Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Көл бетінде қалқиды,
Мақта сынды үйілген.
Үні әсем сан қилы,
Мойны да әйбат иілген,
Мамығын ол тарайды,
Маңғаздана қарайды.
Жауабы: Аққу
Мақта сынды үйілген.
Үні әсем сан қилы,
Мойны да әйбат иілген,
Мамығын ол тарайды,
Маңғаздана қарайды.
Жауабы: Аққу
Ерте тұрады,
Жар шақырады.
Жауабы: Қораз
Жар шақырады.
Жауабы: Қораз
Басы тарақ,
Арты орақ.
Жауабы: Қораз
Арты орақ.
Жауабы: Қораз
Қызылдан киген киім, басқа қалпақ,
Саусағы төртеу болған, емес жалпақ.
Үстіне неше түрлі тон жамылып,
Басады мас адамша талтақ-талтақ.
Жауабы:..
Саусағы төртеу болған, емес жалпақ.
Үстіне неше түрлі тон жамылып,
Басады мас адамша талтақ-талтақ.
Жауабы:..
Дүниеде бір молда
Уағында азан оқиды.
Мезгілінде айқайлап,
Қайтып кеп жер шұқиды.
Жауабы: Қораз
Уағында азан оқиды.
Мезгілінде айқайлап,
Қайтып кеп жер шұқиды.
Жауабы: Қораз
Бір топ қамыс ішінде
Шақырады жанды гүл.
Жауабы: Қырғауыл
Шақырады жанды гүл.
Жауабы: Қырғауыл
Бір топ жыңғыл ішінде,
Бір жапырақ қызыл гүл.
Жауабы: Қырғауыл
Бір жапырақ қызыл гүл.
Жауабы: Қырғауыл
Айтамын бір жұмбақты сізге нұсқап,
Басына бөрік киер, құндыз ұстап.
Үстіне ақ камзолын киіп алып,
Жүреді екі қолын артына ұстап.
Жауабы:..
Басына бөрік киер, құндыз ұстап.
Үстіне ақ камзолын киіп алып,
Жүреді екі қолын артына ұстап.
Жауабы:..
Бір мақұлық түспейді екен мұнарадан,
Бір күнде тағам татар әр қарадан.
Басында қара жылтыр кепесі бар,
Белінде белбеуі бар күлпарадан.
Жауабы:..
Бір күнде тағам татар әр қарадан.
Басында қара жылтыр кепесі бар,
Белінде белбеуі бар күлпарадан.
Жауабы:..
Бір құс бар жан білмейтін ішкен асын,
Адамға көрсетпейді жұмыртқасын.
Жауабы: Жарқанат
Адамға көрсетпейді жұмыртқасын.
Жауабы: Жарқанат
Бар екен бір мақұлық шағын ғана,
Мекені күндіз оның биік жарда.
Ұшпайды ол мақұлық күндіз тіпті,
Ұшады кешке таман күн батқанда.
Жауабы:..
Мекені күндіз оның биік жарда.
Ұшпайды ол мақұлық күндіз тіпті,
Ұшады кешке таман күн батқанда.
Жауабы:..
Әкесі тышқан,
Шешесі құстан.
Жауабы: Жарқанат
Шешесі құстан.
Жауабы: Жарқанат
Күндіз жоқ,
Түнде бар.
Жауабы: Жарқанат
Түнде бар.
Жауабы: Жарқанат
Жар басында жарбиған,
Құлақтары қалбиған.
Тышқан, құс аңдып жүреді,
Бұл құсты кім табады?
Жауабы: Жарқанат
Құлақтары қалбиған.
Тышқан, құс аңдып жүреді,
Бұл құсты кім табады?
Жауабы: Жарқанат
Күндіз ұшпас,
Түнде ұшар,
Құс қанатты,
Тышқан суретті.
Жауабы: Жарқанат
Түнде ұшар,
Құс қанатты,
Тышқан суретті.
Жауабы: Жарқанат
Бір құс бар үлпілдеген жүні жұмсақ,
Тұяғы бейне болат алмас пышақ.
Тұмсығы имек, көрмейді күндіз көзі,
Шарықтап көкті кезіп, түнде..
Тұяғы бейне болат алмас пышақ.
Тұмсығы имек, көрмейді күндіз көзі,
Шарықтап көкті кезіп, түнде..
Мысық бастан,
Жапалақ түстен.
Жауабы: Үкі
Жапалақ түстен.
Жауабы: Үкі
Қайталап атымды,
Көктемде ән саламын.
Кез келген ұяға,
Жұмыртқа табамын.
Жауабы: Көкек
Көктемде ән саламын.
Кез келген ұяға,
Жұмыртқа табамын.
Жауабы: Көкек
Даланың көріп пе едің молдаларын,
Тыңдаңыз ол сорлының айтқан зарын.
Жиылып бір араға ойбайлайды,
Кез келген дүниеге ол бір жарым.
Жауабы:..
Тыңдаңыз ол сорлының айтқан зарын.
Жиылып бір араға ойбайлайды,
Кез келген дүниеге ол бір жарым.
Жауабы:..
Тал басында ағаш үй,
Терезесіз тамаша үй.
Соны мекен етеді,
Қыста алысқа кетеді.
Жауабы: Қара торғай
Терезесіз тамаша үй.
Соны мекен етеді,
Қыста алысқа кетеді.
Жауабы: Қара торғай
Желіп кетсе, жеткізбейді,
Тап қасында жатса да адам көрмес.
Жауабы: Бөдене
Тап қасында жатса да адам көрмес.
Жауабы: Бөдене
Есігі біреу,
Бөлмесі бесеу.
Жауабы: Қолғап
Бөлмесі бесеу.
Жауабы: Қолғап
Аузы біреу, бес құдық,
Қыстыкүні бойлатам,
Бесеуіне бес құрық.
Жауабы: Қолғап
Қыстыкүні бойлатам,
Бесеуіне бес құрық.
Жауабы: Қолғап
Қандай байлық ішінде,
Барын өзім білетін,
Қоймалар көп үстімде,
Көшіп бірге жүретін.
Жауабы: Жанқалталар
Барын өзім білетін,
Қоймалар көп үстімде,
Көшіп бірге жүретін.
Жауабы: Жанқалталар
Іші мата,
Тысы мата,
Арасы мақта,
Төрт бұрышты қабылған.
Бұл не,
Жатарда табылған?
Жауабы: Көрпе
Тысы мата,
Арасы мақта,
Төрт бұрышты қабылған.
Бұл не,
Жатарда табылған?
Жауабы: Көрпе