Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Артында құйрығы бар,
Төреден бұйрығы бар.
Жауабы: Жаулық, кимешек
Төреден бұйрығы бар.
Жауабы: Жаулық, кимешек
Адамның сәні,
Онсыз жоқ мәні.
Жауабы: Киім
Онсыз жоқ мәні.
Жауабы: Киім
Ортасы күмбез.
Іргесі тегіс-ті.
Күннен қорғайды,
Шындағы егісті.
Жауабы: Қалпақ
Іргесі тегіс-ті.
Күннен қорғайды,
Шындағы егісті.
Жауабы: Қалпақ
Әжеме өң берген,
Жиегін көмкерген.
Етегі желкендей,
Киім еді ол нендей?
Жауабы: Кимешек
Жиегін көмкерген.
Етегі желкендей,
Киім еді ол нендей?
Жауабы: Кимешек
Әшекейлі күбіні,
Үюлі тұрған шөмеле,
Кигіздім биік төбеге.
Жауабы: Сәукеле
Үюлі тұрған шөмеле,
Кигіздім биік төбеге.
Жауабы: Сәукеле
Сырт жағына зер жіппен,
Көз тартатын көрікпен,
Ою-өрнек бастырған,
Шалқасынан тастаған,
Кәдімгі сырлы тостаған,
Қойсаң егер төңкеріп,
Төңірегін..
Көз тартатын көрікпен,
Ою-өрнек бастырған,
Шалқасынан тастаған,
Кәдімгі сырлы тостаған,
Қойсаң егер төңкеріп,
Төңірегін..
Іші - егіс,
Сырты - тегіс.
Жауабы: Тон
Сырты - тегіс.
Жауабы: Тон
Күндіз
Таяғымды қаптаймын,
Түнде
Босағаға тастаймын.
Жауабы: Аяқ киім
Таяғымды қаптаймын,
Түнде
Босағаға тастаймын.
Жауабы: Аяқ киім
Күні бойы жүргізеді,
Үйге де кіргізеді.
Бірақ, өзі ізетті,
Босағада қалып
Шығуымды күтеді.
Жауабы: Аяқ киім
Үйге де кіргізеді.
Бірақ, өзі ізетті,
Босағада қалып
Шығуымды күтеді.
Жауабы: Аяқ киім
Қаз-қатар тесігі бар,
Қалпақсыз есігі бар.
Көмейінде тілі бар,
Аузын буар жібі бар,
Кеме сынды пошымы,
Білсең айтшы, осыны?
Жауабы: Бәтеңке
Қалпақсыз есігі бар.
Көмейінде тілі бар,
Аузын буар жібі бар,
Кеме сынды пошымы,
Білсең айтшы, осыны?
Жауабы: Бәтеңке
Бір жануар бар екен өзі сұсты,
Себеппен ортасында сызық түсті.
Бір жігітті тұрады буындырып,
Дүниеде көрмедім ондай күшті.
Жауабы: Сақина
Себеппен ортасында сызық түсті.
Бір жігітті тұрады буындырып,
Дүниеде көрмедім ондай күшті.
Жауабы: Сақина
Жайсам - жамшыдай,
Жапсам - қамшыдай.
Жауабы: Қолшатыр
Жапсам - қамшыдай.
Жауабы: Қолшатыр
Күрке ғой көрсең алыстан,
Астында адам қорғалар.
Ұстасаң бір тал қамыстан,
Төбеден суы сорғалар.
Жауабы: Қолшатыр
Астында адам қорғалар.
Ұстасаң бір тал қамыстан,
Төбеден суы сорғалар.
Жауабы: Қолшатыр
Бір нәрсе, биік іші қуыс,
Ол заттың сүйегі көп айқұш-ұйқыш,
Көзі бар жарқыраған төбесінде,
Жайса үлкен, жинағанда бір-ақ уыс.
Жауабы: Қолшатыр
Ол заттың сүйегі көп айқұш-ұйқыш,
Көзі бар жарқыраған төбесінде,
Жайса үлкен, жинағанда бір-ақ уыс.
Жауабы: Қолшатыр
Япырмай, отау көрдім есігі жоқ,
Өзінің күн түсетін тесігі жоқ.
Көтерген шаңырақты жалғыз бақан,
Уығының байлауы бар, шешуі жоқ.
Жауабы: Қолшатыр
Өзінің күн түсетін тесігі жоқ.
Көтерген шаңырақты жалғыз бақан,
Уығының байлауы бар, шешуі жоқ.
Жауабы: Қолшатыр
Талтаймашқа мен талтайдым,
Талтаймаш маған талтайды.
Жауабы: Шалбар
Талтаймаш маған талтайды.
Жауабы: Шалбар
Таңертең тұрдым,
Айырыма міндім.
Жауабы: Шалбар
Айырыма міндім.
Жауабы: Шалбар
Күндіз толады,
Түнде солады.
Жауабы: Шалбар
Түнде солады.
Жауабы: Шалбар
Азанда тұрдым,
Екі сайды қудым.
Жауабы: Шалбар
Екі сайды қудым.
Жауабы: Шалбар
Тұла бойы тыста,
Екі қолы іште.
Жауабы: Белбеу
Екі қолы іште.
Жауабы: Белбеу
Қара үй,
Қара үйдің ішінде ақ үй,
Ақ үйдің ішінде бес бала,
Бесеуінің қолында бес айна.
Жауабы: Етік, ақ байпақ, бес башпай, бес тырнақ
Қара үйдің ішінде ақ үй,
Ақ үйдің ішінде бес бала,
Бесеуінің қолында бес айна.
Жауабы: Етік, ақ байпақ, бес башпай, бес тырнақ
Барады, барады,
Аузын ашып қалады.
Жауабы: Кебіс
Аузын ашып қалады.
Жауабы: Кебіс
Аузы аңқайып қалады,
Босағада тұрады.
Жауабы: Кебіс
Босағада тұрады.
Жауабы: Кебіс
Сырты қара, іші қызыл,
Сұғып алсаң жып-жылы.
Жауабы: Галош
Сұғып алсаң жып-жылы.
Жауабы: Галош
Ерте тұрдым, керек қылдым,
Қажетімді өтеп алып,
Босағаға тастадым.
Жауабы: Галош, кебіс
Қажетімді өтеп алып,
Босағаға тастадым.
Жауабы: Галош, кебіс