Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жол үстінде пөстек,
Оны таппаған естек.
жауабы
Көпір
Оны таппаған естек.
жауабы
Көпір
Тайпаңдайды бүгіліп құла жорға,
Маңызданып аяғын басар зорға.
Неше күн дамыл алмай жүрсе-дағы,
Иіліп жерден шөпті жемес сонда.
жауабы
Шана
Маңызданып аяғын басар зорға.
Неше күн дамыл алмай жүрсе-дағы,
Иіліп жерден шөпті жемес сонда.
жауабы
Шана
Табаны жалпақ боз жорға,
Тайпалсын десең, сал жолға.
жауабы
Шана
Тайпалсын десең, сал жолға.
жауабы
Шана
Бір жұмбағым бар, асты қар,
Қадамы жоқ, ізі бар,
Мойнында жібі бар.
жауабы
Шана
Қадамы жоқ, ізі бар,
Мойнында жібі бар.
жауабы
Шана
Екі таяқ көтердім,
Ортасынан итердім.
жауабы
Арба айдау
Ортасынан итердім.
жауабы
Арба айдау
Болғанда екеу аға, төртеу ала,
Жиырма сегіз екен тапқан бала.
Өзімен ол көп жүкті көшіреді,
Қандайлық мықты болған жүзі қара.
жауабы
Арбаның..
Жиырма сегіз екен тапқан бала.
Өзімен ол көп жүкті көшіреді,
Қандайлық мықты болған жүзі қара.
жауабы
Арбаның..
Елде артын барлайды,
Жүгірсе артын жарлайды,
Ми айналып қалмайды.
жауабы
Арбаның дөңгелегі
Жүгірсе артын жарлайды,
Ми айналып қалмайды.
жауабы
Арбаның дөңгелегі
Төрт бала бірін-бірі қуалады.
жауабы
Арбаның дөңгелегі
жауабы
Арбаның дөңгелегі
Тарақ сияқты ергенек,
Ай сияқты дөңгелек.
жауабы
Арбаның дөңгелегі
Ай сияқты дөңгелек.
жауабы
Арбаның дөңгелегі
Қадамы жоқ ізінің, аяғының,
Созса ұшы жетпейді таяғының.
Екі қолын айуанға артып алып,
Әніне салады екен баяғының.
жауабы
Арба
Созса ұшы жетпейді таяғының.
Екі қолын айуанға артып алып,
Әніне салады екен баяғының.
жауабы
Арба
Қырда ағаш,
Ойда ат.
жауабы
Арба
Ойда ат.
жауабы
Арба
Басы жоқ төрт аяқты жансыз бір зат,
Құлағы жоқ, көзі жоқ бейне ол ат.
Жүк артсаң белі тағы майыспайды,
Құйрық-жалсыз ол неткен меңіреу..
Құлағы жоқ, көзі жоқ бейне ол ат.
Жүк артсаң белі тағы майыспайды,
Құйрық-жалсыз ол неткен меңіреу..
Ербегей де сербегей,
Иесіз үйге кірмегей,
Атсыз сірә жүрмегей.
жауабы
Арба
Иесіз үйге кірмегей,
Атсыз сірә жүрмегей.
жауабы
Арба
Үсті тақтай, асты тақтай,
Балалары ойнайды,
Барып тоқтамай қоймайды.
жауабы
Паром
Балалары ойнайды,
Барып тоқтамай қоймайды.
жауабы
Паром
Тарыға торғай қонса сақпан біледі,
Түлкіні түнде жорытқан қақпан біледі.
Бір жұмбақ мен айтайын сіз тыңдаңыз,
Ат құсап шалқасынан жатқан..
Түлкіні түнде жорытқан қақпан біледі.
Бір жұмбақ мен айтайын сіз тыңдаңыз,
Ат құсап шалқасынан жатқан..
Тап-тап, табаны ақ,
Табаны жалпақ қоян ақ.
Басып кетсе ізі жоқ,
Бауыздаса қаны жоқ.
жауабы
Қайық
Табаны жалпақ қоян ақ.
Басып кетсе ізі жоқ,
Бауыздаса қаны жоқ.
жауабы
Қайық
Тоғайда туып, суда өмір сүреді.
жауабы
Қайық
жауабы
Қайық
Бар екен екі басты бір мақұлық,
Жүреді аяғы жоқ ырғатылып.
Жаз болса сары қымыз сапырулы,
Қасығын бір шығарып,бір батырып.
жауабы
Қайық
Жүреді аяғы жоқ ырғатылып.
Жаз болса сары қымыз сапырулы,
Қасығын бір шығарып,бір батырып.
жауабы
Қайық
Екі басты белі бар, омыртқа жоқ,
Сүбелік бүйрегі бар, қабыртқа жоқ.
Жүргенде құс табаны жерге тимес,
Бақай, тірсек, толарсақ, тобық та..
Сүбелік бүйрегі бар, қабыртқа жоқ.
Жүргенде құс табаны жерге тимес,
Бақай, тірсек, толарсақ, тобық та..
Сойсаң қаны жоқ,
Жеуге еті жоқ.
жауабы
Қайық
Жеуге еті жоқ.
жауабы
Қайық
Шапсаң жаңқасы жоқ,
Жүрсең ізі жоқ,
Кессең қаны жоқ.
жауабы
Қайық
Жүрсең ізі жоқ,
Кессең қаны жоқ.
жауабы
Қайық
Адам істеп шығарған бір жануар,
Құрғақ жерде жаны жоқ,суда болар,
Жаз болса күні-түні су ішінде,
Бұл не еткен жануар табыңыздар.
жауабы
Қайық
Құрғақ жерде жаны жоқ,суда болар,
Жаз болса күні-түні су ішінде,
Бұл не еткен жануар табыңыздар.
жауабы
Қайық
Тап-тап,тап басқа,
Табаны жалпақ көк қасқа,
Үйірге салсаң кісінемес,
Шөптің басын тістемес.
жауабы
Қайық
Табаны жалпақ көк қасқа,
Үйірге салсаң кісінемес,
Шөптің басын тістемес.
жауабы
Қайық
Бір нәрсе өзі жансыз ырғытылып,
Өзінің аяғы жоқ бір мақұлық.
Жаз болса көк шалапты сапырады,
Шөмішін бір шығарып, бір батырып.
жауабы
Қайық
Өзінің аяғы жоқ бір мақұлық.
Жаз болса көк шалапты сапырады,
Шөмішін бір шығарып, бір батырып.
жауабы
Қайық
Бір заттың салмағы ауыр сансыз тонна,
Ұстаған емес оны ешкім қолға.
Пайдасы барлық заттан артығырақ,
Сәнменен кере тартып жатар..
Ұстаған емес оны ешкім қолға.
Пайдасы барлық заттан артығырақ,
Сәнменен кере тартып жатар..