Бөлім: «Жұмбақтар жинағы»
Жұмбақ – адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Жұмбақ жанры дүние жүзі халықтары әдебиетінің көпшілігінде бар. Бұл жанрға Аристотель “Жұмбақ – жақсы жымдасқан метафора” деп анықтама берген. Жұмбақ әдебиеттің ежелгі үлгілерінде, ауыз әдебиетінде жиі кездесетіндіктен оны ғылымда “фольклорлық жанр”, “халықтық поэзияның шағын түрі” деп санау орын алған. Алайда, қазіргі заман әдебиеті өкілдерінің, әсіресе, балалар әдебиеті авторларының шығарм-ғында Жұмбақтар топтамасы жиі кездеседі. Сондықтан оны тек фольклорлық жанр аясында шектеуге болмайды.
Бояуы сан түрлі,
Түрі ұқсас тауыққа.
Жауабы: Бұлдырық
Түрі ұқсас тауыққа.
Жауабы: Бұлдырық
Қауырсыны көгілдір,
Кішкене құс,
Беткейде өріп жүр.
Жауабы: Кекілік
Кішкене құс,
Беткейде өріп жүр.
Жауабы: Кекілік
Өзі кілем түріндей,
Құдды қырдың гүліндей.
Гүлге қонса кетеді,
Айырмасы білінбей.
Жауабы: Көбелек
Құдды қырдың гүліндей.
Гүлге қонса кетеді,
Айырмасы білінбей.
Жауабы: Көбелек
Ала шапан кигені,
Сескенгіш болған соң,
Қыпылықтап жүргені.
Жауабы: Сауысқан
Сескенгіш болған соң,
Қыпылықтап жүргені.
Жауабы: Сауысқан
Секектеп бір тұрмайды,
Өреден құрт ұрлайды.
Жауабы: Сауысқан
Өреден құрт ұрлайды.
Жауабы: Сауысқан
Бір-ақ сөз біледі,
Өз аты онысы.
Соны айтып жүреді,
Және жоқ қонысы.
Жауабы: Көкек
Өз аты онысы.
Соны айтып жүреді,
Және жоқ қонысы.
Жауабы: Көкек
Меңгіл-меңгіл, меңгілше,
Меңгілде бар тарғылша.
Желіп кетсе жеткізбес,
Жерге түссе табылмас.
Жауабы: Бөдене
Меңгілде бар тарғылша.
Желіп кетсе жеткізбес,
Жерге түссе табылмас.
Жауабы: Бөдене
Сөйлесе сөзді,
Айтса ауызды,
Тынысы басқа,
Маңдайы қасқа.
Жауабы: Тоты құс
Айтса ауызды,
Тынысы басқа,
Маңдайы қасқа.
Жауабы: Тоты құс
Аққу емес, мойны ұзын,
Тырна да емес, сирақты.
Аулайды балық күн ұзын,
Түсіреді еске жирафты.
Жауабы: Балықшы құс
Тырна да емес, сирақты.
Аулайды балық күн ұзын,
Түсіреді еске жирафты.
Жауабы: Балықшы құс
Тұмсығымен ояды,
Ұя салып қояды.
Табыңдаршы, балалар,
Ол қандай құс болады?
Жауабы: Тоқылдақ
Ұя салып қояды.
Табыңдаршы, балалар,
Ол қандай құс болады?
Жауабы: Тоқылдақ
Қызыл жыңғыл түбінде,
Қыздай болып отырмын.
Беті-қолымды жуып алып,
Мұздай болып отырмын.
Жауабы: Қырғауыл
Қыздай болып отырмын.
Беті-қолымды жуып алып,
Мұздай болып отырмын.
Жауабы: Қырғауыл
Ай астында жортқан,
Күн астында жортқан,
Күміс сырнай тартқан.
Жауабы: Қаз, қу
Күн астында жортқан,
Күміс сырнай тартқан.
Жауабы: Қаз, қу
Балпаң-балпаң басады,
Адамнан қатты сасады.
Саусақтары салалы,
Қыста жылыға қашады.
Жауабы: Қаз
Адамнан қатты сасады.
Саусақтары салалы,
Қыста жылыға қашады.
Жауабы: Қаз
Екі аяғы да жоқ,
Белінде таяғы да жоқ.
Жауабы: Жұмыртқа
Белінде таяғы да жоқ.
Жауабы: Жұмыртқа
Айтайын бір жұмбақты саған нұсқап,
Басына бөрік киер қара пұшпақ.
Үстіне ақ камзолын киіп алып,
Тұрады екі қолын артына ұстап.
Жауабы: Ала қарға
Басына бөрік киер қара пұшпақ.
Үстіне ақ камзолын киіп алып,
Тұрады екі қолын артына ұстап.
Жауабы: Ала қарға
Ұзын сирақ, түйе бас,
Жібек жалды қара шаш.
Қарап тұрсаң керуен,
Жасағаны серуен.
Жауабы: Тырна
Жібек жалды қара шаш.
Қарап тұрсаң керуен,
Жасағаны серуен.
Жауабы: Тырна
Көлде жүрген көп сиыр,
Жетіп барсаң, жоқ сиыр.
Жауабы: Үйрек
Жетіп барсаң, жоқ сиыр.
Жауабы: Үйрек
Шелектеп құйсаңда су жұқпас.
Жауабы: Үйрек
Жауабы: Үйрек
Таңертең қашқан сиыр кеште бұзаулайды.
Жауабы: Тауық
Жауабы: Тауық
Күн батса қонақтап қалғыған,
Таң атса жерден жем аңдыған.
Жауабы: Тауық
Таң атса жерден жем аңдыған.
Жауабы: Тауық
Құрықсыз тұлпар ұстадым,
Кеште құр-құрлап.
Жауабы: Кеште тауықты ұясына қамау
Кеште құр-құрлап.
Жауабы: Кеште тауықты ұясына қамау
Тал басында түндіксіз отау.
Жауабы: Ұя
Жауабы: Ұя
Ағаш басында,
Тас арасында,
Әр алуан қуыста
Түндіксіз отау.
Жауабы: Ұя
Тас арасында,
Әр алуан қуыста
Түндіксіз отау.
Жауабы: Ұя
Жайнаған бақтың әншісі,
Тамсанған оған сан кісі.
Жауабы: Бұлбұл
Тамсанған оған сан кісі.
Жауабы: Бұлбұл
Сайрайды бір талмайды,
Әнші құс бал таңдайлы.
Жауабы: Бұлбұл
Әнші құс бал таңдайлы.
Жауабы: Бұлбұл