана.
жауабы
Су, дария
Тағдырда жазған,
Барлық жұртқа бір ана.
жауабы
Су, дария
Базардан әкелген бұлымыз,
Жон терісін тіліңіз.
Еті арам, сорпасы адал,
Мұны не деп біліңіз.
жауабы
Құдықтың суы, топырақ
Жон терісін тіліңіз.
Еті арам, сорпасы адал,
Мұны не деп біліңіз.
жауабы
Құдықтың суы, топырақ
Бар екен бір мақұлық өзі жансыз,
Келеді кей жері әлді, кей жері әлсіз.
Кеудесі жерден шығып, жерге кірген,
Шешуін мұның біраз..
Келеді кей жері әлді, кей жері әлсіз.
Кеудесі жерден шығып, жерге кірген,
Шешуін мұның біраз..
Аяғы жоқ жүреді,
Сылқ-сылқ күледі.
жауабы
Су
Сылқ-сылқ күледі.
жауабы
Су
Бар-бар, бар атым,
Бар бойынша жорға атым.
Ажырақ көрсең, тістеме,
Байтал көрсең, кісінеме.
жауабы
Су
Бар бойынша жорға атым.
Ажырақ көрсең, тістеме,
Байтал көрсең, кісінеме.
жауабы
Су
Бір жылан жол салыпты әрбір сайға,
Сай түгіл жол салыпты әрбір жайға.
жауабы
Су
Сай түгіл жол салыпты әрбір жайға.
жауабы
Су
Қара атым қалтырауық,
Қабырғасы жалтырауық.
жауабы
Су
Қабырғасы жалтырауық.
жауабы
Су
Ұзын-ұзын ұз келеді,
Ұзын бойлы қыз келеді.
Қасы қалтырап,
Көзі жалтырап.
жауабы
Су
Ұзын бойлы қыз келеді.
Қасы қалтырап,
Көзі жалтырап.
жауабы
Су
Жылт-жылт еткен,
Жырадан өткен.
жауабы
Су
Жырадан өткен.
жауабы
Су
Ақ боз атым арынды,
Ақ көйлекке малынды,
Таудан тасты атқылап,
Таудан түсті шапқылап.
жауабы
Тау бұлағы
Ақ көйлекке малынды,
Таудан тасты атқылап,
Таудан түсті шапқылап.
жауабы
Тау бұлағы