Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Дүниеде бар екен жалғыз көзді,
Киімін үйіп тастап, күдер үзді.
Жауабы: Ине
Киімін үйіп тастап, күдер үзді.
Жауабы: Ине
Жүгіріп кетсе жүйрік бір,
Лып-лып етіп ойнаған.
Кереметі құйрық бір,
Құтаймай-ақ қойды оған.
Жауабы: Ине
Лып-лып етіп ойнаған.
Кереметі құйрық бір,
Құтаймай-ақ қойды оған.
Жауабы: Ине
Қылдырықтай бір нәрсе иретілген,
Мойнында ұзын арқан сүйретілген.
Жауабы: Ине, жіп
Мойнында ұзын арқан сүйретілген.
Жауабы: Ине, жіп
Бір тышқанда екі құйрық.
Жауабы: Ине, жіп
Жауабы: Ине, жіп
Аузы менен көзі бар,
Сүйретіп досын ертіп жүр.
Жауабы: Ине, жіп
Сүйретіп досын ертіп жүр.
Жауабы: Ине, жіп
Бастайды көп жыланды бір көк жылан,
Бір нәрсе жыландармен соғыс қылған,
Көк жылан бір нәрсеге көнек болып,
Тауысып барлығын да тыныш..
Бір нәрсе жыландармен соғыс қылған,
Көк жылан бір нәрсеге көнек болып,
Тауысып барлығын да тыныш..
Жансыз бір зат адамның айтқанын қылғызады,
Семсерін сермеп, найзаға тік тұрғызады,
Шағылысуы бар, баласы болмайды,
Күндіз шағылысады, түнде дем..
Семсерін сермеп, найзаға тік тұрғызады,
Шағылысуы бар, баласы болмайды,
Күндіз шағылысады, түнде дем..
Сүйрей, сүйрей сүйреткімді жоғалттым.
Жауабы: Сабақталған ине
Жауабы: Сабақталған ине
Ін қазып тұмсығымен жып-жып еткен,
Арқаны жүреді артта қалмай ерткен.
Жыбырлап істегені тез өнеді,
Іс қалып алғыс алар талай көптен.
Жауабы:..
Арқаны жүреді артта қалмай ерткен.
Жыбырлап істегені тез өнеді,
Іс қалып алғыс алар талай көптен.
Жауабы:..
Екі басты жалмауыз,
Кейіп аузын ашады.
Алдына түскен нәрселер,
Өзінен-өзі қашады.
Жауабы: Қайшы
Кейіп аузын ашады.
Алдына түскен нәрселер,
Өзінен-өзі қашады.
Жауабы: Қайшы
Бір әйеки құс екі қанатының,
Ұшында екі көзі бар,
Анжал-манжалды өзі алып жей алмайды.
Жауабы: Қайшы
Ұшында екі көзі бар,
Анжал-манжалды өзі алып жей алмайды.
Жауабы: Қайшы
Тіс деген жоқ, ерні өткір,
Қазықтаулы көмейі.
Қан шығармай өмірде бір,
Өлтіреді, жемейді.
Жауабы: Қайшы
Қазықтаулы көмейі.
Қан шығармай өмірде бір,
Өлтіреді, жемейді.
Жауабы: Қайшы
Бар екен бір жансыз зат сиыр тұмсық,
Матаның күнде жейді басын қыршып,
Матаның жеген сайын басын қыршып,
Артынан түбіт тұрар..
Матаның күнде жейді басын қыршып,
Матаның жеген сайын басын қыршып,
Артынан түбіт тұрар..
Бір нәрсе өзі жансыз жоқ қой жаны,
Бір тарау ортасында байлағаны.
Өзі жансыз жандының себебімен,
Қалады жерге түсіп шайнағаны.
Жауабы: Қайшы
Бір тарау ортасында байлағаны.
Өзі жансыз жандының себебімен,
Қалады жерге түсіп шайнағаны.
Жауабы: Қайшы
Бір нәрсе үш аяқты сүйір тұмсық,
Жейді екен бір жайынның басын қыршып.
Жесе де ол жайынның тояры жоқ,
Қарасаң ішін ашып шөп пен қылшық.
Жауабы:..
Жейді екен бір жайынның басын қыршып.
Жесе де ол жайынның тояры жоқ,
Қарасаң ішін ашып шөп пен қылшық.
Жауабы:..
Қолымда бір құсым бар екі басты,
Аяғын басқан кезде нәрсе қашты.
Аузын аждаһадай ашқан кезде,
Өлектеп атып тастар ішкен асты.
Жауабы: Қайшы
Аяғын басқан кезде нәрсе қашты.
Аузын аждаһадай ашқан кезде,
Өлектеп атып тастар ішкен асты.
Жауабы: Қайшы
Жарқылдаған қос қылыш,
Қолға тисе жоқ тыныш.
Жауабы: Қайшы
Қолға тисе жоқ тыныш.
Жауабы: Қайшы
Сызылған жолға түседі,
Бойына шақ қып пішеді.
Жауабы: қайшы
Бойына шақ қып пішеді.
Жауабы: қайшы
Екі темір бірігіп,
Кесіп, пішіп береді,
Екеуі бірге жүрмесе
Жоқ қой бізге керегі.
Жауабы: Қайшы
Кесіп, пішіп береді,
Екеуі бірге жүрмесе
Жоқ қой бізге керегі.
Жауабы: Қайшы
Әрі қызыл, әрі тәтті,
Татқан жанды таңырқатты.
Жауабы: қарбыз
Татқан жанды таңырқатты.
Жауабы: қарбыз
торт кырлы, озі акпак
тактадағы ізі де акпак
жауабы-бор
тактадағы ізі де акпак
жауабы-бор
Мұрнында байлауы бар,
Адамның айдауы бар.
жауабы - Ине
Адамның айдауы бар.
жауабы - Ине
Жылмаң-жылмаң етеді,
Жылмаңдатып сайдан өтеді,
Із-міз тастап өтеді.
жауабы - Ине
Жылмаңдатып сайдан өтеді,
Із-міз тастап өтеді.
жауабы - Ине
Кірш-кірш етеді,
Ішіне кіріп кетеді.
жауабы - Ине
Ішіне кіріп кетеді.
жауабы - Ине
Жылт-жылт етеді,
Жүгіріп өтеді.
жауабы - Ине
Жүгіріп өтеді.
жауабы - Ине