Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Бесірдегі бес бие,
Бесеуі де құлынды.
Құлындары торлы ала,
Құйрықтары сары ала.
жауабы
Ала бұлт
Бесеуі де құлынды.
Құлындары торлы ала,
Құйрықтары сары ала.
жауабы
Ала бұлт
Торғын көкте ағып құс,
Ағылып ұшып барады.
Айналасын қарайтып,
Күннің көзін жабады.
жауабы
Бұлт
Ағылып ұшып барады.
Айналасын қарайтып,
Күннің көзін жабады.
жауабы
Бұлт
Бір нәрсе жердің бетін шыр айналған,
Мақұлық біз білмейтін қайда барған.
Арасын жер мен көктің мекен етіп,
Байлаусыз бір арада тұра..
Мақұлық біз білмейтін қайда барған.
Арасын жер мен көктің мекен етіп,
Байлаусыз бір арада тұра..
Көк көрпенің мақтасы,
Әр жерде жүр бытырап.
Біріктіруге қол жетпес,
Болды-ау шіркін ысырап.
жауабы
Бұлт
Әр жерде жүр бытырап.
Біріктіруге қол жетпес,
Болды-ау шіркін ысырап.
жауабы
Бұлт
Қанатсыз құс жақын барады,
Көзінен жас тамып барады.
жауабы
Бұлт
Көзінен жас тамып барады.
жауабы
Бұлт
Бір кеме аспанда ұшқан, аяғы жоқ,
Қолына ұстап алған таяғы жоқ.
Күніне талай жерге кезіп кетер,
Не екен ол ешбір жерде саяғы жоқ.
жауабы
Бұлт
Қолына ұстап алған таяғы жоқ.
Күніне талай жерге кезіп кетер,
Не екен ол ешбір жерде саяғы жоқ.
жауабы
Бұлт
Толқып-толқып судай ағып,
Ешбір жанды кетпес қағып.
Көз көрсе де қол ұстамас,
Жаратылған мұнша нағып?
жауабы
Сағым
Ешбір жанды кетпес қағып.
Көз көрсе де қол ұстамас,
Жаратылған мұнша нағып?
жауабы
Сағым
Бір нәрсе көруге бар, ұстауға жоқ,
Жаз көркі, көк шәлідей шымылдық боп.
жауабы
Сағым
Жаз көркі, көк шәлідей шымылдық боп.
жауабы
Сағым
Алдымнан өтті бұлдырап,
Тұра қалдым жолына.
Ұстайын деп ойландым,
Ілінбеді қолыма.
жауабы
Сағым
Тұра қалдым жолына.
Ұстайын деп ойландым,
Ілінбеді қолыма.
жауабы
Сағым
Үстінде шөлдің,
Толқыған көлмін.
жауабы
Сағым
Толқыған көлмін.
жауабы
Сағым
Кейде аққан судай,
Кейде қалың нудай.
Жақындасаң жоқ,
Алыстасаң бар.
жауабы
Сағым
Кейде қалың нудай.
Жақындасаң жоқ,
Алыстасаң бар.
жауабы
Сағым
Көз алдымда көк теңіз.
жауабы
Сағым
жауабы
Сағым
Алтын аяқ,
Жете алмадым,
Жалаң аяқ.
жауабы
Сағым
Жете алмадым,
Жалаң аяқ.
жауабы
Сағым
Бір нәрсе көруге көп, ұстауға жоқ,
Жаздыгүні көп болар, қыстауға жоқ.
Тұрмайды бір мекенде қарауытып,
Қаншама жалынып, жалпайсаң..
Жаздыгүні көп болар, қыстауға жоқ.
Тұрмайды бір мекенде қарауытып,
Қаншама жалынып, жалпайсаң..
Қусам да жеткермеді, тұра қашты,
Барды да бұрыш қаптың аузын ашты.
жауабы
Боран
Барды да бұрыш қаптың аузын ашты.
жауабы
Боран
Қолтықтан кірер қоңқайып,
Төрге шығар томпайып.
жауабы
Боран
Төрге шығар томпайып.
жауабы
Боран
Қу талақай үйірілген,
Желден шүй кейірілген.
жауабы
Құйын
Желден шүй кейірілген.
жауабы
Құйын
Бір хайуан елге мәшһүр таңғажайып,
Жүреді кейде көп боп, кейде азайып.
Барлығы көпке мәлім болса-дағы,
Еш адам ұстай алмас ебін..
Жүреді кейде көп боп, кейде азайып.
Барлығы көпке мәлім болса-дағы,
Еш адам ұстай алмас ебін..
Жұмбағым жұтылды,
Ойға қарай құтылды.
жауабы
Құйын
Ойға қарай құтылды.
жауабы
Құйын
Өрге қарай құтылды,
Сырына келіп қосылса,
Өз-өзінен құтырды.
жауабы
Құйын
Сырына келіп қосылса,
Өз-өзінен құтырды.
жауабы
Құйын
Ашуланып бұртиды,
Аузы көпіріп құтырды.
Ашушаң ақымақ,
Кез келгенді ұшырады.
жауабы
Құйын
Аузы көпіріп құтырды.
Ашушаң ақымақ,
Кез келгенді ұшырады.
жауабы
Құйын
Бір нәрсе жер мен көкті шарлап тұрған,
Дамылсыз бәйіт айтып зарлап тұрған.
Тамаша қылығына қарап тұрсам,
Арасын жер мен көктің барлап..
Дамылсыз бәйіт айтып зарлап тұрған.
Тамаша қылығына қарап тұрсам,
Арасын жер мен көктің барлап..
Бір нәрсеге қарап тұрсаң дүбірлейді,
Алыстан көзін салсаң күлімдейді,
Екпіні сонша қатты болса-дағы,
Ұстасаң қолыңызға білінбейді.
жауабы
Жел
Алыстан көзін салсаң күлімдейді,
Екпіні сонша қатты болса-дағы,
Ұстасаң қолыңызға білінбейді.
жауабы
Жел
Алдымнан өтті бұлдырлап,
Тұра қалдым жолында.
Ұстайын деп ойладым,
Ілінбеді қолыма.
жауабы
Жел
Тұра қалдым жолында.
Ұстайын деп ойладым,
Ілінбеді қолыма.
жауабы
Жел
Құйрығы, екі мүйізі,
Түбінде шидің шықпаған.
Ту қоян жатыр тумаған,
Шыбықпен ұрсам, шықпаған,
Қарғыды тамнан соқпаған.
жауабы
Жел
Түбінде шидің шықпаған.
Ту қоян жатыр тумаған,
Шыбықпен ұрсам, шықпаған,
Қарғыды тамнан соқпаған.
жауабы
Жел