Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Әне барады өзі,
Көрінбейді ізі.
жауабы
Жел
Көрінбейді ізі.
жауабы
Жел
Желіп кетсе жеткізбес,
Жерге түссе табылмас.
жауабы
Жел
Жерге түссе табылмас.
жауабы
Жел
Бір нәрсе көрінбейді, бар ғой өзі,
Адамзат ол нәрсені көрмес көзі.
Жансызды қимылдатып жанды қылар,
Ызылдап, ызың қағар айтқан сөзі.
жауабы
Жел
Адамзат ол нәрсені көрмес көзі.
Жансызды қимылдатып жанды қылар,
Ызылдап, ызың қағар айтқан сөзі.
жауабы
Жел
Бар екен бір мақұлық боздайтұғын,
Жұлқынып төңіректі қоршайтұғын.
Жаһанды жалпағынан басып өтіп,
Ұшқан құс, жүгірген аң озбайтұғын.
жауабы
Жел
Жұлқынып төңіректі қоршайтұғын.
Жаһанды жалпағынан басып өтіп,
Ұшқан құс, жүгірген аң озбайтұғын.
жауабы
Жел
Қол-аяғы жоқ болса да,
Қақпа есікті аша алған.
жауабы
Жел
Қақпа есікті аша алған.
жауабы
Жел
Жерде емес, аспанда емес, арасында,
Қол жетпес ұсынғанмен саласына.
Өзінің ұшқырлығы құстан жүйрік,
Ойланып бұл жұмбақты табасың ба?
жауабы
Жел
Қол жетпес ұсынғанмен саласына.
Өзінің ұшқырлығы құстан жүйрік,
Ойланып бұл жұмбақты табасың ба?
жауабы
Жел
Жол үстінде семіз тоқты,
Құйрығын көтере алмай жерге соқты.
жауабы
Боран
Құйрығын көтере алмай жерге соқты.
жауабы
Боран
Ақ боз жорға,
Күн бұрын ойламасаң,
Кезігерсің көп сорға.
жауабы
Боран
Күн бұрын ойламасаң,
Кезігерсің көп сорға.
жауабы
Боран
Жер түбінен боз жорға ат келеді.
Ұстасаң - қолға ілінбес,
Қарасаң - көзге көрінбес.
Жүрсе ізі жоқ,
Көретін көзі жоқ.
Гулесе күші бар,
Таңқаларлық ісі бар.
жауабы
Боран
Қарасаң - көзге көрінбес.
Жүрсе ізі жоқ,
Көретін көзі жоқ.
Гулесе күші бар,
Таңқаларлық ісі бар.
жауабы
Боран
Қыс болса қыр мен ойды аралайды,
Жаз болса қозғалуға жарамайды.
жауабы
Боран
Жаз болса қозғалуға жарамайды.
жауабы
Боран
Қанаты жоқ ұшады,
Аяғы жоқ желеді,
Аузы жоқ ұлиды.
жауабы
Боран
Аяғы жоқ желеді,
Аузы жоқ ұлиды.
жауабы
Боран
Қуып едім мойнын бұрмады,
Ұстайын деп ем қолға тұрмады.
жауабы
Боран
Ұстайын деп ем қолға тұрмады.
жауабы
Боран
Терісін жыртпай етін жеген,
Жілігін шақпай майын жеген.
жауабы
Аяз
Жілігін шақпай майын жеген.
жауабы
Аяз
Есіктен кірді еңкейіп,
Төрге шығады қампайып.
жауабы
Аяз
Төрге шығады қампайып.
жауабы
Аяз
Құлағы мен көзі жоқ,
Жоқ тіпті қол мен аяғы.
Бірақ ғажап өнерпаз,
Мәнерлеп ою ояды.
жауабы
Қырау
Жоқ тіпті қол мен аяғы.
Бірақ ғажап өнерпаз,
Мәнерлеп ою ояды.
жауабы
Қырау
Жазда болмайды,
Қыста болады.
Терезеге қонады,
Әсем ою ояды.
жауабы
Қырау
Қыста болады.
Терезеге қонады,
Әсем ою ояды.
жауабы
Қырау
Шолақ мылтық жер теседі.
жауабы
Тамшы
жауабы
Тамшы
Мұрынсыз шымшық мұз теседі.
жауабы
Тамшы
жауабы
Тамшы
Тама-тама тас тескен.
жауабы
Тамшы
жауабы
Тамшы
Жездекем жезді қамшысымен жер шұқылайды.
жауабы
Тамшы
жауабы
Тамшы
Бір нәрсе өліп жатыр, жетіп ажал,
Малының қисабы жоқ безбенге сал.
Сүйегі көкте де емес, жерде де емес,
Жігіттер, көңіл қойып..
Малының қисабы жоқ безбенге сал.
Сүйегі көкте де емес, жерде де емес,
Жігіттер, көңіл қойып..
Бір түйем жүре алмайды майы көптен,
Ол түйем тойынбайды жеген шөптен.
Егер де осы түйем өліп қалса,
Сүйегі табылмайды жер мен..
Ол түйем тойынбайды жеген шөптен.
Егер де осы түйем өліп қалса,
Сүйегі табылмайды жер мен..
Батырмай жерге қонады,
Жердің беті оңады.
Қыста ғана тұрады,
Ұстасаң қолың тоңады.
жауабы
Қар
Жердің беті оңады.
Қыста ғана тұрады,
Ұстасаң қолың тоңады.
жауабы
Қар
Ақ жібек асыл көрпедей,
Қыс болса жерді жабады.
Жазғытұрым болғанда,
Су болып сайға ағады.
жауабы
Қар
Қыс болса жерді жабады.
Жазғытұрым болғанда,
Су болып сайға ағады.
жауабы
Қар