Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Киімдегі қуыс,
Ұсақ-түйекке ыдыс.
Жауабы: Қалта
Ұсақ-түйекке ыдыс.
Жауабы: Қалта
Дөңгелек өзі,
Төртеу көзі.
Ұстайды мықтап,
Тұрғанды сырттап.
Жауабы: Түйме
Төртеу көзі.
Ұстайды мықтап,
Тұрғанды сырттап.
Жауабы: Түйме
Жайсаң - түңлік,
Жисаң - діңгек.
Жауабы: Қолшатыр
Жисаң - діңгек.
Жауабы: Қолшатыр
Көлшігім бар төбемде,
Аптапта жуынам,
Піл тұмсықпен себем де.
Жауабы: Душ
Аптапта жуынам,
Піл тұмсықпен себем де.
Жауабы: Душ
Шұқысаң көзін,
Көрсетіп төзім,
Арашаға
Біреуді шақырар,
Өзі тыныш отырар.
Жауабы: Телефон
Көрсетіп төзім,
Арашаға
Біреуді шақырар,
Өзі тыныш отырар.
Жауабы: Телефон
Шұқысаң көзін,
Көрсетіп төзім,
Арашаға
Біреуді шақырар,
Өзі тыныш отырар.
Жауабы: Телефон
Көрсетіп төзім,
Арашаға
Біреуді шақырар,
Өзі тыныш отырар.
Жауабы: Телефон
Тілі бар түймелі,
Кеңірдегі кернеген,
Ән менен күй кені.
Жауабы: Сырнай
Кеңірдегі кернеген,
Ән менен күй кені.
Жауабы: Сырнай
Жездекем
Бұраса құлақты,
Селдетем
Құбырдан бұлақты.
Жауабы: Су краны
Бұраса құлақты,
Селдетем
Құбырдан бұлақты.
Жауабы: Су краны
Қырық қылыш, найзалы қай жануар,
Асынған және он екі қанжары бар.
Көңіл жер мен көктің арасында,
Жігіттер, мұны байқап аңғарыңдар.
Болады бұған..
Асынған және он екі қанжары бар.
Көңіл жер мен көктің арасында,
Жігіттер, мұны байқап аңғарыңдар.
Болады бұған..
Үйде отырады, жатпайды,
Көзін терімен қаптайды.
Жазда бекер тұрса да,
Бергенді қыста ақтайды.
Жауабы: Бүркіт
Көзін терімен қаптайды.
Жазда бекер тұрса да,
Бергенді қыста ақтайды.
Жауабы: Бүркіт
Далаға отау тіктім қонақ үшін,
Қонақ кісім ақылы шолақ үшін,
Қонақ қонып жатқанда үй жығылып,
Үй үстінде қалыпты қонақ кісім.
Жауабы: Бүркіт
Қонақ кісім ақылы шолақ үшін,
Қонақ қонып жатқанда үй жығылып,
Үй үстінде қалыпты қонақ кісім.
Жауабы: Бүркіт
Бір нәрсе екі аяқты, сегіз бармақ,
Іліксе дүниенің бәрін алмақ.
Өзінің тілі бар да тістері жоқ,
Жұтады көрінгенді алмап-жалмап.
Жауабы: Бүркіт
Іліксе дүниенің бәрін алмақ.
Өзінің тілі бар да тістері жоқ,
Жұтады көрінгенді алмап-жалмап.
Жауабы: Бүркіт
Таудан тоқым лақтырдым.
Жауабы: Бүркіт
Жауабы: Бүркіт
Айуан екі аяқты, асқан батыр,
Басына о батырдың тіккен шатыр.
Шешерсің дана болсаң бұны біліп,
Кел-кел деп, қан майданға шығысқанда,
Бір айла..
Басына о батырдың тіккен шатыр.
Шешерсің дана болсаң бұны біліп,
Кел-кел деп, қан майданға шығысқанда,
Бір айла..
Елең, елең етті,
Қарға ауылға қона кетті,
Қақтың суын іше кетті.
Жауабы: Бүркіт
Қарға ауылға қона кетті,
Қақтың суын іше кетті.
Жауабы: Бүркіт
Жер басқанның жүйрігі,
Аспаннан келер бұйрығы.
Бұйрығы жетіп келгенде
Шошаңдайды құйрығы.
Жауабы: Бүркіттің қоянды алуы
Аспаннан келер бұйрығы.
Бұйрығы жетіп келгенде
Шошаңдайды құйрығы.
Жауабы: Бүркіттің қоянды алуы
Бес ін,
Бес іннің аузы бір ін.
Жауабы: Қолғап
Бес іннің аузы бір ін.
Жауабы: Қолғап
Көсеуді бесеуге сұқтым.
Жауабы: Қолғап, саусақ
Жауабы: Қолғап, саусақ
Дөңгелек айналасы, төртеу көзі,
Сөйлейтін ешбір хабар жоқ-ты сөзі.
Нәрсені қашық тұрған жақындатып,
Жібермей ұстап тұрар мықтап өзі.
Жауабы:..
Сөйлейтін ешбір хабар жоқ-ты сөзі.
Нәрсені қашық тұрған жақындатып,
Жібермей ұстап тұрар мықтап өзі.
Жауабы:..
Жырығыңа жұмалағым.
Жауабы: Ілгек
Жауабы: Ілгек
Жүнсіз қолым жүнді жеңге кірді.
Жауабы: Тонның жеңі
Жауабы: Тонның жеңі
Не нәрсе жұдырықтай дөп-дөңгелек,
Ішінде бөлмесі бар бөлек-бөлек.
Бөлмесіне көп түлік еркін сияр,
Қабаттап айдап тықсаң ептеңкіреп.
Жауабы:..
Ішінде бөлмесі бар бөлек-бөлек.
Бөлмесіне көп түлік еркін сияр,
Қабаттап айдап тықсаң ептеңкіреп.
Жауабы:..
Бір нәрсе қолға жұмсақ былқылдайды,
Аузында екі тісі жылтылдайды.
Салуға өзге нәрсе бұйрығы жоқ,
Арнап салған нәрсеге жыртылмайды.
Жауабы:..
Аузында екі тісі жылтылдайды.
Салуға өзге нәрсе бұйрығы жоқ,
Арнап салған нәрсеге жыртылмайды.
Жауабы:..
Кірт етіп кіріп кетті,
Сырт етіп шығып кетті.
Жауабы: Қаптырма
Сырт етіп шығып кетті.
Жауабы: Қаптырма
Өздігінен бата алмас,
Адам өмірімен қатарлас.
Ол болмаса пендеңіз,
Тіршілік өмір жасамас.
Жауабы: Киім
Адам өмірімен қатарлас.
Ол болмаса пендеңіз,
Тіршілік өмір жасамас.
Жауабы: Киім