Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Бір жолда екеуі жарысады,
Бір-бірінен оза алмай алысады.
жауабы
Темір жол
Бір-бірінен оза алмай алысады.
жауабы
Темір жол
Бір қырман ұп-ұзын қып қойдым шауып,
Помощқа елдің көбін қойдым жауып,
Аспанда бұрқырады,топан ұшты,
Алмады жалғыз дәнді адам..
Помощқа елдің көбін қойдым жауып,
Аспанда бұрқырады,топан ұшты,
Алмады жалғыз дәнді адам..
Адамзаттың баласы,
Менсіз кәсіп қылмас та,
Басымды мен көтерсем,
Аспан көкке жетермін.
жауабы
Қара жол
Менсіз кәсіп қылмас та,
Басымды мен көтерсем,
Аспан көкке жетермін.
жауабы
Қара жол
Жусаннан аласа, таудан биік.
жауабы
Жол
жауабы
Жол
Ұзын-ұзын, ұзын жіп,
Ұшы қайдан табылар?
жауабы
Жол
Ұшы қайдан табылар?
жауабы
Жол
Ұзын-ұзын ұз келер,
Ұзын бойлы қыз келер.
жауабы
Жол
Ұзын бойлы қыз келер.
жауабы
Жол
Ұзын терек,
Саясы жоқ.
жауабы
Жол
Саясы жоқ.
жауабы
Жол
Бүтін дейін десем бүтін емес,
Жыртық дейін десем ұстағанын жібермес.
жауабы
Ау
Жыртық дейін десем ұстағанын жібермес.
жауабы
Ау
Бүтін дейін десем бүтін емес,
Жыртық дейін десем жыртық емес.
Жануармен ұрыс салады,
Өне бойы тыртық емес.
жауабы
Ау
Жыртық дейін десем жыртық емес.
Жануармен ұрыс салады,
Өне бойы тыртық емес.
жауабы
Ау
Бір нәрсе жұдырықтай іші қуыс,
Адамға әр уақытта болар туыс.
Бір ердің мақұлығы тоқтатады,
Адамға мұны таппақ қиын жұмыс.
жауабы
Томаға
Адамға әр уақытта болар туыс.
Бір ердің мақұлығы тоқтатады,
Адамға мұны таппақ қиын жұмыс.
жауабы
Томаға
Бір нәрсе сырты бүтін, іші қуыс,
Бір елден пошымын ол қаратады,
Қарасаң бар денесі бір-ақ уыс.
жауабы
Томаға
Бір елден пошымын ол қаратады,
Қарасаң бар денесі бір-ақ уыс.
жауабы
Томаға
Салса жұтқыр,
Бермесең тілейді,
Берсең-“алам”- дейді,
Өзің түссең-“қалам”- дейді.
жауабы
Қармақ
Бермесең тілейді,
Берсең-“алам”- дейді,
Өзің түссең-“қалам”- дейді.
жауабы
Қармақ
Бар екен бір айдаһар жалғыз тілді,
Ұқсамас еш сипатқа оның түрі.
Өзі жансыз айдаһар жандыны алған,
Жеріне жақындаған кетпес тірі.
жауабы
Қармақ
Ұқсамас еш сипатқа оның түрі.
Өзі жансыз айдаһар жандыны алған,
Жеріне жақындаған кетпес тірі.
жауабы
Қармақ
Қолымда жібек баулы жалғыз таяқ,
Сүйреттім ойдан қырға аямай-ақ.
жауабы
Қармақ
Сүйреттім ойдан қырға аямай-ақ.
жауабы
Қармақ
Құдайдың құдіретіне қылдым нәсіп,
Қалады шыққан кезде бір-ақ тасып,
Құдайдан күні-түні тілек тілеп,
Жатады көкке қарай аузын..
Қалады шыққан кезде бір-ақ тасып,
Құдайдан күні-түні тілек тілеп,
Жатады көкке қарай аузын..
Дөңгелек үңірейген тесіктер,
Белгісіз сықырлаған есіктері,
Есігін байқаусызда түртіп қалсаң,
Жібермей ұстай алған кәсіптері.
жауабы
Қақпан
Белгісіз сықырлаған есіктері,
Есігін байқаусызда түртіп қалсаң,
Жібермей ұстай алған кәсіптері.
жауабы
Қақпан
Бір нәрсе өзі жансыз, жандыны алған,
Оны жұрт киізге орап көрге салған.
Біраз күн көр ішінде жатып-жатып,
Бір күні өзі кетіп орны..
Оны жұрт киізге орап көрге салған.
Біраз күн көр ішінде жатып-жатып,
Бір күні өзі кетіп орны..
Ақылы бар, басы жоқ,
Аузы бар, денесі жоқ,
Қолы бар, аяғы жоқ.
жауабы
Қақпан
Аузы бар, денесі жоқ,
Қолы бар, аяғы жоқ.
жауабы
Қақпан
Жапанда бір айдаһар бұғып жатқан,
Оятып өз жанынан қаза тапқан,
Нәрсеге не болса да өзі тажал,
Аяғы сондай мықты жерге батқан.
жауабы
Қақпан
Оятып өз жанынан қаза тапқан,
Нәрсеге не болса да өзі тажал,
Аяғы сондай мықты жерге батқан.
жауабы
Қақпан
Кішкене ғана тостаған,
Айдалаға тастаған.
жауабы
Қақпан
Айдалаға тастаған.
жауабы
Қақпан
Жандыны алар қағып жансыз нәрсе,
Жанарсың бұл нәрсені көзің көрсе,
Бір қабат астынан орын теуіп,
Ұстайды кімді болсын кезі келсе.
жауабы
Қақпан
Жанарсың бұл нәрсені көзің көрсе,
Бір қабат астынан орын теуіп,
Ұстайды кімді болсын кезі келсе.
жауабы
Қақпан
Өзі батыр,
Жер астында жатыр.
жауабы
Қақпан
Жер астында жатыр.
жауабы
Қақпан
Болғанда қолы біреу төрт саусақты,
Қызметке жақынырақ жүрер жағы.
Жұмсасаң жібермейді, іркілмейді,
Жаурадым, шөлдедім деп айтпас..
Қызметке жақынырақ жүрер жағы.
Жұмсасаң жібермейді, іркілмейді,
Жаурадым, шөлдедім деп айтпас..
Жатады көкке қарап аузын ашып,
Жалғанда сағасынан бір-ақ басып,
Ұстайды, жібермейді кім болса да,
Қалады байқамаған асып-сасып.
жауабы
Қақпан
Жалғанда сағасынан бір-ақ басып,
Ұстайды, жібермейді кім болса да,
Қалады байқамаған асып-сасып.
жауабы
Қақпан
Шаңырақты, түндікті,
Шіреніп жатқан бір мықты.
Тие көрме құрғырға,
Тиіп кетсең ырғытты.
жауабы
Қақпан
Шіреніп жатқан бір мықты.
Тие көрме құрғырға,
Тиіп кетсең ырғытты.
жауабы
Қақпан