Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Бір нәрсе алты аяқты жүрген өзі,
Ешкімді құтқармайды келсе кезі.
Қызығы әр жәндіктен алып жесе,
Ғажайып маңдайында жалғыз көзі.
жауабы
Қақпан
Ешкімді құтқармайды келсе кезі.
Қызығы әр жәндіктен алып жесе,
Ғажайып маңдайында жалғыз көзі.
жауабы
Қақпан
Бір нәрсе қимылдамас жүр дегенде,
Көтерілмес орнынан тұр дегенде,
Қарап жатыр десең де қимылы тез,
Жылдамдығын білдірер..
Көтерілмес орнынан тұр дегенде,
Қарап жатыр десең де қимылы тез,
Жылдамдығын білдірер..
Қара күшігім қабаған,
Артына киіз жамаған.
жауабы
Қақпан
Артына киіз жамаған.
жауабы
Қақпан
Сырты ағашпенен қабатталған,
Ілініп бір бөлігі салақтаған.
Асылды ішіндегі алсаң тартып,
Тіліндей оқ жыланның жалақтаған.
жауабы
Қылыш
Ілініп бір бөлігі салақтаған.
Асылды ішіндегі алсаң тартып,
Тіліндей оқ жыланның жалақтаған.
жауабы
Қылыш
Айдары шағын,
Қаракүрең сауыры,
Аппақ қардай бауыры
жауабы - Қызғыш
Қаракүрең сауыры,
Аппақ қардай бауыры
жауабы - Қызғыш
Белі қайқы,
Жоны тайқы.
жауабы
Қылыш
Жоны тайқы.
жауабы
Қылыш
Бір нәрсе үш қанатпенен ұшар,
Мысалы аяқпенен аузын ашар,
Өлік құс тірі құстың қанын шашар.
жауабы
Садақ
Мысалы аяқпенен аузын ашар,
Өлік құс тірі құстың қанын шашар.
жауабы
Садақ
Жорғалаған тасбақа,
Болаттан киген көйлегі.
Жапырып жауды үстінен
Баса-көктеп өтеді.
жауабы
Танк
Болаттан киген көйлегі.
Жапырып жауды үстінен
Баса-көктеп өтеді.
жауабы
Танк
Екі аяқты кеулейді басын созған,
Мойнында жалын қамыт ноқталанған.
Ұзын тұмсық құйрығы келте келген,
Тиіп кетсең бұрқылдап..
Мойнында жалын қамыт ноқталанған.
Ұзын тұмсық құйрығы келте келген,
Тиіп кетсең бұрқылдап..
Адамның ең қымбатты,
Тастамайтын құралы,
Кішкене ғана қозғалса,
Жапыра жауды қырады.
жауабы
Пулемет
Тастамайтын құралы,
Кішкене ғана қозғалса,
Жапыра жауды қырады.
жауабы
Пулемет
Тау астынан күрсілдеп,
Жөтеледі,құсады,
Құсығы жоқ жалынды,
Түскен жерін өрт құшады.
жауабы
Пушка
Жөтеледі,құсады,
Құсығы жоқ жалынды,
Түскен жерін өрт құшады.
жауабы
Пушка
Құстай ұшып зыр қаққан,
Түскен жерін қиратқан.
жауабы
Снаряд
Түскен жерін қиратқан.
жауабы
Снаряд
Ашуына басқанда,
Шаң көтерген аспанға.
жауабы
Бомба
Шаң көтерген аспанға.
жауабы
Бомба
Тиіп кетсе, тырс етіп қақ жарылған,
Бар тетігі адамзатқа бағынған.
Мерт қылады жақын келген нәрсені,
Қастық қылса жаудың жайы..
Бар тетігі адамзатқа бағынған.
Мерт қылады жақын келген нәрсені,
Қастық қылса жаудың жайы..
Ұшса сырнай тартар,
Қонса қарап жатар.
жауабы
Зеңбіректің оғы
Қонса қарап жатар.
жауабы
Зеңбіректің оғы
Аузы жоқ, қолы жоқ,
Ұшқан құстан озады.
жауабы
Оқ
Ұшқан құстан озады.
жауабы
Оқ
Судыр-судыр жүгенім,
Судыр қара дөненім,
Желіп кетсе жеткізбес,
Түсіп кетсе таптырмас.
жауабы
Оқ
Судыр қара дөненім,
Желіп кетсе жеткізбес,
Түсіп кетсе таптырмас.
жауабы
Оқ
Бір құс бар сондай ұшқыр, ұшар жерден,
Жалпылдап жанған оты қолын сермер,
Шыңыраудан мойны ұзын шығады екен,
Шошынар жанды мақұлық оны..
Жалпылдап жанған оты қолын сермер,
Шыңыраудан мойны ұзын шығады екен,
Шошынар жанды мақұлық оны..
Темір жатыр ағаштың арқасында,
Жап-жалтыр қара шойын шыға қашар,
Әкесі ашуланса баласына.
жауабы
Мылтық
Жап-жалтыр қара шойын шыға қашар,
Әкесі ашуланса баласына.
жауабы
Мылтық
Қара күшігім қанқ етті,
Даусы Бұхарға жетті.
жауабы
Мылтықтың даусы
Даусы Бұхарға жетті.
жауабы
Мылтықтың даусы
Қуыс қурайдың басынан
Құтырған торғай ұшты.
жауабы
Мылтықтың оғы
Құтырған торғай ұшты.
жауабы
Мылтықтың оғы
Жылт, жылт еткен,
Жырғадан өткен.
жауабы
Мылтықтың оғы
Жырғадан өткен.
жауабы
Мылтықтың оғы
Өмір-өмір,өмірден,
Жаққан оты көмірден,
Шыңырау деген бір құс бар,
Жұмыртқасы темірден.
жауабы
Мылтық, оқ
Жаққан оты көмірден,
Шыңырау деген бір құс бар,
Жұмыртқасы темірден.
жауабы
Мылтық, оқ
Көз алдыма әкелсем,
Алыс жерге түкірген.
Ебін тапсаң инедей,
Айтқан жерден түйрелген.
жауабы
Мылтық, оқ
Алыс жерге түкірген.
Ебін тапсаң инедей,
Айтқан жерден түйрелген.
жауабы
Мылтық, оқ
Тау тарс етті,
Күн гүрс етті.
Жырадағы жылқы үрікті,
Жымда жатқан түлкі үрікті.
жауабы
Мылтық
Күн гүрс етті.
Жырадағы жылқы үрікті,
Жымда жатқан түлкі үрікті.
жауабы
Мылтық